The Transformation of the Normative Power of the European Union: An Analysis in the Context of Human Rights

Öz

Western countries led liberal policies after the Cold War, where concepts of democracy and human rights served as a model for other countries. These concepts formed the basis of the “normative values” used by the European Union (EU) and began to be accepted as a reference point. This study aims to answer why the credibility of the EU's’ normative power should be questioned and what are the developments that lead us to this analysis within the scope of human rights? While a conceptual analysis has been conducted within the contexts of human rights, humanitarian intervention and responsibility to protect, an empirical assessment has also been made based on the “cases” in which the EU has fallen short in that regard, such as the Arab Spring, the Covid-19 pandemic, Russia’s invasion of Ukraine, the rise of the Far Right within the EU and the Israeli Palestinian conflicts. Our analysis and findings reveal that the EU has exhibited contradictory attitudes and actions with the concepts of “human rights, democracy and the rule of law” in line with its own interests in “industrial power, commercial power, irregular migration, security and defense”

Anahtar Kelimeler

• European Union (EU)
• Normative Power
• International System
• Human Rights
• Liberal World Order

Avrupa Birliği’nin Normatif Gücünün Dönüşümü: İnsan Hakları Bağlamında Bir Analiz

Öz

Savaş sonrasında liberal yönetimin zaferi ekseninde oluşan yeni dünya düzeni içinde liberal politikalar yaygınlaşmaya başlamıştır. Liberal düşünceler düzeni içinde, Batı ülkelerinin başını çektiği bu düzen, bazı kavramların pek çok ülkeye model olmasını sağlamıştır. Bu kavramlar içinde demokrasi ve insan hakları ön plana çıkarılarak, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği (AB) gibi gelişmiş liberal ülkelerin geniş kapsamlı değerler bütünü olarak ifade edebileceğimiz “normatif değerleri” küresel çapta giderek daha çok benimsenmeye ve önemli bir referans noktası olarak kabul görmeye başlamıştır. Bu çalışmada AB’nin “normatif gücünü” hangi alanlarda ve hangi araçlarla yönettiği ve AB’nin inşa ettiği normatif yapının inandırıcılığının neden sorgulanması gerektiği araştırılmaktadır. Bu çerçevede, AB’nin insan hakları kapsamında normatif gücünün sorgulanmasında etkili olan gelişmeler incelenmiş olup; insan hakları, insani müdahale ve koruma sorumluluğu kapsamında kavramsal analiz yapılarak, AB’nin yetersiz kaldığı “vakalar” değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, Arap Baharı, Covid-19 salgını, Rusya’nın Ukrayna işgali, AB içinde aşırı sağın yükselişi ve İsrail-Filistin çatışmaları araştırmamızın ampirik analizini oluşturmuştur. Bu çalışmada, AB’nin bir yandan öncülüğünü yaptığı “insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü” kavramları ile öte yandan “endüstriyel güç, ticaret gücü, düzensiz göç, güvenlik ve savunma” konularındaki çıkarları doğrultusunda zaman zaman çelişen tutum ve eylemler sergilediği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• normatif güç
• ab
• liberal dünya düzeni

Kaynakça

1. AB Başkanlığı (2022). Avrupa Birliği’nin tarihçesi, 10 Ocak 2026 tarihinde https://www.ab.gov.tr/avrupa-birliginin-tarihcesi_105.html adresinden alınmıştır.
2. Akça A. C. (2012). AB’nin normatif kapasite sorunu, akdeniz için birlik ve Türkiye. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 11(1), 1-24. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000169
3. Aksoy, M., Uğur, Ö. (2016). Avrupa Birliği’nin dış politikadaki aktörlüğüne etki eden güç unsurları. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 213-228.
4. Alakuş, İ., Turğut, H. (2015). Avrupa Komisyonu'nun kurumsal normatif gücü: enerji iç pazarının oluşturulması örnek olayı, ı. uluslararası avrasya enerji sorunları sempozyumu. 28-30 Mayıs 2015, Bildiri Tam Metin Kitabı, 481-493.
5. Arı, T., Pirinççi, F. (2011). Soğuk savaş sonrasında ABD’nin balkan politikası, Alternatif Politika, 3(1), 1-30. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu, (2021). AB’nin Tarihçesi 2021.
6. Balkır, G. (2009). Türk anayasa yargısında sosyal hakların korunması. Kocaeli Üniversitesi Yayınları, Kocaeli. BBC News (2016). Germany hate crime: Nearly 10 attacks a day on migrants in 2016, 20 Ocak 2026 tarihinde http://www.bbc.com/news/world-europe-39096833 adresinden alınmıştır.
7. Bosse, G. (2025). Policy-learning in EU democracy support: Strategic adaptation and (un) learning in the eu’s response to authoritarian consolidation in belarus. Democratization, 1-21.
8. Bradford, A. (2019). The Brussels Effect: How the European Union rules the world. Oxford University Press, 25-66. https://doi.org/10.1093/oso/9780190088583.001.0001

