Siyasetin Kişiselleşmesi ve Kişi Partileri: Genç Parti ve Zafer Partisi Örneği

Öz

Günümüz siyasetinde kişiselleşme eğilimi giderek güçlenmekte ve bu dönüşüm, demokratik kurumların işleyişinden seçmen davranışlarına kadar geniş bir alanda etkisini göstermektedir. Geleneksel parti odaklı siyasetin yerini lider merkezli siyaset almakta; seçmenler ideolojik veya kurumsal aidiyetten çok liderlerin karizmasına, söylemlerine ve kişisel özelliklerine odaklanmaktadır. Bu durum, siyasi partileri dönüştürmekte ve liderin siyasi aracı olarak işlev gören “kişi partileri”nin yaygınlaşmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, kişiselleşme sürecini teorik bir çerçevede tartışmak, kişi partileri kavramını açıklığa kavuşturmak ve Türkiye’deki yansımalarını incelemektir. Yöntem olarak, siyasal kişiselleşme sürecine teorik bir çerçeve sunulmuş, kişi partileri kavramı detaylıca incelenmiş ve ardından Genç Parti ile Zafer Partisi, doküman analizi yöntemiyle vaka incelemesi olarak ele alınmıştır. Sonuç olarak, Türkiye’de siyasal kişiselleşme, tarihsel lider merkezli siyaset kültürü ve hukuki düzenlemelerle pekişmiş; özellikle 1980 sonrası siyasi partiler kanunu ve Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi bu süreci güçlendirmiştir. Dolayısıyla Türkiye’de kişiselleşmenin etkisiyle kişi partilerinin gelecekte daha fazla görünürlük kazanabileceği söylenebilir. Bu çerçevede, çalışma, literatüre katkı sağlayarak Türkiye’nin siyasi dinamiklerini anlamaya yönelik yeni bir perspektif sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Siyasi Kişiselleşme
• Kişi Partileri
• Lider Odaklı Siyaset.

Personalization of Politics and Personalist Parties: The Cases of Genç Party and Zafer Party

Öz

In contemporary politics, the trend of personalization is increasingly intensifying, and this transformation affects a wide range of areas, from the functioning of democratic institutions to voter behavior. Traditional party-centered politics is being replaced by leader-centered politics, with voters focusing more on leaders’ charisma, rhetoric, and personal traits rather than ideological or institutional affiliations. This phenomenon is reshaping political parties and leading to the proliferation of “personal parties,” which function primarily as instruments of individual leaders. In this context, the aim of this study is to discuss the process of personalization within a theoretical framework, clarify the concept of personal parties, and examine their reflections in Turkey. As a method, a theoretical framework on political personalization was presented, the concept of personal parties was examined in detail, and subsequently, the Young Party (Genç Parti) and the Victory Party (Zafer Partisi) were analyzed as case studies through document analysis. The results indicate that political personalization in Turkey has been reinforced by a historically leader-centered political culture and legal regulations, particularly the post-1980 Political Parties Law and the Presidential Government System. Therefore, it can be suggested that personal parties are likely to gain greater visibility in the future due to the effects of personalization in Turkey. Within this framework, the study contributes to the literature by offering a new perspective for understanding the country’s political dynamics.

