Uluslararası Deniz Hukuku Kapsamında Deniz Alanları ve Derin Deniz Yatağının Hukuki Statüsü

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 147 - 167, 12.12.2025

Kamil Alaybeyoğlu

Öz

Uluslararası hukuka göre, deniz alanlarının sınırları ve hukuki statüsü pek çok tartışmaya ve çalışmaya konu olmuştur. Devletler geçmişten beri denizi ulaşım ve ticaret için kullanılmıştır. Bununla birlikte değişen koşullar ve ihtiyaçlar doğrultusunda denizlerin ekosisteminden ve diğer doğal kaynaklarından da istifade etmeye çalışmışlardır. Devletler de bu amaç doğrultusunda denizlerdeki hakimiyet alanlarını sürekli genişleterek, kendilerine bu yeni alanlardan menfaat elde etmeyi amaçlamışlardır. Devletlerin bu politikaları neticesinde deniz ve deniz alanlarıyla ilgili hukuki düzenlemelerin gündeme gelmesi artık kaçınılmaz olmuştur.

Geçtiğimiz yüzyılda teknolojinin zamanla gelişmesi, sanayinin daha fazla hammadde ve doğal kaynak talebine bağlı olarak devletler yeni kaynakların arayışına başlamıştır. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar neticesinde derin deniz yatağında bulunan doğal kaynakların keşfedilmesi, bu alanla ilgili hakimiyet iddialarını gündeme getirmiştir. Uluslararası topluluk da bu iddialar karşısında birtakım düzenlemeler yapma ihtiyacı duymuştur. Çalışmamız da bu kapsamda deniz alanlarını ve derin deniz yatağının hukuki durumunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası Hukuk , Uluslararası Deniz Hukuku , Deniz Alanları , Derin Deniz Yatağı , İnsanlığın Ortak Mirası

Kaynakça

• AKKUTAY, Ali, İbrahim: Uluslararası Hukuk Bakımından Derin Deniz Yatağında Yer Alan Kaynakların Araştırılması, Keşfi ve İşletilmesi, Ankara Barosu Dergisi, 2(0), s.157-193.
• AKSAR, Yusuf: Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk II, Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık.
• ALLI, Çağatay: Uluslararası Hukuk Kuralları Çerçevesinde Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Doğu Akdeniz’deki Münhasır Ekonomik Bölgesinin Belirlenmesi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya, 2019, Tez No: 621780.
• ALTINOK, Müberra Sümeyye: 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne Göre Derin Deniz Yatağı Madenciliğinin Tabi Olduğu Hukuki Rejim, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2019, Tez No: 569025.
• ARIDEMİR, Hakan: Münhasır Ekonomik Bölge Tartışmaları Çerçevesinde Devletlerin Açık Denizlerdeki Hakları, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), s.789-804.
• BASLAR, Kemal: The Concept of the Commen Heritage of Mankind in International Law, Martinus Nijhoff Publishers.
• BEKTAŞ, Sezercan: Uluslararası Deniz Yatağının İşletilmesi ve Deniz Yatağı Uluslararası Otoritesi, Legem Yayıncılık.
• BOZKURT, Enver, POYRAZ, Yasin, ERDAL, Selcan: Devletler Hukuku, Gözden Geçirilmiş 12. Baskı, Legem Yayınevi.
• CHURCHILL, Robin; LOWE, Vaughan; SANDER, Amy: The Law of The Sea, Fourth Edition, Manchester University Press.
• CRAWFORD, J: Brownlie’s Principles of Public International Law, 9th Edition, Oxford University Press.
• EGEDE,Edwin: Africa and the Deep Seabed Regime: Politics and International Law of the Common Heritage of Mankind, Springer.
• ERKİNER, Hakkı Hakan: Uluslararası Hukuk Düşüncesinde Klasik Öğretinin Kuruluşu: Hugo Grotius ve Postgrotien Yazarlar Samuel Von Pufendorf, Richard Zouche, Cornelius Van Bynkershoek ve Samuel Rachel’e İlişkin İnceleme ve Değerlendirme, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 18(3), s.3-142.
• ERTUĞRUL, Ümmühan, Elçin: Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesine Göre Kıyı Devletinin Egemenlik Hakları, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(1), s.41-81.
• GÜNEŞ, Şule Anlar: Maden Kaynaklarının Yönetimi Bağlamında Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesinin Rolü, Uluslararası İlişkiler Dergisi, s.101-124.
• KARATAŞ, Salih: Münhasır Ekonomik Bölge Üzerinde Üçüncü Devletlerin Hak ve Yetkileri, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(2), s.79- 110.
• KIVILCIM, Zeynep: Uluslararası Kamu Hukukunda İnsanlığın Ortak Mirasi, On İki Levha Yayıncılık.
• KURAN, Selami: Uluslararası Deniz Hukuku, 8. Baskı, Beta Yayıncılık.
• PAZARCI, Hüseyin: Uluslararası Deniz Yatağı Düzeni ve Sorunları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 38(1), s.197-206.
• PAZARCI, Hüseyin: Uluslararası Hukuk, Gözden Geçirilmiş 17. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2018.
• PAZARCI, Hüseyin: Uluslararası Hukuk Dersleri 2. Kitap, Gözden Geçirilmiş 12. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2021.
• ROTHWELL, Donald. R; STEPHENS, Tim: International Law of The Sea, Third Edition, HART Publishing.
• TANAKA, Yoshifumi: The International Law of The Sea, Third Edition, Cambridge University Press,
• TEPEALTI, Fahrettin: International Journal of Geography and Geograhy Education, 45(174), s.174-196.
• SHAW, Malcolm N: International Law, Ninth Edition, Cambridge University Press.