Türkiye’de Para Politikasının Etkinliği Üzerine Eşbütünleşme Analizi

Yıl 2025, Cilt: 43 Sayı: 4, 738 - 757, 30.12.2025

Ahmet Ekrem Kaya

https://doi.org/10.17065/huniibf.1625645

Öz

Küresel finansal kriz ekonomi politikalarının değişmesine ve yapısal olarak dönüşmesine yol açan bir dönemi ifade etmektedir. Dünya ekonomisi için fiyat istikrarı kadar finansal istikrarın da önemli olduğu tecrübesi bu dönemde edinilmiştir. İki hedef arasındaki ödünleşme ekonomi yönetimlerinin politika tasarımlarını çeşitlendirmesine neden olmuştur. Türkiye özelinde düşük politika faiziyle yabancı sermaye akımının kontrol altına alındığı, fonlama kompozisyonu stratejisi ile fiili faiz oranının politika faizinden ayrıştırıldığı; aynı zaman da zorunlu karşılık uygulaması ile kredi genişlemesinin denetim altında tutulduğu bir politika karması devreye sokulmuştur. Olağan üstü bir dönemde araç çeşitliliği ile süreç yönetimi zorunlu olsa da esas olan para politikasının sadeleşmesi ve politika faizinin piyasa faizlerini yönlendirme gücünü sürdürmesidir. Bu çerçevede bu çalışmada küresel finansal krizi izleyen dönemde Türkiye’de politika faizi üzerinden para politikasının etkinliği incelenmektedir. ARDL yaklaşımının uygulandığı çalışmada küresel kriz sonrası 2014 Ocak-2021 Ağustos dönemi analiz edilmektedir. Elde edilen sonuçlar politika faizinin piyasa faizlerini etkilediğini göstermektedir. Fiili faiz oranlarının yer aldığı modellerde dahi politika faizinin açıklayıcılığını sürdürmesi analiz döneminde para politikasının sadeleştiğine, iletişim kanalının çalıştığına ve para politikasının etkinliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Para Politikası , ARDL , Politika Faizi , TCMB Ortalama Fonlama Faizi , Bankalararası Borçlanma Faizi

Cointegration Analysis on the Effectiveness of Monetary Policy in Turkey

Öz

The global financial crisis represents a period that led to a change and structural transformation in economic policies. The experience that financial stability is as important as price stability for the world economy was gained in this period. The trade-off between the two objectives has led economic management to diversify their policy designs. In Turkey, a policy mix has been put in place where foreign capital flows are controlled with low policy interest rates, the funding composition strategy separates the actual interest rate from the policy rate, and credit expansion is kept under control with the application of reserve requirements. Although process management with a variety of instruments is mandatory in an extraordinary period, what is essential is the simplification of monetary policy and the maintenance of the policy rate's power to steer market rates. In this framework, this study analyses the effectiveness of monetary policy through the policy rate in Turkey in the period following the global financial crisis. In this study, the ARDL approach is applied, and the post-global crisis period between January 2014 and August 2021 is analyzed. The results show that the policy rate affects market rates. The fact that the policy rate remains explanatory even in models with actual interest rates included indicates that the monetary policy was simplified, the communication channel worked, and the monetary policy was effective during the analysis period.

