Examining the Relationship Between the Five-Factor Personality Model And Organizatıonal Dissent: The Moderator Role of Perceived Organizational Support

Yıl 2025, Cilt: 43 Sayı: 2, 370 - 395, 25.06.2025

Kaan Yayla , Semra Güney

https://doi.org/10.17065/huniibf.1509783

Öz

The aim of this study is to determine whether perceived organizational support has a moderating role in the relationship between the five-factor personality model and organizational dissent. Using data collected from 263 white and blue-collar employees across various sectors within a single time frame, the relationships between personality dimensions, organizational dissent, and perceived organizational support were examined within a single model. Based on the literature in the context of the study, the analysis of the model examining the relationships between the variables was conducted using PROCESS Macro.When the findings were examined, it was found that the extraversion personality dimension did not have a significant relationship with articulated and latent dissent but had a significant relationship with displaced dissent. Perceived organizational support was found to have a moderating role in this relationship, increasing articulated dissent and decreasing displaced dissent. Another personality dimension, conscientiousness, did not have a significant relationship with organizational dissent behaviors, but perceived organizational support was found to have a moderating role by increasing articulated dissent. The last dimension examined, agreeableness, was found to have a statistically significant relationship with articulated, displaced, and latent dissent behaviors, but perceived organizational support did not have a moderating role in this relationship.

Anahtar Kelimeler

Five-Factor Personality Model , Perceived Organizational Support , Organizational Dissent

Beş Faktör Kişilik Modeli ile Örgütsel Muhalefet Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Algılanan Örgütsel Desteğin Düzenleyici Rolü

Öz

Bu çalışmanın amacı Beş Faktör Kişilik Modeli ve örgütsel muhalefet arasındaki ilişkide algılanan örgütsel desteğin düzenleyici bir rolü olup olmadığını tespit etmektir. Çeşitli sektörlerde istihdam edilen 263 beyaz ve mavi yaka çalışanlardan tek bir zaman diliminde toplanmış olan veriler kullanılarak kişilik boyutları, örgütsel muhalefet ve algılanan örgütsel destek arasındaki ilişkiler tek bir model altında incelenmiştir. Elde edilen bulgular incelendiğinde dışa dönüklük kişilik boyutunun açık ve gizli muhalefet ile anlamlı ilişkisinin olmadığı ancak dışsal muhalefet ile anlamlı ilişkisi olduğu bulunmuştur. Algılanan örgütsel desteğin ise bu ilişkide açık muhalefeti arttırdığı ve dışsal muhalefeti azalttığı yönünde düzenleyici rolünün olduğu tespit edilmiştir. Bir diğer kişilik boyutu olan sorumluluk boyutunun örgütsel muhalefet davranışları ile anlamlı bir ilişkisinin olmadığı ancak algılanan örgütsel desteğin açık muhalefeti artıdığı yönünde düzenleyici role sahip olduğu tespit edilmiştir. İncelenen son boyut olan yumuşak başlılık kişilik boyutunun açık, dışsal ve gizli muhalefet davranışları ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkisinin olduğu ancak algılanan örgütsel desteğin bu ilişkide düzenleyici rolünün olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Beş Faktör Kişilik Modeli , Algılanan Örgütsel Destek , Örgütsel Muhalefet

