Dernek İnternet Sitelerinde Şeffaflık Düzeyinin Ölçülmesi: Türkiye’de Kamu Yararına Çalışan Dernekler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de kamu yararına çalışan derneklerin kurumsal web siteleri üzerinden çevrimiçi şeffaflık düzeylerini ölçmektedir. Resmî listede yer alan 365 dernek incelenmiş; 267’sinin web sitesine sahip olduğu, 256 erişilebilir web sitesinin ise 1–30 Ocak 2026 tarihleri arasında 35 maddelik ikili şeffaflık endeksiyle kodlandığı belirlenmiştir. Endeks; kurumsal bilgi, faaliyet bilgisi, finansal bilgi ve mali kaynak kullanımı boyutlarını kapsamaktadır. Bulgular, genel şeffaflık ortalamasının 9,23/35 (%26,37) düzeyinde kaldığını ve çevrimiçi açıklama düzeyinin genel olarak düşük olduğunu göstermektedir. Faaliyet ve kurumsal açıklamalar görece daha görünürken, finansal bilgi ve kaynak kullanımına ilişkin açıklamalar belirgin biçimde daha sınırlı kalmaktadır. Sonuçlar, kamu yararına çalışan derneklerin finansal açıdan hassas hesap verebilirlik göstergelerine kıyasla misyon odaklı ve temel kurumsal bilgileri daha sık açıkladığını göstermektedir. Çalışma; mali tablolar, denetim bilgisi, fon kaynakları, çıkar çatışması politikaları ve tedarikçi/iş ortaklığı ilkelerini içeren asgari web şeffaflığı standartlarının geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şeffaflık
• Kamu Yararına Çalışan Dernekler
• İçerik Analizi
• Kurumsal İnternet Siteleri

Measuring Transparency Levels on Association Websites: An Examination of Associations Working for the Public Benefit in Turkey

Öz

This study measures the online transparency levels of public benefit associations in Turkey through their corporate websites. Based on the official list, 365 associations were examined; 267 had websites, and 256 accessible websites were coded between January 1 and 30, 2026 using a 35-item dichotomous transparency index covering corporate, activity, financial information, and financial resource utilization dimensions. The overall transparency average was 9.23 out of 35 (26.37%), indicating a generally low level of online disclosure. Activity-related and corporate information were relatively more visible, whereas financial information and resource-use disclosures remained considerably more limited. The findings suggest that public benefit associations tend to disclose mission-oriented and basic institutional information more frequently than financially sensitive accountability indicators. The study highlights the need for minimum web transparency standards, particularly regarding financial statements, audit information, funding sources, conflict-of-interest policies, and supplier/partnership principles.

Anahtar Kelimeler

• Transparency
• Non-Profit Organizations
• Corporate Websites
• Content Analysis

Kaynakça

1. Abay, R. (2013). Denetim yapısı ile finansal şeffaflık üzerine bir inceleme. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(2), 165-174. https://izlik.org/JA24FT42DK
2. Arı, F. (2025). Kamu yararı statüsündeki derneklerin sosyal hizmetteki tamamlayıcı rolü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(3), 2170-2185. https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1456
3. Asrak Hasdemir, T., & Keskin, M. (2023). Şeffaflık, bilgi edinme ve iletişim hakkı: Covid-19 pandemisi koşullarında kurumsal uygulamalar üzerine bir inceleme. Etkileşim, (11), 12-42. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2023.6.11.188
4. Bahçecik, Ş. O. (2021). Accountability of humanitarian NGOs in Turkey: An online transparency analysis. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 19(73), 11-29.
5. Bovens, M. (2007). Analysing and assessing accountability: A conceptual framework. European Law Journal, 13(4), 447-468. https://doi.org/10.1111/j.1468-0386.2007.00378.x
6. Chu, V., & Luke, B. (2023). NPO web-based accountability: How can we know if NPOs are doing good things? Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 52(1), 75-105. https://doi.org/10.1177/08997640211062856
7. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.
8. Çarkoğlu, A., & Aytaç, S. E. (2016). Türkiye'de bireysel bağışçılık ve hayırseverlik. TÜSEV.