Anahtar Kelimeler

• Political Personalization
• Personalist Parties
• Leader-Centered Politics

Kaynakça

1. Altun, H. (2022, April 24). Ümit Özdağ ve Zafer Partisi başarılı olabilir mi? Veryansın TV. 01.03.2025 tarihinde https://www.veryansintv.com/umit-ozdag-ve-zafer-partisi-basarili-olabilir-mi adresinden alınmıştır.
2. Barisione, M. (2009). So, what difference do leaders make? Candidates’ images and the “conditionality” of leader effects on voting. Journal of Elections, Public Opinion and Parties, 19(4), 473–500. https://doi.org/10.1080/17457280903074219
3. Benasaglio Berlucchi, A., & Kellam, M. (2023). Who’s to blame for democratic backsliding: Populists, presidents or dominant executives? Democratization, 30(5), 815–835. https://doi.org/10.1080/13510347.2023.2190582
4. Biezen, I. van, & Poguntke, T. (2014). The decline of membership-based politics. Party Politics, 20(2), 205–216. https://doi.org/10.1177/1354068813519969
5. Budi, A. (2016). The age of personalized parties: Survival and revival of party personalization in the Philippines and Indonesia. In Advances in Social Science, Education and Humanities Research (Vol. 84), International Conference on Ethics in Governance (ICONEG 2016). Atlantis Press. 10.2991/iconeg-16.2017.36
6. Calise, M. (2015). The personal party: An analytical framework. Italian Political Science Review/Rivista Italiana Di Scienza Politica, 45(3), 301–315. https://doi.org/10.1017/ipo.2015.18
7. Capati, A. (2019, September). The personalisation of politics in the age of social media: What risks for European democracy? (IAI Commentaries No. 19/51). Istituto Affari Internazionali (IAI). https://www.iai.it/en/publications/c05/personalisation-politics-age-social-media-what-risks-european-democracy
8. Çetin, H. (2003). Demokratik meşruiyet versus karizmatik meşruiyet. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 91–108.