9. Brack, N., Startin, N. (2015), Introduction: Euroscepticism, from the margins to the mainstream. International Political Science Review, 36(3), 239-249, https://doi.org/10.1177/0192512115577231
10. Britannica (2024). Arab-Israeli wars. 30 Ocak 2026 tarihinde https://www.britannica.com/event/Arab-Israeli-wars adresinden alınmıştır.
11. Broeders, D., Cristiano, F., & Kaminska, M. (2023). In search of digital sovereignty and strategic autonomy: Normative power europe to the test of its geopolitical ambitions. JCMS: Journal of Common Market Studies, 61(5), 1261-1280.
12. Brookings (2022). Anti-Muslim populism in hungary from the margins to the mainstream. 10 Şubat 2026 tarihinde https://www.brookings.edu/research/anti-muslimpopulism-in-hungary-from-the-margins-to-the-mainstream/ adresinden alınmıştır.
13. Cebeci M. (2012). European foreign policy research reconsidered: Constructing an ‘ideal power europe’ through theory? Millennium: Journal of International Studies, 40(3), 563–583.
14. Chatham House (2022). What do Europeans think about muslim immigration?. 20 Şubat 2026 tarihinde https://www.chathamhouse.org/2017/02/what-do-europeansthink-about-muslim-immigration adresinden alınmıştır.
15. Chatham House. (2023). Seven Ways Russia’s War on Ukraine has Changed the World, 10 Mart 2026 tarihinde https://www.chathamhouse.org adresinden alınmıştır.
16. Çalışkan, B. (2016). Küresel Bilek Güreşi: Uluslararası Güçlerin Suriye Politikası. İnsamer Analiz 17. İstanbul, http://insamer.com/rsm/ icerik/dosya/dosya_431.pdf
17. Diez, T. (2005). Constructing the self and changing others: Reconsidering ‘normative power europe’. Millennium. Journal of International Studies, 33(3), 613–636.
18. Diez, T. (2021). The EU in a changing world order: In defence of normative power 2.0. Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü Avrupa Araştırmaları Dergisi, 29(1), 1-20.
19. Europena Union (EU) Commission (2013). EU's response to the Arab spring: The state-of-play after two years. 10 Mart 2026 https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/de/memo_13_81 adresinden alınmıştır.
20. Erçandırlı, Y. (2009). Uluslararası politikada güç ve güce ilişkin alternatif stratejiler.[Yayınlanmış doktora tezi]. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi.
21. Eurobarometer (2017). Public opinion in the european union – presentation. 20 Şubat 2026 tarihinde https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2142 adresinden alınmıştır.
22. Eurobarometer (2024). Rule of law. 20 Şubat 2026 tarihinde https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/3224 adresinden alınmıştır.
23. Face (2023). FACE releases its Activity Report 2023, 10 Şubat 2026 tarihinde https://www.face.eu/2023/12/face-releases-its-activity-report-2023/ adresinden alınmıştır.
24. Forsberg, T. (2011). Normative power europe, once again: A conceptual analysis of an ıdeal type. JCMS: Journal of Common Market Studies, 49(6), 1183-1204.
25. Franck, T. M. & Rodley, N. (1973). After Bangladesh: The law of humanitarian ıntervention by military force. American Journal of International Law, 67.
26. Glenny, M. (2000), Balkanlar 1804-1999: Milliyetçilik, savaş ve büyük güçler. Çev. Mehmet Harmancı, İstanbul: Sabah Yayınları.
27. Gürkan, S., & Coman, R. (2021). The EU–Turkey deal in the 2015 ‘refugee crisis’: When ıntergovernmentalism cast a shadow on the eu’s normative power. Acta Politica, 56(2), 276-305.
28. International Commission on Intervention and State Sovereignty ICISS (2001). Report of the ınternational commission on ıntervention and state sovereignty. International Development Research Centre, 1-108.
29. ktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) (2024). AB genişleme gündemi: Moldova ve ukrayna ile müzakerelere başlama kararı alındı. İKV E bülteni, 5 Ocak 2026 tarihinde https://bulten.ikv.org.tr/icerik_print.asp?ust_id=14104&id=14109 adresinden alınmıştır.
