Etik Konum Ölçeği Kısa Formu (EPQ-5): Geçerlilik, Güvenilirlik ve Ölçüm Değişmezliği Analizi

Yıl 2025, Cilt: 43 Sayı: 3, 488 - 508, 26.09.2025

Utku Güğerçin , Meryem Derya Yeşiltaş

https://doi.org/10.17065/huniibf.1612101

Öz

Etik Konum Teorisi’ne göre bireylerin ahlaki yargıları ve davranışları, etik ideolojilerindeki farklılıklara göre şekillenmektedir. Bu teoriden hareketle, bireylerin etik ideolojilerini ölçebilmek amacıyla 1980 yılında Etik Konum Ölçeği (EPQ) geliştirilmiştir. Ancak yıllar itibariyle ölçeği kullanan çalışmaların bir kısmında, ölçeğin 2 boyutlu yapısının desteklenmediği, çok sayıda çalışmada ise düşük faktör yükleri sebebiyle ölçekten çıkarılan ifadeler olduğu görülmüştür. Bunun üzerine, ölçeği geliştiren Donelson R. Forsyth’ın da yazarı olduğu bir çalışmada (O’Boyle ve Forsyth, 2021), Etik Konum Ölçeği yeniden düzenlenmiş ve ölçeğin kısa formu oluşturulmuştur. Bu araştırmanın amacı, Etik Konum Ölçeği’nin Türkçe Kısa Formu’nun (EPQ-5) geçerliliğini ve güvenilirliğini analiz etmek ve ölçüm değişmezliğini test etmektir. Analiz sonucunda ölçeğin Türkçe formunun 2 boyutlu ve toplam 10 ifadeden oluşan yapısı doğrulanmıştır. Ayrıca ölçüm değişmezliği, cinsiyete dayalı çoklu grup doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Sonuçlara göre EPQ-5’in Türkçe formunun; şekilsel (biçimsel), metrik, skalar ve kısmi katı değişmezlik olmak üzere ölçüm değişmezliği koşullarını sağladığı görülmüştür. Dolayısıyla, EPQ-5'te yer alan idealizm ve görecilik boyutlarının, EPQ-5’in Türkçe formu kapsamında 5’er ifade ile ölçülebileceği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, EPQ-5’in Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik Konum , Etik İdeoloji , Kişisel Ahlak Felsefesi , Ölçüm Değişmezliği , Ölçme Eşdeğerliği

Etik Beyan

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Sosyal Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 30.05.2023 tarih ve 2023/6/14 sayılı etik kurul onay belgesi alınmıştır.

Teşekkür

Bu makalenin hazırlanması sırasında verdiği değerli geri bildirimler için Prof. Dr. Donelson R. Forsyth'a en içten şükranlarımızı sunarız. Görüşleri, yolumuza ışık tuttu. Titiz şekilde tasarlanmış ve özenle oluşturulmuş olan EPQ-5'in, yalnızca veri toplama için elverişli bir araç olmakla kalmayıp aynı zamanda analiz süreçlerinin derinliğini ve hassasiyetini de artıracağını umut ediyoruz.

The Short Ethics Position Questionnaire (EPQ-5): Analysis of Validity, Reliability, and Measurement Invariance

Öz

According to Ethics Position Theory, individuals' moral judgments and behaviors are shaped by differences in their ethical ideologies. Based on this theory, the Ethics Position Questionnaire (EPQ) was developed in 1980 to assess individuals' ethical ideologies. However, in some studies that have used the questionnaire over the years, it has been observed that the 2-dimensional structure of the questionnaire is not supported. Furthermore, in many studies, some items have been removed from the questionnaire due to low factor loadings. Thereupon, in a study (O’Boyle & Forsyth, 2021) co-authored by Donelson R. Forsyth, who developed the EPQ, the questionnaire was revised and referred to as the EPQ-5. This research aims to analyze the reliability, validity, and measurement invariance of the Turkish form of the Short Ethics Position Questionnaire (EPQ-5). As a result of the analysis, the 2-dimensional structure of the Turkish form of the questionnaire, consisting of a total of 10 statements, was confirmed. In addition, measurement invariance across gender was examined using multi-group confirmatory factor analysis. The results showed that the Turkish form of EPQ-5 satisfies all the conditions of measurement invariance, including configural, metric, scalar, and partial strict invariance. Therefore, it has been concluded that the dimensions of idealism and relativism in the EPQ-5 can be calculated using 5 items each for the Turkish form of the EPQ-5. Consequently, the Turkish form of EPQ-5 was found to be a valid and reliable measurement tool.

