Türkiye’de Tüberküloz Alanında Yapılmış Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Öz

Amaç: Tüberküloz, dünya genelinde ve Türkiye’de halk sağlığı açısından önemini koruyan bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. Türkiye'de tüberkülozla ilgili birçok araştırma yapılmış olmasına rağmen, akademik tezleri inceleyen bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada Türkiye’de tüberküloz alanında yapılmış tezlerin bibliyometrik analizini yapmak, tezlerin yayınlanma durumunu ve akademinin tüberküloza olan ilgisini saptamak amaçlanmıştır. Materyal ve metod: Tanımlayıcı nitelikteki kesitsel bu çalışmada, Türkiye Yükseköğretim Kurumu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 1982-2024 yılları arasında yapılmış ve erişime açık 369 tez incelenmiştir. Tezler; yayın yılı, kurum, dil, danışmanın akademik unvanı, tez türü, kullanılan yöntem, konu dağılımı, ana bilim dalı, çalışma grubu, kullanılan tüberküloz terimi, yayınlanma durumu, indekslendiği veri tabanı ve atıf sayısı açısından değerlendirilmiştir. Bulgular: Türkiye'de tüberküloz alanındaki ilk tez 1969’da yapılmıştır ancak erişim izni olan ilk tez 1982 yılına aittir. Tezlerin %61,25’i (n=226) tıpta uzmanlık veya yan dal uzmanlık tezi iken, yazım dili %95,39’unda (n=352) Türkçe idi. Tezlerin %97,83’ü devlet üniversitelerinde yapılmıştı ve en fazla tez Sağlık Bilimleri Üniversitesi’ne (n=82, %22,22) aitti. Tezlerin 146’sının (%39,57) bilimsel yayına dönüştürüldüğü, bunların %78,76’sının (n=115) orijinal makale olarak yayımlandığı saptanmıştır. Makalelerin %7,82’si (n=9) SCI, %20,00’si (n=23) SCI-E, %25,21’i (n=29) SCI ve SCI-E dışı uluslararası dergiler, %40,00’ı (n=46) ulusal hakemli dergiler, %6,95’i (n=8) ESCI dergilerde yayımlanmıştır. Tezlerin, yazım tarihinden itibaren yayına dönüşme süresi medyan değeri 2 (min:1, maks:23) yıl, makalelerin atıf sayısı medyan değeri ise 1 (min:0, maks:238) idi. Tezlerin yapım yılı ile yayına dönüşme durumu ve makalelerin indekslendiği veri tabanı arasında anlamlı ilişki saptandı. Atıf sayısı ile yayınlama şekli arasında orta düzeyde negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon mevcuttu (r=-0,377, p<0,001). Sonuç: Bu çalışma, Türkiye’de tüberküloz alanında yapılmış tezleri değerlendiren ilk bibliyometrik analizdir. Tezlerin çoğunluğunun tıpta uzmanlık veya yan dal uzmanlık tezlerinden oluştuğu, büyük ölçüde Türkçe yazıldığı ve ağırlıklı olarak devlet üniversitelerinde gerçekleştirildiği saptanmıştır. Tezlerin yaklaşık %40’ının bilimsel yayına dönüştürüldüğü, ancak atıf sayılarının düşük kaldığı görülmüştür. Yayınların önemli bir kısmı ulusal hakemli dergilerde yayımlanmış olup, atıf sayısı ile yayınlama şekli arasında orta düzeyde negatif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bu bulgular, tezlerden üretilen yayınların görünürlüğünün ve atıf sayısının artırılabilmesi için, özellikle makale formatında uluslararası indeksli dergilerde yayımlanmalarının teşvik edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tüberküloz
• Tez
• Bibliyometrik
• Türkiye
• Yayınlanma

