Üç-Altı Yaş Arasında Bulunan Çocuklara Yönelik Hazırlanmış Resimli Çocuk Kitaplarında Hastane ve Hastalık Kavramlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, üç–altı yaş grubu çocuklar için hazırlanan resimli çocuk kitaplarında hastane ve hastalık kavramlarının nasıl ele alındığını incelemektir. Çalışma grubunu, ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen ve hastane ile hastalık temalarını içeren 29 resimli çocuk kitabı oluşturmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Veriler, kitapların biçimsel ve içerik özelliklerinin değerlendirilmesi amacıyla “Resimli Öykü Kitaplarını Değerlendirme Ölçeği”, hastane ve hastalık kavramlarının sunumunu incelemek amacıyla “Kitap Değerlendirme Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Veriler betimsel analiz ve kategorisel içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, resimli çocuk kitaplarının biçim ve içerik açısından genel olarak yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir. Hastane ve hastalık temalarının sunumunda muayene odaları ve özellikleri, muayene sırasında kullanılan tıbbi araçlar, hastalığın türü, nedenleri ve belirtilerine ilişkin gelişim düzeyine uygun bilgiler ve çocukların hastalığa ilişkin duygularını ifade etmelerine olanak tanıyan unsurların sıklıkla yer aldığı belirlenmiştir. Buna karşılık hastanenin dış görünümü, bahçesi, oyun odaları ve ameliyathaneleri; ameliyat öncesi ve sonrası işlemler, tedavi süreçleri, hastane çalışanları ve çocukların hastane ortamına ilişkin duygusal yaşantıları gibi önemli unsurların büyük ölçüde eksik olduğu görülmüştür. Bulgular ilgili alan yazın çerçevesinde tartışılmış ve çocukların gelişimsel gereksinimlerini daha iyi destekleyen hastane temalı resimli kitapların hazırlanmasına yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• üç-altı yaş
• resimli çocuk kitapları
• hastane
• hastalık

Etik Beyan

Sayın Editör, “Analysing The Concepts Of Hospital And Illness In Illustrated Children's Books Prepared For Children Between The Ages Of Three And Six” başlıklı araştırma makalemiz kapsamında yalnızca yayımlanmış resimli çocuk kitapları doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışma kapsamında herhangi bir insan katılımcıdan veri toplanmamış, çocuklar, ebeveynler veya öğretmenlerle herhangi bir görüşme ya da gözlem yapılmamıştır. Araştırma yalnızca halihazırda yayımlanmış, kamuya açık yazılı ve görsel materyaller üzerinden yürütülmüştür. Dolayısıyla 2020 yılında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından yayımlanan "Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar" başlıklı karar doğrultusunda, çalışmamız etik kurul izni gerektirmeyen araştırmalar kapsamındadır. Bilgilerinize sunar, gereğini arz ederiz. Saygılarımızla,

Analysing the Concepts of Hospital and Illness in Illustrated Children’s Books Prepared for Children Between the Ages of Three and Six

Öz

This study aimed to examine how the concepts of hospital and illness are represented in picture books prepared for children aged three to six years. The study group consisted of 29 picture children’s books that addressed the themes of hospital and illness and were selected through criterion-based purposive sampling. A qualitative document analysis design was employed. Data were collected using the “Illustrated Storybook Evaluation Scale” to assess formal and content-related characteristics, and the “Book Evaluation Form” to examine how hospital and illness concepts were presented. The data were analyzed using descriptive and categorical content analysis. The findings indicated that the overall form and content quality of the picture books was at a sufficient level. Regarding the representation of hospital and illness, elements such as examination rooms and their features, medical devices used during examination, developmentally appropriate information about disease type, causes, and symptoms, and opportunities for children to express their feelings about illness were commonly included. However, important components such as information about hospital exteriors, gardens, playrooms, operating rooms, pre- and post-surgical procedures, treatment processes, hospital staff, and children’s emotional experiences related to the hospital environment were largely absent. The results were discussed in light of existing literature, and recommendations were provided for the development of more developmentally supportive hospital-themed picture books.