Anahtar Kelimeler

Ethics position , ethical ideology , personal moral philosophy , measurement invariance , measurement equivalence

Teşekkür

We would like to express our sincere gratitude to Prof. Donelson R. Forsyth for his invaluable feedback during the preparation of this paper. His insights have shed light on our path. We hope the meticulous design and thoughtful construction of the EPQ-5 not only provide a robust tool for data collection but also enhance the depth and precision of the analysis processes

Kaynakça

• Akdağ, L. B., & Ekmekci, Ö. T. (2024). Siber incelemeye yönelik tutumlar ölçeğinin Türkçe’ye uyarlama geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(2), 670-691. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1817
• Bandalos, D. L., & Finney, S. J. (2010). Factor analysis: Exploratory and confirmatory. In G. R. Hancock & R. O. Mueller (Eds.), The reviewer's guide to quantitative methods in the social sciences (pp. 93-114). Routledge.
• Barnett, T., Bass, K., & Brown, G. (1996). Religiosity, ethical ideology, and intentions to report a peer's wrongdoing. Journal of Business Ethics, 15(11), 1161- 1174. https://doi.org/10.1007/BF00412815
• Bayer, N., Çalı, A., Uzuntarla, Y., & Özkan, D.V. (2022). Sağlık hizmetleri̇ meslek yüksekokulu öğrencilerinin etik konumlarının verilen eğitime göre karşılaştırılması: Bir vakıf üniversitesi̇ örneği̇. Journal of Institute of Economic Development and Social Researches Journal, 10 (30), 1-12. https://doi.org/10.31623/iksad073001
• Cheung, G. W., & Rensvold, R. B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testing measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 9(2), 233- 255. https://doi.org/10.1207/S15328007sem0902_5
• Collier, J. (2020). Applied structural equation modeling using AMOS: Basic to advanced techniques. Routledge
• Cornwell, B., Chi Cui, C., Mitchell, V., Schlegelmilch, B. Dzulkiflee, A., & Chan, J. (2005). A cross-cultural study of the role of religion in consumers' ethical positions. International Marketing Review, 22(5), 531-546. https://doi.org/10.1108/02651330510624372
• Davis, M. A., Andersen, M. G. & Curtis, M.B. (2001). Measuring ethical ideology in business ethics: A critical analysis of the ethics position questionnaire. Journal of Business Ethics, 32(1), 35-53. https://doi.org/10.1023/A:1010701417165
• Deng, D., Ye, C., Wu, F., Guo, Y., Li, H., & Wang, C. (2023). Effect of organizational ethical self-interest climate on unethical accounting behaviour with two different motivations in China: The moderating effect of Confucian ShiZhong Thinking. Humanities and Social Sciences Communications, 10 (1), 1-13. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01995-2
• Du, L., & Tang, T. L. P. (2005). Measurement invariance across gender and major: The love of money among university students in People’s Republic of China. Journal of Business Ethics, 59, 281- 293. https://doi.org/10.1007/s10551-004-6395-4
• Elçi, M. (2005). Örgütlerde etik iklimin personelin vatandaşlık davranışlarına etkileri [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü. Etter, S., Cramer, J. J. & Finn, S. (2006). Origins of academic dishonesty: Ethical orientations and personality factors associated with attitudes about cheating with information technology, Journal of Research on Technology in Education, 39(2), 133-155. https://doi.org/10.1080/15391523.2006.10782477
• Forsyth, D. R. (1980). A taxonomy of ethical ideologies. Journal of Personality and Social Psychology, 39(1), 175. https://doi.org/10.1037/0022-3514.39.1.175
• Forsyth, D. R. (2021). Moral relativists resist health mandates during the COVID-19 pandemic. Personality and Individual Differences, 175, 110709. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.110709
• Forsyth, D. R., & Nye, J. L. (1990). Personal moral philosophies and moral choice. Journal of Research in Personality, 24(4), 398-414. https://doi.org/10.1016/0092-6566(90)90030-A
• Forsyth, D. R., O’Boyle, E. H. Jr., & McDaniel, M. A. (2008). East meets west: A meta-analytic investigation of cultural variations in idealism and relativism. Journal of Business Ethics, 83(4), 813–833. https://doi.org/10.1007/s10551-008-9667-6