9. Çin, G. (2024). Bir sendrom olarak popülizm: Popülist antagonizmanın siyaset psikolojisi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 79(1), 89–110. https://doi.org/10.33630/ausbf.1132843
10. De Jonge, L., & Voerman, G. (2025). Fortuyn versus Wilders versus Baudet: The evolution of populist radical right party organization in the Netherlands. European Political Science Review, 1–17. https://doi.org/10.1017/S1755773925000049
11. Duverger, M. (1974). Siyasi partiler (E. Özbudun, Çev.). Ankara: Bilgi Yayınevi.
12. Efe, İ. (2025, Mart 27). Zafer Partisi ve fantezilerinin çekiciliği. Kriter Dergi. 01.03.2025 tarihinde https://kriterdergi.com/dosya-siyasi-partiler/zafer-partisi-ve-fantezilerinin-cekiciligi adresinden alınmıştır.
13. Erem, O., & Öç, E. (2018, Mayıs 9). Cem Uzan: 2002 seçimine başka partiden girerdim, AKP ana muhalefet olurdu [Söyleşi]. BBC Türkçe. 01.03.2025 tarihinde https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-44044578 adresinden alınmıştır.
14. Esin, A., & Altundağ, M. Y. (2024, Mart 28). Zafer Partisi Ümit Özdağ’a rağmen neden yükselecek? Birikim. 01.03.2025 tarihinde https://birikimdergisi.com/guncel/11707/zafer-partisi-umit-ozdaga-ragmen-neden-yukselecek adresinden alınmıştır.
15. Ferreira da Silva, F. (2021). Party organizational change and leader effects on voting behavior: Linking the electoral and party faces of presidentialization. Party Politics, 27(4), 803–813. https://doi.org/10.1177/1354068820919715
16. Frantz, Erica & Kendall-Taylor, Andrea & Li, Jia & Wright, Joseph. (2021). Personalist ruling parties in democracies. Democratization. 1-21. https://doi.org/10.1080/13510347.2021.2019711
17. Garzia, D. (2012). The rise of party/leader identification in Western Europe. Political Research Quarterly, 66(3), 533-544. https://doi.org/10.1177/1065912912463122
18. Garzia, Diego & Ferreira da Silva, Frederico & De Angelis, Andrea. (2020). Partisan dealignment and the personalisation of politics in West European parliamentary democracies, 1961–2018. West European Politics. 45. https://doi.org/10.1080/01402382.2020.1845941
19. Gunther, R., & Diamond, L. (2003). Species of political parties. Party Politics, 9(2), 167-199. https://doi.org/10.1177/1354068803009202
20. Güven, S. (2016). Türkiye'de siyasal hayatta dönüşüm ve lider odaklı siyaset. Selçuk İletişim Dergisi, 9(3), 90-118. https://doi.org/10.18094/si.8070
21. Gülarslan, K. (2008). 3 Kasım 2002 genel seçimlerinde DSP, ANAP, MHP, CHP ve GP'nin seçim kampanyalarında kullandığı gazete reklamlarının incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Kocaeli Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp? id=zPdpl_B4ybpw7RHPWDOXNw&no=ILrmq01EErCiYvKZZ5Q5Ag
22. Hloušek, V., Kopeček, L., & Vodová, P. (2020). The rise of entrepreneurial parties in European politics. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-41916-5
23. Holtz-Bacha, C., Langer, A. I., & Merkle, S. (2014). The personalization of politics in comparative perspective: Campaign coverage in Germany and the United Kingdom. European Journal of Communication, 29(2), 153-170. https://doi.org/10.1177/0267323113516727
24. Ignazi, P. (1996). The crisis of parties and the rise of new political parties. Party Politics, 2(4), 549-566. https://doi.org/10.1177/1354068896002004005
25. Inoguchi, T. (2012). Japan. In: Inoguchi, T., Blondel, J. (Eds.), Political Parties and Democracy. Asia Today. Palgrave Macmillan, New York. https://doi.org/10.1057/9781137277206_7
26. Inoguchi, T., & Blondel, J. (Eds.). (2012). Political parties and democracy: Contemporary Western Europe and Asia. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137277206
27. Irak, D. (2022, May 12). Zafer Partisi nedir, kimin işine yarar? Diken. 01.03.2025 tarihinde https://www.diken.com.tr/zafer-partisi-nedir-kimin-isine-yarar/ adresinden alınmıştır.
28. Katz, R. S., & Mair, P. (2009). The cartel party thesis: A restatement. Perspectives on Politics, 7(4), 753-766. https://doi.org/10.1017/S1537592709991782
29. Kefford, G., & McDonnell, D. (2018). Inside the personal party: Leader-owners, light organizations and limited lifespans. The British Journal of Politics and International Relations, 20(2), 379–394. https://doi.org/10.1177/1369148117750819
30. Kirchheimer, O. (1966). The transformation of Western European party systems. In J. LaPalombara & M. Weiner (Eds.), Political parties and political development (pp. 177-200). Princeton University Press.
31. Kostadinova, T., & Levitt, B. (2014). Toward a theory of personalist parties: Concept formation and theory building. Politics & Policy, 42(4), 490-512. https://doi.org/10.1111/polp.12081
32. Langer, A. I., & Sagarzazu, I. (2017). Bring back the party: Personalisation, the media and coalition politics. West European Politics, 41(2), 472-495. https://doi.org/10.1080/01402382.2017.1354528
33. Mazzoleni, G., & Schulz, W. (1999). "Mediatization" of politics: A challenge for democracy? Political Communication, 16(3), 247-261. https://doi.org/10.1080/105846099198613