9. Çınar, Ü. O., & Öztop, S. (2025). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının çevrimiçi şeffaflık düzeyi: Kızılay, Yeşilay ve Darüşşafaka örneği. Strategic Public Management Journal, 11 (Özel Sayı), 58-72. https://doi.org/10.25069/spmj.1674001
10. da Cruz, N. F., Tavares, A. F., Marques, R. C., Jorge, S., & de Sousa, L. (2016). Measuring local government transparency. Public Management Review, 18(6), 866-893. https://doi.org/10.1080/14719037.2015.1051572
11. Demirkol, V. (2022). Kâr amacı gütmeyen örgütlerde finansal şeffaflaşma-Türkiye örneği [Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Bursa Uludağ Üniversitesi Açık Erişim. http://hdl.handle.net/11452/30228
12. Dilaveroğlu, A. (2024). Yönetişim bileşeni olarak şeffaflık: Belediye web sitelerinin şeffaflık analizi. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 9(1), 64-74. https://izlik.org/JA29MA65XS
13. DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160. https://doi.org/10.2307/2095101
14. Directorate General for Relations with Civil Society of the Ministry of Interior of the Republic of Türkiye. (2026). List of associations working for the public benefit [PDF]. Retrieved January 1, 2026, from https://www.siviltoplum.gov.tr/kurumlar/siviltoplum.gov.tr/ istatistikler/Kamu-Yarari/KAMU-YARARI-STATUSU.pdf
15. Dumont, G. E. (2013). Transparency or accountability? The purpose of online technologies for nonprofits. International Review of Public Administration, 18(3), 7-29. https://doi.org/10.1080/12294659.2013.10805261
16. Ebrahim, A. (2003). Accountability in practice: Mechanisms for NGOs. World Development, 31(5), 813–829. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(03)00014-7
17. Eryılmaz, B., & Biricikoğlu, H. (2011). Kamu yönetiminde hesap verebilirlik ve etik. İş Ahlakı Dergisi, 4(7), 19-45.
18. Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (6th ed.). Sage.
19. Gálvez Rodríguez, M. del M., Caba Pérez, M. del C., & López Godoy, M. (2012). Determining factors in online transparency of NGOs: A Spanish case study. VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 23(3), 661–683. https://doi.org/10.1007/s11266-011-9229-x
20. Gandía, J. L. (2011). Internet disclosure by nonprofit organizations: Empirical evidence of nongovernmental organizations for development in Spain. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 40(1), 57-78. https://doi.org/10.1177/0899764009343782
21. Güner, M. F. (2019). Üçüncü sektörde finansal şeffaflık sorunu: Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının şeffaflık düzeylerinin incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(4), 3245–3255. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.807
22. Güner, M. F. (2020). Sivil toplum kuruluşlarında finansal şeffaflık: Türkiye ve ABD uygulamalarının karşılaştırmalı analizi. Alanya Akademik Bakış, 4(1), 39-51. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.658182
23. Hale, K. (2013). Understanding nonprofit transparency: The limit of formal regulation in the American nonprofit sector. International Review of Public Administration, 18(3), 31-49. https://doi.org/10.1080/12294659.2013.10805262
24. Harris, E. E., & Neely, D. (2021). Determinants and consequences of nonprofit transparency. Journal of Accounting, Auditing & Finance, 36(1), 195-220. https://doi.org/10.1177/0148558X18814134
25. Hofmann, M. A., & McSwain, D. (2013). Financial disclosure management in the nonprofit sector: A framework for past and future research. Journal of Accounting Literature, 32(1), 61-87. https://doi.org/10.1016/j.acclit.2013.10.003
26. Kacar, A. İ., Kartal, B., & Kahraman, A. (2014). Türkiye'deki çevreci sivil toplum kuruluşlarının sosyal pazarlama kampanyalarının içerik analizi yöntemiyle incelenmesi. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 7(14), 47-74. https://izlik.org/JA24PR36CB
27. Kent, M. L., & Taylor, M. (1998). Building dialogic relationships through the World Wide Web. Public Relations Review, 24(3), 321-334. https://doi.org/10.1016/S0363-8111(99)80143-X
28. Keskin, M., & Keloğlu-İşler, E. (2023). Dijital şeffaflık kavramı: Uluslararası literatürün PRISMA yöntemiyle sistematik incelenmesi. Türk Kütüphaneciliği, 37(2), 109-136. https://doi.org/10.24146/tk.1283373
29. Koçoğlu, S. (2025). Kamu yararına çalışan derneklerde vergi muafiyeti. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (35), 181-209. https://doi.org/10.56597/kausbed.1617416
30. Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781071878781
31. Meyer, J. W., & Rowan, B. (1977). Institutionalized organizations: Formal structure as myth and ceremony. American Journal of Sociology, 83(2), 340–363. https://doi.org/10.1086/226550
32. Montecchi, M., Plangger, K., & West, D. C. (2021). Supply chain transparency: A bibliometric review and research agenda. International Journal of Production Economics, 238, 108152. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2021.108152
33. Moshtari, M., Altay, N., Heikkilä, J., & Gonçalves, P. (2021). Procurement in humanitarian organizations: Body of knowledge and practitioner's challenges. International Journal of Production Economics, 233, 108017. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2020.108017
34. Mulgan, R. (2000). ‘Accountability’: An ever-expanding concept? Public Administration, 78(3), 555-573. https://doi.org/10.1111/1467-9299.00218