Bibliometric Analysis of Theses on Tuberculosis in Türkiye

Öz

Background: Tuberculosis remains a major public health problem worldwide and in Türkiye. Despite numerous studies, no bibliometric analysis of academic theses on this subject has been conducted. This study aimed to analyze tuberculosis-related theses in Türkiye, assess their publication status, and evaluate academic interest in the field. Materials and Methods: In this descriptive cross-sectional study, 369 theses conducted between 1982 and 2024 and accessible through the National Thesis Center of the Council of Higher Education (CoHE, YÖK) in Türkiye were examined. The theses were evaluated in terms of year of completion, institution, language, advisor’s academic title, type of thesis, methodology, subject distribution, department, study group, terminology used for tuberculosis, publication status, indexing database, and citation count. Results: The first thesis on tuberculosis in Türkiye was conducted in 1969; however, the earliest accessible thesis dates back to 1982. Of the theses, 61.25% (n=226) were specialty or subspecialty dissertations in medicine, and 95.39% (n=352) were written in Turkish. A total of 97.83% were completed at state universities, with the highest number originating from the Health Sciences University (n=82, 22.22%). Among all theses, 146 (39.57%) were converted into scientific publications, of which 78.76% (n=115) were published as original articles. Of these publications, 7.82% (n=9) appeared in SCI journals, 20.00% (n=23) in SCI-E, 25.21% (n=29) in international journals outside SCI/SCI-E, 40.00% (n=46) in national peer-reviewed journals, and 6.95% (n=8) in ESCI journals. The median time from thesis converted to publication was 2 years (min:1, max:23), while the median number of citations was 1 (min:0, max:238). A significant association was found between the year of thesis completion and both the publication status and the indexing database of the resulting articles. A moderate negative and statistically significant correlation was also observed between citation count and type of publication (r=-0.377, p<0.001). Conclusions: This study represents the first bibliometric analysis evaluating theses on tuberculosis conducted in Türkiye. The majority of the theses were specialty or subspecialty dissertations in medicine, predominantly written in Turkish, and carried out mainly at state universities. Approximately 40% of the theses were converted into scientific publications; however, the citation counts remained low. A substantial proportion of these publications appeared in national peer-reviewed journals, and a moderate, statistically significant negative correlation was observed between citation count and type of publication. These findings indicate that in order to enhance the visibility and citation impact of thesis-derived publications, efforts should be made to encourage their dissemination in article format within internationally indexed journals.

Anahtar Kelimeler

• Tuberculosis
• Thesis
• Bibliometric
• Türkiye
• Publication

Kaynakça

1. 1. Bal AC. Türkiye’de Verem Savaşında Sanatoryumlar. İstanbul: ESA Pub; 2024:1-19.
2. 2. Sakarya ÖS. İzmir İli Tüberküloz Hastalarının Verem Savaş Dispanserlerinde Kayıtlılık Oranları ve Etkileyen Etmenler. Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2008.
3. 3. World Health Organization [homepage on the Internet]. Global Tuberculosis Report 2023. World Health Organization; 2023 [cited 2023 Nov 7]. Available from: https://www.who.int/teams/global-tuberculosis-programme/tb-reports/global-tuberculosis-report-2023/tb-disease-burden/1-1-tb-incidence
4. 4. European Centre for Disease Prevention and Control [homepage on the Internet]. Tuberculosis surveillance and monitoring in Europe 2022. WHO Regional Office for Europe; 2022 [cited 2022]. Available from: https://www. ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Tuberculosis-surveillance-monitoring-europe-2022.pdf
5. 5. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Tüberküloz Daire Başkanlığı [homepage on the Internet]. İstatistikler. Yıllara Göre Toplam Tb Olgu Sayısı, Olgu Hızı Ve İnsidans Hızı, 2005-2023. [cited 2023 ]. Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-tuberkuloz/istatistikler. html
6. 6. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Tüberküloz Daire Başkanlığı [homepage on the Internet]. 24 Mart Dünya Tüberküloz Günü. [cited 2024 Mar 24]. Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-tbc/24-mart-duenya-tueberkueloz-guenue.html
7. 7. Jassal MS, Bishai WR. Epidemiology and challenges to the elimination of global tuberculosis. Clin Infect Dis. 2010;50(3):S156-64.
8. 8. Ekenoğlu Merdan Y, Özel A, Etiz P. Türkiye’deki HIV/AIDS ile İlişkili HHV- 8/KSHV Yayınlarının Bibliyometrik Analizi: 2001-2020. Klimik Dergisi. 2023;36(1):75-81.