Kaynakça

• Appelbaum, S. H., & Shapiro, B. T. (1991). Pay for performance: Implementation of ındividual and groupplans. Journal of Management Development, 10(7), 30-40. https://doi.org/10.1108/EUM0000000001382
• Armeli, S., Eisenberg, R., Fasolo, P., & Lynch, P. (1998). Perceived organizational ssupport and police performance: The moderating influence of socioemotional needs. Journal of Applied Psychology, 73(12), 288-297. https://doi.org/10.1037/0021-9010.83.2.288
• Bastian, K. C., McCord, D. M., Marks, J. T., & Carpenter, D. (2015). Do personality traits impact beginning teacher performance and persistence? Education Policy Initiative at Carolina, 1-8.
• Blau (1964). Exchange and power in social life. Social Forces, 44(1), 51-54. https://doi.org/10.4324/9780203792643
• Boz, A. (2012). Girişimci kadınların kişilik özellikleri ve yetiştirilme stilleri üzerine bir değerlendirme [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Cheng, A., & Zamarro, G. (2016). Measuring teacher conscientiousness and its impact on students: Insight from the measures of effective teaching longitudinal database. Working Paper Series, 5(1), 1-63. https://doi.org/10.2139/ssrn.2768970
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis (2. Baskı). Hillsdale NJ: Erlbaum.
• Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1992). Four ways five factors are basic. Personality and Individual Differences, 13(6), 653-665. https://doi.org/10.1016/0191-8869(92)90236-I
• Cross, F. B., & Tiller, E. H. (1998). Judicial partisanship and obedience to legal doctrine: Whistleblowing on the federal courts of appeals. The Yale Law Journal, 2155-2176. https://doi.org/10.2307/797418
• Eisenberger, R., Cummings, J., Armeli, S., & Lynch, P. (1997). Perceived organizational support, discretionary treatment, and job satisfaction. Journal of Applied Pschology, 82(5), 812-820. https://doi.org/10.1037/0021-9010.82.5.812
• Eisenberger, R., Huntington, R., Hutchinson, S., & Sowa, D. (1986). Perceived organizational support. Journal of Applied Psychology, 71(3), 500-507. https://doi.org/1986-31507-001
• Emerson, R. M. (1962). Power-dependence relations. American Sociological Review, 27(1), 31-40.
• Erkasap, A. (2020). Çalışanların kişilik özellikleri ile örgütsel demokrasi algılarının örgütsel muhalefet davranışları ve örgütsel sessizlikleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ewen JG., Thorogood R., Brekke P., Cassey P., Karadas F., & Armstrong DP. (2009). Maternally invested carotenoids compensate costly ectoparasitism. The Royal Society Publushing, 374(1781), 1-7. https://doi.org/10.1073/pnas.0902575106
• Garner J. T. (2009). When things go wrong at work: An exploration of organizational dissent messages. Communication Studies, 60(1), 197-218. https://doi.org/10.1080/10510970902834916
• George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. Boston: Allyn & Bacon.
• Goldberg, L. R. (1981). Language and individual differences: The search for universals in personality lexicons. Review of Personality and Social Psychology, 2(1), 141-165. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.6.1216
• Goldberg, L. R. (1992). The development of markers for the Big-Five factor structure. Psychological Assessment, 4(1), 26-42. https://doi.org/10.1037/1040-3590.4.1.26
• Gouldner, A. W. (1960). The norm of reciprocity: A preliminary statement. American Sociology Review, 25(1), 161-78. https://doi.org/10.2307/2092623
• Güney, S. (2020). Davranış Bilimleri. Ankara: Nobel Dağım Yayınevi.
• Haydaroğlu, S., & Besler, S. (2021). Beş faktör kişilik özelliklerinin örgütsel muhalefete etkisi ve lider-üye etkileşiminin düzenleyici rolü: Beyaz yakalı çalışanlar üzerinde bir araştırma. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 123-140. https://doi.org/10.33905/bseusbed.944172
• Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. New York: The Guilford Press.
• Homans, G. C. (1961). Social behavior: Its elementary forms. New York: Harcourt, Brace & World.
• John. O. P. (1990). The "Big Five" factor taxonomy: dimensions of personality in the natural language and in questionnaires. Handbook of Personality Theory and Research, 66-100.
• Kassing, J. W. (1997). Articulating, antagonizing, and displacing: A model of employee dissent. Communication Studies, 48(4), 311-332. https://doi.org/10.1080/10510979709368510
• Kassing, J. W. (2000). Exploring the relationship between workplace freedom of speech, organizational identification, and employee dissent. Communication Research Reports, 17(4), 387-396. https://doi.org/10.1080/08824090009388787