30. Jenichen, A. (2022). The politics of normative power europe: norm entrepreneurs and contestation in the making of eu external human rights policy. JCMS: Journal of Common Market Studies, 60(5), 1299-1315.
31. Kaçar Aşcı, F., Öztürk, K. (2017). Avrupa birliği’nin normatif gücü: Kavramsal bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 359–370.
32. Kazmi, A. (2025). Replicating europe’s normative power: Challenges and pathways for south asia's regional integration. National University of Sciences & Technology (NUST) Journal of International Peace & Stability, 1-16.
33. Klingebiel, T. (2025). Shifts in EU’s political conditionality: Comparative insights into democratization policies and the eu’s normative power during enlargement processes. Göteborg University, 2 Ocak 2026 tarihinde https://hdl.handle.net/2077/86338 adresinden alınmıştır.
34. Lavenex, S. (2022). Common market, normative power or super-state? conflicting political ıdentities in eu asylum and ımmigration policy. ın constructing the eu's political ıdentity, Cham: Springer Nature Switzerland. 109-126.
35. Manners, I. (2006). European Union ‘normative power’ and the security challenge. European Security, 15(4), 405-421.
36. Manners, I. (2008). The normative ethics of the european union. International Affairs, 84(1), 46-60.
37. Manners, I. (2009). The EU's normative power in changing world politics. In: Gerrits. A (Ed.). Normative Power Europe in a Changing World: A Discussion, Netherlands Institute of International Relations.
38. Manners, I. (2010). As you like it: European union normative power in the european neighbourhood policy. in Whitman, R.G., Wolff, S. (eds.), The European Neighbourhood Policy in Perspective. Palgrave Studies in European Union Politics. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9780230292284_2
39. Manners, I. (2013). Assessing the decennial, reassessing the global: Understanding european union normative power in global politics. Cooperation and Conflict, 48(2), 304-329.
40. Manners, I. (2021). Normative power approach to european union external in the external action of the european union: concepts, approaches, theories. Eds. Sieglinde Gsthöl und Simon Schunz, 69-86.
41. Manners, I. (2002). Normative power europe: A contradiction in terms?. Journal of Common Market Studies, 40(2), 235-258.
42. Marie, A. (2017). Democracy promotion and stability in egypt and tunisia: Discursive configurations of the european neighbourhood policy after the arab uprisings. Leiden University, 15 Şubat 026 tarihinde https://openaccess.leidenuniv.nl/ handle/1887/49716 adresinden alınmıştır.
43. Meray, S. L. (1977). Uluslararası hukuk ve uluslararası örgütler, Ankara: Ankara üniversitesi, basımevi Noutcheva, G. (2009). Fake, partial and ımposed compliance: The limits of the eu's normative power in the western balkans. Journal of European Public Policy, 16(7), 1065-1084.
44. Nye, J. (2011). The future of power. New York: Public Affairs.
45. Nye, J.S. (2005). Yumuşak güç, dünya siyasetinde başarının yolu. (Çev. R. İ. Aydın), Ankara: Elips Kitap.
46. Pace, M. (2007). The Construction of EU Normative Power. JCMS: Journal of Common Market Studies, 45(5), 1041-1064.
47. Pace, M. (2013). ‘Paradoxes and contradictions in eu democracy promotion in the mediterranean: The limits of EU normative power. in: Pace, M, Seeberg, P. (Eds) The European Union's democratization agenda in the mediterranean, Routledge.
48. Pew Research Center. (2019). Global Attitudes Survey. Trump ratings remain low around the globe while views of the US stay mostly favourable, 12 Şubat 2026 tarihinde https://www. pewresearch.org/global/2020/01/08/trump-ratings-remain-low-around-globe-while-views-of-u-s-stay-mostly-favorable/pg_2020-01-08_us-image_0-05/adresinden alınmıştır.