Anahtar Kelimeler

• three-six years
• children
• hospital
• illness

Kaynakça

1. Arıcı, M. R., & Işıtan, S. (2021). Göç ve mülteci konulu resimli çocuk kitaplarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 683-713. https://doi.org/10.37669/milliegitim.958764
2. Aydın, A., & Ceylan, Ş. (2023). Erken çocukluk dönemine ait resimli çocuk kitaplarının çevre okuryazarlığı bileşenleri açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (68), 384-411. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1084323
3. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
4. Bapoğlu Dümenci, S., & Demir, E. (2022). COVID-19 pandemi sürecinde okul öncesi eğitime devam eden çocukların pandemiye ilişkin algılarının incelenmesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 9(2), 264-280. https://doi.org/10.21020/husbfd.1005183
5. Batmaz, Ö. (2021). Resimli çocuk kitaplarındaki toplumsal cinsiyet eşitliğine bir bakış. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-18.
6. Bilgen, Z., & Gönen, M. S. (2024). Sayı temalı bebek kitaplarının incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 120–147. https://doi.org/10.29000/rumelide.1469392
7. Bilir Seyhan, G. (2022). Resimli öykü kitabı okuma etkinliklerinin 3 yaş çocuklarının dil gelişimleri ve sosyal becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://hdl.handle.net/11655/26198
8. Bjorklund, D. F., & Causey, K. B. (2018). Children's thinking: Cognitive development and individual differences (6th ed.). Sage Publications.