35. Neuendorf, K. A. (2016). The content analysis guidebook (2nd ed.). Sage.
36. Oliver, C. (1991). Strategic responses to institutional processes. The Academy of Management Review, 16(1), 145-179. https://doi.org/10.5465/amr.1991.4279002
37. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2024). Anti-corruption and integrity outlook 2024. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/968587cd-en
38. Ortega-Rodríguez, C., Licerán-Gutiérrez, A., & Moreno-Albarracín, A. L. (2020). Transparency as a key element in accountability in non-profit organizations: A systematic literature review. Sustainability, 12(14), 5834. https://doi.org/10.3390/su12145834
39. Öğmen, Ö. (2025). Sivil toplum kuruluşları ve diyalojik iletişim: Arama kurtarma dernekleri web sitelerine yönelik bir araştırma. Medialog TR, 4(1), 35-59. https://izlik.org/JA39JG97UT
40. Özdemir, B. P., & Aktaş, M. (2010). Türkiye’deki sivil toplum kuruluşları web sitelerinin diyalojik iletişim kapasiteleri üzerine bir inceleme. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 3-36. https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000018
41. Özkanlı, F. M., & Turgut, T. (2025). Örgütsel şeffaflık. Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(55), 201-228. https://doi.org/10.35408/comuybd.1482858
42. Pamukçu, F. (2011). Finansal raporlama ile kamuyu aydınlatma ve şeffaflıkta kurumsal yönetimin önemi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (50), 133-148. https://izlik.org/JA84LC23GH
43. Sağlam, N. (2025). Derneklerde iç denetim ve mevzuat uygunluğu: Şeffaflık ve hesap verebilirlik perspektifinden bir inceleme. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (108), 1-22. https://doi.org/10.25095/mufad.1681695
44. Saxton, G. D., & Guo, C. (2011). Accountability online: Understanding the web-based accountability practices of nonprofit organizations. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 40(2), 270-295. https://doi.org/10.1177/0899764009341086
45. Saxton, G. D., Neely, D. G., & Guo, C. (2014). Web disclosure and the market for charitable contributions. Journal of Accounting and Public Policy, 33(2), 127-144. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2013.12.003
46. Schatteman, A. (2013). Nonprofit accountability: To whom and for what? An introduction to the special issue. International Review of Public Administration, 18(3), 1-6. https://doi.org/10.1080/12294659.2013.10805260
47. Schnackenberg, A. K., & Tomlinson, E. C. (2016). Organizational transparency: A new perspective on managing trust in organization-stakeholder relationships. Journal of Management, 42(7), 1784-1810. https://doi.org/10.1177/0149206314525202
48. Sezer, F. (2016). İç denetim açısından kamu yönetiminde şeffaflık ve hesap verilebilirlik. Denetişim, (10), 75-80. https://izlik.org/JA94EL29UW
49. Suchman, M. C. (1995). Managing legitimacy: Strategic and institutional approaches. The Academy of Management Review, 20(3), 571-610. https://doi.org/10.2307/258788
50. Şahin, C. (2023). Finansal şeffaflık kavramına genel bir bakış. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 9(3), 78-86.
51. Şahin, H., & Ersen, T. B. (2018). Vakıf ve dernekleri ilgilendiren vergi uygulamaları ve kamu yararı statüsü: Mevcut durum ve öneriler. TÜSEV Yayınları.
52. Şamdan, Y. (2023). Türk kamu yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirlik. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(3), 926-942. https://doi.org/10.33712/mana.1256052
53. Şeşen, E. (2019). Kadın STK’larının internet ve Facebook paylaşımlarının çerçeve analizi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 982-1010. https://doi.org/10.26466/opus.597800
54. Tremblay-Boire, J., & Prakash, A. (2015). Accountability.org: Online disclosures by U.S. nonprofits. VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 26(2), 693-719. https://doi.org/10.1007/s11266-014-9452-3
55. Uzun, H. (2022). Kamu yararına çalışan derneklerin vizyon ve misyon bildirgelerinin izlenim yönetimi stratejileri kapsamında incelenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(3), 2546-2564. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1519
56. Verbruggen, S., Christiaens, J., & Milis, K. (2011). Can resource dependence and coercive isomorphism explain nonprofit organizations’ compliance with reporting standards? Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 40(1), 5-32. https://doi.org/10.1177/0899764009355061
57. Verrecchia, R. E. (1983). Discretionary disclosure. Journal of Accounting and Economics, 5, 179-194. https://doi.org/10.1016/0165-4101(83)90011-3
58. Yamanoğlu, A. M., & Özdemir, B. P. (2010). Örgütsel etkinliğin arttırılmasında Web sitelerinin bir halkla ilişkiler aracı olarak kullanımı. Verimlilik Dergisi, (3), 105-123. https://izlik.org/JA39HY36PM
59. Yüncü, V. (2020a). Organizational legitimacy: Evaluating the conceptual landscape of a multidimensional phenomenon. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 101-114. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.686095
60. Yüncü, V. (2020b). Organizational legitimacy: An in-depth overview through the lens of institutional theory. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (56), 255-277. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.691980