• Gökçe, A. T. (2014). Öğretmenlerin farklı bilgi uçurma tercihlerinde belirleyici olan değer yönelimleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 51-64. https://doi.org/10.24315/trkefd.230225
• Güğerçin, U., & Ünal, A. Y. (2017a). Etik konum ölçeği’nin faktör analitik yapısı: Banka çalışanları üzerine bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 35(4), 53-78. https://doi.org/10.17065/huniibf.372386
• Güğerçin, U., & Ay, Ü. (2017b). Etik konumun örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi: etik konum kuramı çerçevesinde bir analiz. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 19(32), 34-46.
• Güven, S. (2023). Bilgi ifşası, bireysel etik değerler, örgütsel bağlılık ilişkisi: Seyahat işletmesi çalışanları örnekleminde incelenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Hair, Jr. J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis. 8th Edition, Cengage Learning EMEA
• Heggestad E. D., Scheaf D. J., Banks G. C., Monroe Hausfeld M., Tonidandel S., & Williams E. B. (2019). Scale adaptation in organizational science research: A review and best-practice recommendations. Journal of Management, 45(6), 2596–2627. https://doi.org/10.1177/0149206319850280
• Henseler, J., Ringle, C. M. & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43, 115–35. https://dx.doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
• Holden, G. W., Gower, T., & Chmielewski, M. (2020). Methodological considerations in ACEs research. In, G. Asmundson, & T. O. Afifi (Eds.), Adverse childhood experiences: Using evidence to advance research, practice, policy, and prevention (pp. 161–182). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-816065-7.00009-4
• Horn, J. L. & McArdle, J. J., (1992). A practical and theoretical guide to measurement invariance in aging research. Experimental Aging Research, 18 (3–4), 117–144. https://doi.org/10.1080/03610739208253916
• Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
• Hunt, S. D., & Vitell, S. (1986). A general theory of marketing ethics. Journal of Macromarketing, 6(1), 5–16. https://doi.org/10.1177/027614678600600103
• Johari, R. J., Sanusi, Z. M., İsmail, A. H. (2012). Exploratory factor analysis of the ethical orientation scale. Asian Journal of Accounting and Governance, (3), 1-11. https://doi.org/10.17576/ajag-2012-3-6511
• Johari, R., Sanusi, Z. M., Rahman, R., & Omar, N. (2013). Auditors’ independence, experience and ethical judgments: The case of Malaysia. Journal of Business and Policy Research, 8(1), 100-119.
• Jost, J. T., Glaser, J., Kruglanski, A. W., & Sulloway, F. J. (2003). Political conservatism as motivated social cognition. Psychological Bulletin, 129, 339-375. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.3.339
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. 5. Baskı. Asil Yayın Dağıtım.
• Kline, R. B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. Guilford.
• Leitgöb, H., Seddig, D., Asparouhov, T., Behr, D., Davidov, E., De Roover, K., & van de Schoot, R. (2023). Measurement invariance in the social sciences: Historical development, methodological challenges, state of the art, and future perspectives. Social Science Research, 110, 102805. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2022.102805
• Levenson, H. (1981). Differentiating among internality, powerful others, and chance. Research with the Locus of Control Construct, 1, 15–63. http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-12-443201-7.50006-3
• Marsella, A. J., Dubanoski, J., Hamada, W. C., & Morse, H. (2000). The measurement of personality across cultures historical, conceptual, and methodological issues and considerations. American Behavioral Scientist, 44(1), 41-62. https://doi.org/10.1177/00027640021956080
• Meredith, W. (1993). Measurement invariance, factor analysis, and factorial invariance. Psychometrika, 58, 525– 543. https://doi.org/10.1007/BF02294825
• Meredith, W., & Teresi, J. A. (2006). An essay on measurement and factorial invariance. Medical Care, 44(11), 69-77. https://doi.org/10.1097/01.mlr.0000245438.73837.89
• Meydan, C. H., & Şeşen, H. (2011). Yapısal eşitlik modellemesi AMOS uygulamaları. Detay Yayıncılık. Milli Eğitim Bakanlığı. (2023). Öğretmen Sayısı. 20 Kasım 2023 tarihinde https://istatistik.meb.gov.tr/OgretmenSayisi/Index adresinden alınmıştır.