9. 9. Glynn RW, Chin JZ, Kerin MJ, Sweeney KJ. Representation of cancer in the medical literature—a bibliometric analysis. PLoS One. 2010;5(11):e13902.
10. 10. Michalopoulos A, Falagas ME. A bibliometric analysis of global research production in respiratory medicine. Chest. 2005;128(6):3993-8.
11. 11. Badenhorst A, Mansoori P, Chan KY. Assessing global, regional, national and sub-national capacity for public health research: a bibliometric analysis of the Web of ScienceTM in 1996–2010. J Glob Health. 2016;6(1):010504.
12. 12. Yılmaz M, Çeviker SA, Demiray EKD, Uyar C. Türkiye’de cinsel yolla bulaşan hastalıklar ile ilgili yapılan lisansüstü tez çalışmalarının bibliyografik incelenmesi. Aksaray Üniversitesi Tıp Bilimleri Dergisi. 2021;2(1):8-11.
13. 13. Aydemir S, Barlık F, Ekici A, Yılmaz H, Kaçak K. The bibliometric analysis of the postgraduate theses written on medical parasitology in Türkiye. Türkiye Parazitoloji Dergisi. 2024;48(2):105-10.
14. 14. Ercan S. Spor hekimliği uzmanlık tezleri: Türkiye’de son 15 yılın bibliyometrik analizi. Spor Hekimliği Dergisi. 2020;55(1):21-7.
15. 15. Güneşer R. Türkiye'deki halk hekimliği konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik profili. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2022;12(1):179-88.
16. 16. Yaman H, Kara IH, Baltacı D, Altuğ M, Akdeniz M, Kavukcu E. Qualitative evaluation of theses written in area of family medicine in Turkey. Konuralp Tıp Dergisi. 2011;3(3):1-6.
17. 17. Perker Y, Tutar V, Taş İH. Türkiye’de odyoloji alanında yapılmış lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Odyoloji ve İşitme Araştırmaları Dergisi. 2023;6(3):89-94.
18. 18. Erim BR, Petekkaya S. Türkiye’de psikiyatri alanında 1981-2018 yılları arasında yapılmış uzmanlık tezlerinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi. 2020;31(1):1-8.
19. 19. Öztürk S, Taş BS, Kaplan D, Keskin S, Çoruk EN, Güven E ve ark. Sağlık turizmi konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi. 2024;21(3):184-204.
20. 20. Karayiğit O. Eski Anadolu toplumlarinda tüberküloz olgusu. Yüksek Lisans Tezi. Kırşehir: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü; 20 22.
21. 21. Erol Ç. Modern mimarlık ve salgın hastalıklar: Tüberküloz özelinde Dünya’da ve Türkiye'de sanatoryum yapıları. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2022.
22. 22. Elveren E. Genetik Algoritmalı Yapay Sinir Ağları Kullanılarak Tüberküloz Hastalığının Teşhisi. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü; 2009.
23. 23. Yüksel M, İpekçi T, Tunçkıran A. Publication rates of dissertations written in medical faculties of Turkey in the field of urology between the years 2008 and 2011, and citation analysis: a cross-sectional study. Turk J Urol. 2017;44(4):341.
24. 24. Koçakoğlu Ş. 2001-2006 yılları arasında Şanlıurfa merkez verem savaş dispanserinde takip edilen tüberküloz olgularının değerlendirilmesi. Tıpta Uzmanlık Tezi. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi; 2007.
25. 25. Okay B. Ev içi aktif tüberküloz ile temas sonrası çocuklarda tüberküloz hastalığı gelişme riskinin değerlendirilmesi. Tıpta Uzmanlık Tezi. İstanbul: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Tıp Fakültesi; 2021.
26. 26. Babalık M. Tüberküloz hastalığının tespiti için yeni bir evrişimsel sinir ağı modeli. Yüksek Lisans Tezi. Kütahya: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü; 2023.
27. 27. Bakır Ç, Babalık M. Tüberküloz hastalığının tespiti için derin öğrenme yöntemlerinin karşılaştırılması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2024;7(4):1635-65.
28. 28. Güç Z, Hancı V, Özbilgin Ş. Thesis studies of universities in anaesthesiology and reanimation between 1970 and 2016: retrospective evaluation of work areas, publishing rates and evidence levels. Turk J Anaesthesiol Reanim. 2021;49(5):379.
29. 29. Lakhani P, Sundaram B, Lee J. Deep learning at chest radiography: automated classification of pulmonary tuberculosis by using convolutional neural networks. Radiology. 2017;284(2):574-82.
30. 30. Sipahi OR, Çağlayan Serin D, Pullukçu H. Ülkemizde tıbbi mikrobiyoloji, klinik mikrobiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları dallarında yapılan tıpta uzmanlık ve doktora tezlerinin uluslararası dergilerde yayına dönüşüm oranları. Mikrobiyol Bul. 2014;48(2):341-5.
31. 31. Özgen Ü, Eğri M, Aktaş M, Sandıkkaya A, Öztürk ÖF, Can S, et al. Publication pattern of Turkish medical theses: analysis of 22.625 medical theses completed in years 1980–2005. Turkiye Klinikleri J Med Sci. 2011;31(5):1122-31.
32. 32. Mayir B, Bilecik T, Çakır T, Doğan U, Gündüz UR, Aslaner A, et al. Analysis of the publishing rate and the number of citations of general surgery dissertations. Turk J Surg. 2016;33(1):33.
33. 33. Çiftçioğlu M. İç hastalıkları ana bilim dalları tarafından hematoloji konusunda yapılan uzmanlık tezlerinin yayınlanma durumu. KSU Medical Journal. 2023;18(2):75-8.
34. 34. Yıldız, P. The analysis of the top 100 most cited publications in chest diseases in Turkey (1975-2019): a bibliometric analysis. Tuberk Toraks. 2020;68(2)81-95.