9. Bronson, M. B. (2019). The developmental approach to parenting: Raising healthy children in the modern world. Random House.
10. Cengiz, Ş., & Duran, E. (2017). Okul öncesi dönemine ait hikâye ve masallardaki değerlerin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 42(191), 205–233. https://doi.org/10.15390/EB.2017.6945
11. Clements, D. H., & Sarama, J. (2011). Early childhood mathematics intervention. Science, 333(6045), 968–970. https://doi.org/10.1126/science.1204537
12. Councill, T. (2003). Medical art therapy with children. In C. A. Malchiodi (Ed.), Handbook of art therapy (pp. 207–219). Guilford Press.
13. Creswell, J. W. (2021). A concise introduction to mixed methods research. SAGE Publications.
14. Çakman, K. A. (2018). Diş doktoru (E. B. Parks, Çiz.). Kırmızı Kedi Yayınevi.
15. Çocuk Vakfı. (2009). 100 temel eser raporu. https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/dosya/raporlar/11_100_TEMEL_ESER_RAPORU.pdf
16. Delahaye, G. (2023). Ayşegül hasta yatağında (M. Marlier, Çiz.). Yapı Kredi Yayınları.
17. Deniz, A., & Gönen, M. S. (2020). Resimli öykü kitaplarını değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(2), 88-116. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202042220
18. DeTemple, J., & Snow, C. E. (2003). Learning words from books. In A. van Kleeck, S. A. Stahl, & E. B. Bauer (Eds.), On reading books to children: Parents and teachers (pp. 16–36). Lawrence Erlbaum Associates.
19. Dilidüzgün, S. (1996), Çağdaş çocuk yazını. Yapı Kredi Yayınları.
20. Dinç, S. (2017). Türkiye’de en çok okunan çocuk kitaplarının istatistiksel analizi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
21. Dönmezler, E. (2019). Türkiye’de yayınlanmış 5–8 yaş resimli çocuk kitaplarının biçim, resim ve içerik açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi].
22. Duman, I. Ç. (2022). Dünyanın en mutlu hayvanı Koka ve Doktor Fafi (B. İrman, Çiz.). Romos Çocuk.
23. Ginsburg, K. R. (2007). The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182-191. https://doi.org/10.1542/peds.2006-2697
24. Gönen, M., Uludağ, G., Fındık Tanrıbuyurdu, E., & Tüfekçi, E. (2014). 0–3 yaş çocuklarına yönelik resimli çocuk kitaplarının özelliklerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(1), 126–139. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/article/101790
25. Gönen, M., Uysal Bayrak, H., Çelik, N. N., Gökdoğan, H., & Tütüncü, Ö. (2017). Resimli çocuk kitaplarındaki korku ve kaygı figürlerinin resimleme ve içerik açısından incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 1-17.
26. Gönen, M., & Uyanık Balat, G. (2002). Çocuk kitaplarına yeni bir yaklaşım: İnternet’te resimli çocuk kitapları. Türk Kütüphaneciliği, 16(2), 163-170.
27. Harper, G. (2001). Enfranchising the child: picture books, primacy, and discourse. Style, 35(3), 393-409.
28. Heos, B. (2019). Diş hekimi Filiz (K. Poling, Çiz.). Beta Kids.
29. Isbell, R. T., & Raines, S. C. (2007). Creativity and the arts with young children (2nd ed.). Thomson Delmar Learning.
30. Işıtan, S. (2016). Özel amaçla yazılmış çocuk kitapları. Turkish Studies, 11(4), 471-492. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9086
31. Kanoğlu, M. E. (2019). Tumburluplar diş hekiminde (D. B. Muluk, Çiz.). Çikolata Yayınevi.
32. Kapoğlu, E. N. (2012). İlköğretim 1–3. sınıf öğrencileri için hazırlanan öyküleyici çocuk kitaplarının nitelik yönünden değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi].
33. Karaaslan, B. T., Beyazıt, U., & Bütün Ayhan, A. (2015). Gelişimsel dönemler açısından hasta çocuklar ve hastane ortamının düzenlenmesi. In A. Bütün Ayhan (Ed.), Hasta çocukların gelişimi ve eğitimi (pp. 27–57). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
34. Karabulut, H. (2024). Resimli Çocuk Kitaplarında Baba Katılımı Kavramının İncelenmesi. HUMANITAS-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 273-286. https://doi.org/10.20304/humanitas.1386558
35. Karayel, F., & Samur, A. Ö. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin öykü kitabı seçebilme yeterliklerinin incelenmesi. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 2(1), 19-28.
36. Kardaş Koçak, M. (2017). 2000–2014 yılları arasında okul öncesi dönem çocukları için yayınlanmış olan hikâye kitaplarının dış yapı, iç yapı ve resimleme nitelikleri açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
37. Kayıran, D. (2023). Resimli çocuk kitaplarında afet kavramının incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(15), 255-262. https://doi.org/10.57135/jier.1329578
38. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
39. Kolektif. (2023a). Hayatı öğreniyorum – Diş hekimi (J. Stockham, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
40. Kolektif. (2023b). Hayatı öğreniyorum – Doktor (J. Stockham, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
41. Kolektif. (2023c). Hayatı öğreniyorum – Hastane (J. Stockham, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
42. Kolektif. (2024). Meslekleri tanıyalım – Doktor. Parıltı Yayınları.
43. Koukourikos, K., Tzeha, L., Pantelidou, P., & Tsaloglidou, A. (2015). The importance of play during hospitalization of children. Materia Socio-Medica, 27(6), 438.
44. Kraljic, H. (2013). Doktor Ayı (K. Krhin, Çiz.). Final Kültür Sanat Yayınları.
45. Lillard, A. S. (2017). Why do the children (pretend) play? Trends in Cognitive Sciences, 21(11), 826-834.
46. Li, C., Chen, Q., Zhuang, X., Wu, Y., & Hu, R. (2025). The effectiveness of picture books on reducing preoperative anxiety in children: A systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Journal of Clinical Nursing, 34(8), 3406–3416. https://doi.org/10.1111/jocn.17747