• Mudrack, P. E., & Mason, E. S. (2020). A relativistic approach to moral judgment in individuals: Review and reinterpretation. Business Ethics: A European Review, 29(2), 403-416. https://doi.org/10.1111/beer.12263
• O’Boyle, E. H, Forsyth, D. R. (2021). Individual differences in ethics positions: The EPQ-5. Plos One 16(6), e0251989. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0251989
• Özbek, V. (2012). Bireysel belirleyicilerin algılanan etik problem ve etik niyetler üzerindeki etkisi: Küçük işletmelerde bir uygulama [Yayınlanmamış doktora tezi]. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü.
• Özbek, V. & Özer, G. (2012). Küçük işletme sahiplerinin dindarlık düzeyleri, etik ideolojileri ve algıları arasındaki ilişkiler. Balıkesir University Journal of Social Sciences Institute, 15(27), 169-188.
• Redfern, K., & Crawford, J. (2004). An empirical investigation of the influence of modernisation on the moral judgements of managers in the People’s Republic of China. Cross Cultural Management: An International Journal, 11(1), 48-61.
• Riordan, C. M., & Vandenberg, R. J. (1994). A central question in cross-cultural research: Do employees of different cultures interpret work-related measures in an equivalent manner? Journal of Management, 20, 643–671. https://doi.org/10.1016/j.dr.2016.06.004
• Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs: General and Applied, 80(1), 1–28. https://doi.org/10.1037/h0092976
• Sağtaş, S., & Gülmez, M. (2019). Tüketiciden tüketiciye (C2C) e-ticaret uygulamalarında alıcı ve satıcıların etik karar alma sürecini belirleyen faktörler: Türk ve Alman üniversite öğrencileri üzerine bir uygulama. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 7(18), 147-184.
• Schlägel, C., & Sarstedt, M. (2016). Assessing the measurement invariance of the four-dimensional cultural intelligence scale across countries: A composite model approach. European Management Journal, 34(6), 633-649. https://doi.org/10.1016/j.emj.2016.06.002
• Schlenker, B. R., & Forsyth, D. R. (1977). On the ethics of psychological research. Journal of Experimental Social Psychology, 13(4), 369-396. https://doi.org/10.1016/0022-1031(77)90006-3
• Stefanidis, A., Banai, M., & Dagher, G. K. (2023). Socio-cultural capital in the Arab workplace: Wasta as a moderator of ethical idealism and work engagement. Employee Relations: The International Journal, 45(1), 21-44. https://doi.org/10.1108/ER-05-2021-0227
• Tavşancıl, E., & Keser, H. (2002). İnternet kullanımına yönelik Likert tipi bir tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 79-100. https://doi.org/10.1501/Egifak-0000000043
• Turan, N., & Çekiç, Y. (2023). Ethics positions of nursing students in clinical decision-making. Nursing Ethics, 30(7-8), 1025-1037.
• Turnipseed, D. L. (2002). Are good soldiers good? Exploring the link between organizational citizenship behavior and personal ethics. Journal of Business Research, 55(1), 1-15. https://doi.org/10.1016/S0148-2963(01)00217-X
• Vandenberg, R. J. & Lance, C. E. (2000). A review and synthesis of the measurement invariance literature: Suggestions, practices, and recommendations for organizational research. Organizational Research Methods, 3(1), 4–69. https://doi.org/10.1177/109442810031002
• Voorhees, C. M., Brady, M. K., Calantone, R., & Ramirez, E. (2016). Discriminant validity testing in marketing: An analysis, causes for concern, and proposed remedies. Journal of the Academy of Marketing Science, 44, 119-134. https://doi.org/10.1007/s11747-015-0455-4
• Wu, A. D., Li, Z. & Zumbo, B. D. (2007). Decoding the meaning of factorial invariance and updating the practice of multi-group confirmatory factor analysis: A demonstration with TIMSS data. Practical Assessment Research & Evaluation, 12(3). 1-26. https://doi.org/10.7275/mhqa-cd89
• Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2007). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Detay Yayıncılık.
• Yeşiltaş, M. D., & İmadoğlu, T. (2020). Kamu sektöründeki çalışanların etik konum algılarının makyavelizm eğilimlerinin ve işe angaje olma davranışlarının incelenmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 8(4), 204-239. http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i4.1714