• Kassing, J. W., & Avtgis, T. A. (1999). Examining the relationship between organizational dissent and aggressive communication. Management Communication Quarterly, 13(1), 100-115. https://doi.org/10.1177/0893318999131004
• Kassing, J. W., & Avtgis, T. A. (2001). Dissension in the organization as it relates to control expectancies. Communication Research Reports, 18(2), 118-127. https://doi.org/10.1080/08824090109384789
• Kent, H., & Fisher, D. (1997). Associations between teacher personality and classroom environment. Teacher Personality ve Classroom Environment, 13(1), 1-14.
• Kılıçaslan, S., Derin, N., & Ilkım, N. (2022). Algılanan örgütsel destek ile işe adanmışlık arasındaki ilişkide kişiliğin aracılık etkisi. İzmir İktisat Dergisi, 37(3), 607-629. https://doi.org/10.24988/ije.1018952
• Mael, F., & Ashforth, B. E. (1992). Alumni and their alma mater: A partial test of the reformulated model of organizational identification. Journal of Organizational Behavior, 13(2), 103-123. https://doi.org/10.1002/job.4030130202
• Metin Camgöz, S. (2009). Kişilik özellikleri ile finansal performans arasındaki ilişkiler: A tipi yatırım fonu yöneticileri üzerinde bir değerlendirme [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81–90. https://doi/10.1037/0022-3514.52.1.81
• McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (1985). Updating norman’s “adequate taxonomy”: Intelligence and personality dimensions in natural language and in questionnaires. Journal of Personality and Social Psychology, 49(1), 710-721. https://doi/1986-03750-001
• Miceli, M. P., & Near, J. P. (1985). Organizational dissidence: The case of whistle-blowing. Journal of Business Ethics, 4(1), 1-16. https://doi.org/10.1007/BF00382668
• Morgan, C. T. (1984). Psikolojiye Giriş. 3. (çev. Hüsnü Arıcı vd.). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Yayını.
• İplik, F. N., Topsakal, Y., & İplik, E. (2014). The effects of emotional labor on job attitudes of hotel employees: Mediating and moderating roles of social support and job autonomy. International Review of Management and Marketing, 4(3), 175-186.
• Ötken, A., & Cenkci, T. (2013). Beş faktör kişilik modeli ve örgütsel muhalefet arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Öneri Dergisi, 10(39), 41-51. https://doi.org/10.14783/od.v10i39.1012000306
• Özdevecioğlu, M. (2003). Algılanan örgütsel destek ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişkilerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(2), 113–130.
• Özer, Y. (2014). Algılanan örgütsel destek ve kişilik özelliklerinin takım inovasyonu üzerine etkisi: Türk Telekomünikasyon A.Ş. üzerine bir araştırma [Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,
• Özkan, Ç., & Boz, M. (2018). Algılanan örgütsel desteğin, örgütsel bağlılığa etkisinde kişilik özelliklerinin rolü: Otel işletmelerinde bir araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 17(1), 245-264. https://doi.org/10.18092/ulikidince.432752
• Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J.-Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903. https://doi.org/2003-08045-010
• Püsküllüoğlu, E. I., & Altınkurt, Y. (2018). Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimleri ile örgütsel muhalefet davranışları arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(4), 897-914. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018037422
• Redding, W. C. (1985). Rocking boats, blowing whistles, and teaching speech communication. Communication Education, 34(3), 245–258. https://doi.org/10.1080/03634528509378613
• Sarıtaş, M. (1997). Yönetimde kişilik faktörü. Eğitim Yönetimi, 3(4), 527,547.
• Sprague, j., & Ruud, G. I. (1988). Boat-rocking in the high-technology culture. American Behavioral Scientist, 32(2), 169–193. https://doi.org/10.1177/0002764288032002009
• Tatar, A. (2017). Büyük beş-50 kişilik testinin Türkçe’ye çevirisi ve beş faktör kişilik envanteri kısa formu ile karşılaştırılması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(1), 51-61. https://doi.org/10.5455/apd.220580
• Turunç, Ö., & Çelik, M. (2010). Çalışanların algıladıkları örgütsel destek iş stresinin örgütsel özdeşleşme ve iş performansına etkisi. Yönetim ve Ekonomi, 17(2), 183-206.
• Türk Dil Kurumu (t.y). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
• Yokuş, İ. (2006). Erkek egemen işlerde çalışanların örgütsel destek algıları ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.