34. Mazzoleni, O., & Voerman, G. (2016). Memberless parties. Party Politics, 23(6), 783-792. https://doi.org/10.1177/1354068815627398
35. Metz, R., & Plesz, B. (2025). The irresistible allure of charismatic leaders? Populism, social identity, and polarisation. Politics and Governance, 13, Article 9017.
36. McAllister, I. (2007). The personalization of politics. In R. J. Dalton & H.-D. Klingemann (Eds.), The Oxford handbook of political behavior (pp. 571-588). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199270125.003.0030
37. McDonnell, D. (2013). Silvio Berlusconi's personal parties: From Forza Italia to the Popolo della Libertà. Political Studies, 61(1_suppl), 217-233. https://doi.org/10.1111/1467-9248.12074
38. Özgül, B. (2016). Türkiye nasıl bir siyasi liderlik istiyor? Toplum ve Demokrasi Dergisi, 9(19), 149-176. https://izlik.org/JA34WT49KE
39. Özkan, A. (2004). Siyasal iletişim. Nesil Yayınları.
40. Panebianco, A. (1988). Political parties: Organization and power. Cambridge University Press. Paloheimo, H. (2003). The rising power of the prime minister in Finland. Scandinavian Political Studies, 26(3), 219-243. https://doi.org/10.1111/1467-9477.00086
41. Pedersen, H. H., & Rahat, G. (2019). Introduction: Political personalization and personalized politics within and beyond the behavioural arena. Party Politics, 25(5), 599-608. https://doi.org/10.1177/1354068819855712
42. Poguntke, T., & Webb, P. (Eds.). (2005). The presidentialization of politics: A comparative study of modern democracies. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0199252017.001.0001
43. Rahat, G., & Sheafer, T. (2007). The personalization(s) of politics: Israel, 1949-2003. Political Communication, 24(1), 65-80. https://doi.org/10.1080/10584600601128739
44. Rahat, G., & Kenig, O. (2018). From party politics to personalized politics? Party change and political personalization in democracies. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198808008.001.0001 Rancière, J. (2015). Demokrasi nefreti (U. Özmakas, Çev.). İletişim Yayınları.
45. Reiljan, A., Garzia, D., Ferreira da Silva, F., & Trechsel, A. H. (2024). Patterns of affective polarization toward parties and leaders across the democratic world. American Political Science Review, 118(2), 654-670. https://hdl.handle.net/1814/76472
46. Salman, M., & Raza, M. (2023). A frozen democratic transition: Pakistan’s hybrid regime and weak party system. In S. Jhaveri, T. Khaitan, & D. Samararatne (Eds.), Constitutional resilience in South Asia (pp. 369–396). Bloomsbury Publishing. https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/35710/7/Salman_Raza_Frozen_Democratic_Transition_2023.pdf
47. Sarıkaya, M. Z. (2022). Popülizmin Türkiye varyantı: Genç Parti. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11, 207-241. https://izlik.org/JA36TX97FM
48. Sayın, A. (2023, May 24). Özdağ, Kılıçdaroğlu'na destek açıkladı: Protokolde 'İçişleri Bakanlığı' sözü yer almadı, 'kayyum' yargı kararına bağlandı. BBC News Türkçe. 01.03.2025 tarihinde https://www.bbc.com/turkce/articles/c51n0z1k5zwo adresinden alınmıştır.
49. Sawasdee, S.N. (2012). Thailand. In: Inoguchi, T., Blondel, J. (eds) Political Parties and Democracy. Asia Today. Palgrave Macmillan, New York. https://doi.org/10.1057/9781137277206_9
50. Süer, S. S. (2011). "Catch-all" siyasi partiler. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 96, 49-90. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/120507/catch-all-siyasi-partiler
51. Swanson, D. L., & Mancini, P. (Eds.). (1996). Politics, media, and modern democracy: An international study of innovations in electoral campaigning and their consequences. Praeger.
52. Şahan, S., & Cinkara, Y. (2022). Yerel seçimlerde aday imajı: Gaziantep örneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1329-1349. https://doi.org/10.21547/jss.1087493
53. Tuncay, S. (2000). Parti içi demokrasi ve Türkiye. Gündoğan Yayınları.
54. Turan, A. E. (2004). Türkiye'de seçmen davranışı, önceki kırılmalar ve 2002 seçimi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
55. Van Zoonen, L., & Holtz-Bacha, C. (2000). Personalisation in Dutch and German politics: The case of talk show. Javnost - The Public, 7(2), 45-56. https://doi.org/10.1080/13183222.2000.1100874
56. Wazir, I. K. (2024). Personalisation of Indian politics in 2019 Indian general elections [Unpublished Master’s thesis] . Simon Fraser University. https://summit.sfu.ca/item/39085
57. Yarımbaş, F. (2024, July 2). Hollanda'da ırkçı lider Wilders'ın gölgesinde aşırı sağ-merkez sağ koalisyon hükümeti kuruldu. Anadolu Ajansı. 01.03.2025 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/dunya/hollandada-irkci-lider-wildersin-golgesinde-asiri-sag-merkez-sag-koalisyon-hukumeti-kuruldu/3261497 adresinden alınmıştır.
58. Yıldız, N. (2002). Türkiye'de siyasetin yeni biçimi: Liderler, imajlar ve medya. Phoenix Yayınları.
59. Zariç, S. (2011). DemokratikleĢme ve etkin bir siyasal sistem oluĢturma bağlamında Türkiye‟de siyasi partilerde lider hegemonyası ve lider değiĢimi sorunsalı. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8, 99–115.