Anahtar Kelimeler

Monetary Policy , ARDL , Policy Rate , CBRT Average Funding Rate

Kaynakça

• Akbaş, Y., Zeren, F., & Ozekicioğlu, H. (2013). Money transmission mechanism in Turkey: Structural VAR analysis. Cumhuriyet Universitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(2), 187–198. 10.12.2024 tarihinde http://esjournal.cumhuriyet.edu.tr/en/pub/issue/4264/57367 adresinden alınmıştır.
• Aktaş, Z., Alp, H., Gürkaynak, R., Kesriyeli, M., & Orak, M. (2008). Türkiye’de para politikasının aktarımı: Para politikasının mali piyasalara etkisi (TCMB Çalışma Tebliği 08/11). 16.01.2025 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Arıkan, C., Görgün, S., & Yalçın, Y. (2018). Parasal aktarım sürecinde faiz koridorunun yeri. Maliye Dergisi, (174), 1-25. 20.06.2024 tarihinde https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/174-01.pdf adresinden alınmıştır.
• Aydın, H. İ. (2007). Interest rate pass-through in Turkey (CBRT Working Paper 07/05). 05.01.2025 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Başçı, E., Özel, Ö., & Sarıkaya, Ç. (2007). The monetary transmission mechanism in Turkey: New developments (CBRT Working Paper 07/04). 11.01.2025 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Başçı, E., & Kara, H. (2011). Finasal istikrar ve para politikası (TCMB Çalışma Tebliği 11/08). 21.01.2025 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Berument, H. (2007). Measuring monetary policy for a small open economy: Turkey. Journal of Macroeconomics, 29(2), 411-430. http://doi:10.1016/j.jmacro.2006.02.001
• Binici, M., Kara, H., & Özlü, P. (2016). Faiz koridoru ve banka faizleri: Parasal aktarım mekanizmasına dair bazıbBulgular (TCMB Çalışma Tebliği 16/08). 23.12.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Binici, M., Erol, H., Kara, H., Özlü, P., & Ünalmış, D. (2013). Faiz koridoru bir makro ihtiyati araç olabilir mi? (TCMB Ekonomi Notları No. 2013-20). 23.06.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Cambazoğlu, B., & Guneş, S. (2011). Monetary transmission mechanism in Turkey and Argentina. International Journal of Economics and Finance Studies, 3(2), 23–33. 24.08.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijefs/issue/26155/275473 adresinden alınmıştır.
• Can, U., Bocuoglu, M. E., & Can, Z. G. (2020). How does the monetary transmission mechanism work? Evidence from Turkey. Borsa Istanbul Review, 20(4), 375–382. https://doi.org/10.1016/j.bir.2020.05.004
• Çiçek, M. (2005). Türkiye'de parasal aktarım mekanizması: Var (Vektör Otoregrasyonu) yaklaşımıyla bir analiz. İktisat İsletme ve Finans, 20 (233), 82-105. 20.12.2024 tarihinde http://www.iif.com.tr/index.php/iif/article/view/iif.2005.233ek.9636 adresinden alınmıştır. Das, S. (2015). Monetary policy in India: Transmission to bank Interest rates (IMF Working Paper WP/15/129). 25.12.2024 tarihinde https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2015/wp15129.pdf adresinden alınmıştır.
• Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica, 49(4), 1057–1072. https://doi.org/10.2307/1912517
• Duran, M., Özcan, G., Özlü, P., & Ünalmış, D. (2010). Measuring the impact of monatary policy on asset prices in Turkey (CBRT Working Paper 10/17). 01.09.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Gambacorta, L. (2008). How do banks set interest rates? European Economic Review, 52, 792–819. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2007.06.022
• Haznedaroğlu, A. B. (2014). Finansal istikrar: Türkiye’de finansal istikrara yönelik olarak uygulanan faiz koridorunun etkinliği üzerine bir analiz (2006-2013) [Yayınlanmamış doktora tezi]. Maltepe Üniversitesi.
• International Monetary Fund (2013). The interaction of monetary and macroprudential policies. 20. 12. 2024 tarihinde https://www.imf.org/external/np/pp/eng/2013/012913.pdf adresinden alınmıştır.
• Ivrendi, M., & Guloglu, B. (2010). Monetary shocks, exchange rates and trade balances: Evidence from inflation targeting countries. Economic Modelling, 27(5), 1144-1155. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2010.03.005
• Ivrendi, M., & Yildirim, Z. (2013). Monetary policy shocks and macroeconomic variables: Evidence from fast growing emerging economies (Economics Discussion Papers No. 2013-61). 27.06.2024 tarihinde https://www.econstor.eu/bitstream/10419/88572/1/774677503.pdf adresinden alınmıştır.
• Kara, H. (2015). Faiz koridoru ve para politikası duruşu (TCMB Ekonomi Notları Sayı: 2015-13). 10.06.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Kasapoğlu, Ö. (2007). Parasal aktarım mekanizmaları: Türkiye için uygulama [Yayınlanmamış uzmanlık tezi]. 21.10.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Kılıç, M., & Tunç, G. (2014). Identification of monetary policy shocks in Turkey: A structural VAR approach (CBRT Working Paper 14/23). 28.06.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr adresinden alınmıştır.
• Küçükgöde, H. D. (2016). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının faiz koridoru politikasının etkinliği. İstanbul Üniversitesi İşletme İktisadı Enstitüsü Dergisi, (81). 14.12.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/402247 adresinden alınmıştır.
• Örnek, İ. (2009). Türkiye’de parasal aktarım kanallarının işleyişi. Maliye Dergisi, 156(Ocak-Haziran), 104–125. 17.11.2024 tarihinde https://www.hmb.gov.tr/maliye-dergisi-sayi-156-ocak-haziran-2009 adresinden alınmıştır.
• Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. 18.12.2024 tarihinde https://www.jstor.org/stable/2678547 adresinden alınmıştır.
• Phillips P. C. B., Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346. https://doi.org/10.2307/2336182
• Polat, U. (2025). Revisiting monetary policy effectiveness in Turkey using a FAVAR Model. Panoeconomicus, 72(1), 119–154. https://doi.org/10.2298/PAN210215009P
• Tanriöver, B., & Yamak, N. (2012). Parasal şokların asimetrik etkileri: Teori ve Türkiye uygulaması. Ege Academic Review, 12(3). 10.07.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/559234 adresinden alınmıştır.
• Taş, T., & Yılmaz, K. Ç. (2023). The efficiency of the interest channel in the context of monetary policy in developed countries. İzmir İktisat Dergisi, 38(1), 175-191. 15.06.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2374823 adresinden alınmıştır.
• Tunay, K. B. (2021). Türkiye’de para politikası gecikmeleri üzerine deneysel bir analiz: 2003-2020 dönemi. Journal of Banking and Financial Research, 8(1), 31-45. 08.09.2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1436439 adresinden alınmıştır.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2024). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. 17.11.2024 tarihinde https://www.tcmb.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Tüketici Fiyat Endeksi. 20.11.2024 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/ adresinden alınmıştır.
• Woodford, M. (2003). Interest and Prices. Princeton University Press.
• Yıldırım, M. O. (2021). The channels of monetary policy transmission in Turkey: Evidence from structural VAR approach. Ekonomik Yaklasim, 32(120), 209–248. 24.08.2024 tarihinde https://www.ejmanager.com/mnstemps/94/94-1619783391.pdf?t=1763649564 adresinden alınmıştır.
• Yilmaz, A., Serin, Z. V., & Tasdogan, C. (2021). The impact of interest rate corridor on monetary policy efficiency: VEC Granger causality evidence from the central bank of the Republic of Turkey. International Journal of Advanced and Applied Sciences, 8(9), 75-78. https://doi.org/10.21833/ijaas.2021.09.010