47. Massonau, E. (2021). Tavşi’nin doktor ziyareti (M. Combes, Çiz.). Doğan Egmont.
48. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
49. Miller, E., & Almon, J. (2009). Crisis in the kindergarten why children need to play in school. Alliance for Childhood. http://www.allianceforchildhood.org/sites/allianceforchildhood.org/files/file/Kindergarten_8-page_summary.pdf
50. Nedzi, K. (2018). Hastanede ilk gün (Disney Öykü Kitabı Yaratım Ekibi, Çiz.). Doğan Egmont.
51. Özgider, D. S. (2010). Türkiye ve İngiltere’de çok satılan çocuk kitaplarının biçimsel ve içerik özellikleri açısından karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
52. Parent, N. (2019). Diş doktorunu ziyaret zamanı (J. Maruyama, Çiz.). Doğan Egmont.
53. Perktaş, E. (2024a). A’dan Z’ye hastane (oyunlu alfabe) (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
54. Perktaş, E. (2024b). Elif ameliyat oynuyor (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
55. Perktaş, E. (2024c). Hastane arkadaşım (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
56. Perktaş, E. (2024d). Kaan’ın sallanan dişi (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
57. Perktaş, E. (2024e). Kardeşim hastanede (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
58. Perktaş, E. (2024f). Zeynep hastaneye gidiyor (D. Gezer, Çiz.). Çamlıca Çocuk.
59. Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
60. Piaget, J. (1985). The equilibration of cognitive structures: The central problem of intellectual development (T. Brown & K. J. Thampy, Trans.). University of Chicago Press.
61. Piaget, J. (1991). The child’s conception of the world (A. S. Doise & L. E. Mugny, Trans.). Harvester Wheatsheaf.
62. Piaget, J. (2003). Part I: Cognitive development in children—Piaget development and learning. Journal of Research in Science Teaching, 40(S1), S8–S18. https://doi.org/10.1002/tea.10090
63. Pilav, S., & Orhan, M. (2020). 6–12 yaş grubu TÜBİTAK çocuk kitaplarının değerler eğitimi yönünden incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 434-453.
64. Robaard, J. (2021). Şaşkın Lili ve doktor ziyareti (J. Robaard, Çiz.; M. Aydın, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
65. Sağlam, H. (2023). Ece’nin hastane ziyareti (H. Sağlam, Çiz.). Pembe Fil Yayınevi.
66. Santrock, J. W. (2021). Children (14th ed.). McGraw-Hill.
67. Sarialioğlu, A., Kurudirek, F., & Oluç, T. (2023). The effect of storybook reading on children’s preoperative fear and anxiety levels: A randomized controlled study. Child: Care, Health and Development, 49(5), 906–913. https://doi.org/10.1111/cch.13100
68. Schneider, L. (2023). Elif diş bakımını öğreniyor (J. Görrisen, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
69. Schoenwald, S. (2024). Hayvanat bahçesinde diş fırçalama günü (G. Jakobs, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
70. Sever, S. (2003). Çocuk ve edebiyat. Kök Yayıncılık.
71. Siegler, R. S. (2016). Continuity and change in the field of cognitive development and in the perspectives of one cognitive developmentalist. Child Development Perspectives, 10(2), 128-133.
72. Slegers, L. (2023). Doktor ne yapar? (L. Slegers, Çiz.). Domingo.
73. Şahan, H. H., & Uyangör, N. (2021). Bilimsel araştırmalarda örneklem seçimi. In M. Çelebi (Ed.), Nitel araştırma yöntemleri (pp. 112–137). Pegem Akademi.
74. Şahin, D., & Özaydınlı, B. (2023). TÜBİTAK resimli çocuk kitaplarının toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1), 255-285. https://doi.org/10.19171/uefad.1171382
75. Şahin, G. (2014). Okulöncesi dönem çocuk kitaplarında görsel bir uyaran olarak resim. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(3), 1309-1324. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6507
76. Şirin, M. R. (1998). Çocukluğun kozası: ve kültür ve kitap ve edebiyat. İz Yayıncılık.
77. Tekin, E. (2017). Süleyman Bulut’un çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Balıkesir Üniversitesi Açık Erişim Sistemi. https://hdl.handle.net/20.500.12462/3228
78. Trius, A., Doran, M., & Blasco, J. A. (2022). Doktor hayvanlar (J. A. Blasco, Çiz.). Doruk Yayınları.
79. Ural, S. (2013). Okul öncesi çocuk kitaplarının tanımı. In M. Gönen (Ed.), Çocuk edebiyatı (pp. 33–56). Eğiten Kitap.
80. Ünver, S., & Yıldırım, M. (2014). Cerrahi girişim sürecinde çocuk hastaya yaklaşım [Approach to the pediatric patient during the surgical intervention]. Güncel Pediatri, 11(3), 128-33.
81. Vélez, I. B., & Prieto, J. L. (2018). Literature as a therapeutic instrument in the health-disease process in childhood. Enfermeria Global, 17(2), 601-616.
82. Yang, Y., Zhang, M., Sun, Y., Peng, Z., Zheng, X., & Zheng, J. (2022). Effects of advance exposure to an animated surgery-related picture book on preoperative anxiety and anesthesia induction in preschool children: A randomized controlled trial. BMC Pediatrics, 22(1), Article 92. https://doi.org/10.1186/s12887-022-03136-1
83. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
84. Yükselen, A., & Savcı, F. (2018). Hastanede yatan çocuklar ve hastanede yatmanın gelişimsel etkileri. In P. Bayhan & İ. Artan (Eds.), Sağlık kuruluşlarında çocuk (pp. 54–69). Hedef Yayıncılık.
85. Zambo, D. (2007). Using picture books to provide archetypes to young boys: Extending the ideas of William Brozo. The Reading Teacher, 61(2), 124-131.
86. Zschocher, A. (2023). Diş hekimine gidiyoruz (M. Heitmann, Çiz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.