49. Pew Research Center. (2019). Greater confidence in Trump among european right-wing populist party supporters, global attitudes survey.
50. Pollack, M. A. (2012). Living in a material world: a critique of ‘normative power europe’, 199-204, (Ed.) Zimmermann, H. DÜR A. (Eds.) in Key controversies in European ıntegration, Palgrave Macmillan, New York.
51. Rosamond, B. (2014). Three ways of speaking europe to the world: Markets, peace, cosmopolitan duty and the eu's normative power. The British Journal of Politics and International Relations, 16 (1), 133-148.
52. Sampson, M., & Theuns, T. (2025). Comparing Chinese and EU trade agreement strategies: Lessons for normative power europe?. International Relations, 39(1), 101-124.
53. Stowel, Ellery. (1921). Intervention in ınternational law, Washington, DC, John Byrne and Co., http://matrixfiles.com/int/ch2.html#28
54. Simon, Steve G. (1993), The contemporary legality of humanitarian intervention. California Western International Law Journal. Vol. 24(1), 117.
55. Scheipers, S., Sicurelli, D. (2007). Normative power Europe: A credible utopia?. JCMS: Journal of Common Market Studies, 45(2), 435-457.
56. Siampani, A. (2024). CEO world magazine, Europeans value democracy and human rights as eu’s core strengths, 15 Şubat 2026 tarihinde https://ceoworld.biz/2024/08/21/europeans-value-democracy-and-human-rights-as-eus-core-strengths-eurobarometer-survey-reveals/ adresinden alınmıştır.
57. Sjursen, H. (2013).The eu as a ‘normative’ power: How can this be? In Civilian or military power? Routledge.
58. Solana, J. (2005).Shaping an effective eu foreign policy, Konrad Adenauer Foundation, Brussels.
59. Şahin, Y. (2015). AB’nin dış politika gündemindeki en önemli konu komşuluk bölgesi., İKV Değerlendirme Notu. İstanbul, 2015. 10 Mart 2026 tarihinde http://www. ikv.org.tr/images/files/ikv_degerlendirme117.pdf adresinden alınmıştır.
60. Taylor, M. R. (2022). Inside the EU–China human rights dialogue: Assessing the practical delivery of the eu’s normative power in a hostile environment. Journal of European Integration, 44 (3), 365-380.
61. Tocci, N. (2008). Profiling normative foreign policy: The European Union and its global partners. in Who is a normative foreign policy actor? The European Union and its global partners, ed. Nathalie Tocci, 1–23. Brussels: Centre for European Policy Studies.
62. Tocci, N., H. Darbouche, M. Emerson, S. Fernandes, R. Hanau-Santini, G. Noutcheva, and C. Portela. (2008). The European Union as a normative foreign policy actor. In Who is a normative foreign policy actor?- The European Union and its global partners, ed. Nathalie Tocci, 24–75. Brussels: Centre for European Policy Studies.
63. Uzelakcil, O. (2024). Türkiye’s policy towards syrian asylum seekers in light of the normative power of the european union and carl schmitt’s critique of liberal democracy. Siyasal: Journal of Political Sciences, 33(1), 55–70. http://doi.org/10.26650/siyasal.2024.33.1360063
64. Vatandaş, S. (2018). Avrupa Birliği’nin normatif gücü: İnsan hakları ve demokrasi ideali bağlamında bir analiz. Bilge Strateji, 10(19), 149-176.
65. Vesel, D. (2004). The lonely pragmatist: Humanitarian ıntervention in an imperfect world.Brigham Young University Journal of Public Law, 3-56.
66. Wallerstein, I. (2010). Avrupa evrenselciliği: Gücün retoriği. A. U. Kılıç (Çev.). İstanbul.
67. Webb, M.C., Krasner, S.D. (1989). Hegemonic stability theory: An empirical assessment. Review of International Studies, 15(2), 183–198, https://doi.org/10.1017/S0260210500112999
68. Yıldırım, Y. (2022) Liberal demokrasinin krizi bağlamında avrupa’da sağ-popülizm ve yükselen aşırı-sağ. Amme İdaresi Dergisi, 50(2),51-72.
69. Zielonka, J. (2013). Europe's new civilizing missions: The EU's normative power discourse. Journal of Political Ideologies, 18(1), 35-55.