AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği

Ayşe Füsun Arsava

AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği

Öz

AİHS’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) 1.maddesi sözleşme tarafı devletleri sözleşmenin birinci bölümünde yer alan hak ve özgürlükleri kendi yetki alanları (Jurisdiksiyon alanı) içinde bulunan herkese tanımakla yükümlü kılmaktadır. Gerek AİHS metninde, gerekse AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) kararlarında sözleşmede yer alan hakların ve özgürlüklerin temin edileceği jurisdiksiyon alanına ilişkin olarak şimdiye dek tam bir açıklık getirilmemiş olması Avrupa Göç Hukuku bağlamında da jurisdiksiyon bağı tartışmalarına yol açmaktadır. AİHM jurisdiksiyon konusundaki kararlarında prensip olarak ülkesellik yaklaşımını esas almakla beraber, extraterritorial (ülke dışı) göç denetiminde etkin kontrol kriterini esas aldığı görülmektedir. Makalede jurisdiksiyon alanının ülkesellik yaklaşımına göre tespitinde gerekli kabul edilen kriterlere ve AİHM’nin extraterritorial göç denetiminde esas aldığı etkin kontrol kriterine ve bu bağlamda verdiği kararlara ışık tutulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

CANTOR, David et al.: Externalisation, Access to territorial asylum, and International law, IJRL, 34 (1), 2022, s.120-156
COSTELLO, Cathryn/MANN, Itamar: Border Justice: Migration and Accountability for Human Rights Violations, GLJ, 21, 2020, s.311-334
BESSON, Samantha: The Extraterritoriality of the European Convention on Human Rights: Why Human Rights Depend on Jurisdiction and What Jurisdiction Amounts to, Leiden Journal of International Law, 25, 2012, s.857-884
FELLER, Erika/TÜRK, Volkert/NICHOLSON, Frances: Refugee Protection in International Law: UNHCR’s Global Consultations on International Protection, Cambridge, 2003
FOSTER, Michelle: Protection Elsewhere: The Legal Implications of Requiring Refugees to Seek Protection in Another State, MJIL, 28(2), 2007, s.223-286
GAMMELTOFT-HANSEN, Thomas / HATHAWAY, James C.: Non-Refoulement in a World of Cooperative Deterrence, Col J Transnatl L. 53(2), 2015, s.235-284
GAMMELTOFT-HANSEN, Thomas/TAN, Nikolas Feith: Extraterritorial Migration Control and Deterrence, bknz.: Costello/Foster/McAdam (eds.), Oxford Handbook in International Refugee Law, Oxford, 2021, s.502-517
GAMMELTOFT-HANSEN, Thomas: The Extraterritorial Human Rights Obligations in Regard to Refugees and Migrants, bknz.: Gibney/Türkelli/Krajewski/ Vandenholeuter (eds.), Routledge Handbook on Extraterritorial Human Rights Obligations, London, 2024, Part III, Chapter 11, s.153-168

GIUFFRÉ, Mariagiulia: A Functional-Impact Model of Jurisdiction: Extraterritoriality before the European Court of Human Rights, Questions of International Law, 2021, s. 53-80
GOLLER, Laura: A Right to Come Within State Jurisdiction Under Non-Refoulement? Interpreting Article 1 of the European Convention on Human Rights in Good Faith Within the Context of Extraterritorial Migration Control, GoJIL, 14(1), 2024, s.63-90
HOLST, Marie: Visa für Schutzsuchende. Extraterritoriale Migrationssteuerung im Lichte der Menschenrechte, Baden-Baden, 2022
KÄLIN, Walter/KÜNZLI, Jörg: Universeller Menschenrechtsschutz. Der Schutz des Individuums auf globaler und regionaler Ebene, 3.bası, Baden-Baden, 2013
LAUTERPACHT, Elihu/BETHLEHEM, Daniel: The Scope and Content of the Pprinciple of Non-Refoulement: Opinion, bknz.: Feller/Türk/Nicholson (eds.), Refugee Protection in International Law, 2003, Cambridge, s. 87- 117
LEGOMSKY, Stephen H.: Secondary Refugee Movements and the Return of Asylum Seekers to Third Countries: The Meaning of Effective Protection, IJRL, 15(4), 2003, s.567-667
MALLORY, Conall: A second coming of Extraterritorial jurisdiction at the European Court of Human Rights?, Questions of International Law, 82, 2021, s.31-51
MILANOVIC, Marko: From Compromise to Principle: Clarifying the Concept of State Jurisdiction in Human Rights Treaties, Human Rights Law Review, 8(1) , 2008, s.411-448
MILANOVIC, Marko: Extraterritorial Application of Human Rights Treaties: Law, Principles, and Policy, Oxford, 2011
MORENO-LAX, Violeta/GIUFFRÉ, Mariagiulia: The Raise of Consensual Containment: From “Contactless Control” to “Contactless Responsibility” for Froced Migration Flows, bknz: Singh S. Juss (ed.), Research Handbook on International Refugee Law, Cheltenham, 2018, s.82-108
MORENO-LAX, Violeta: The Architecture of Functional Jurisdiction: Unpacking Contactless Control - On Public Powers, SS and Others v. Italy, and the “Operational Model”, GLJ, 21(özel sayı 3), 2020, s.385-416
MÜLLER, Patrick/SLOMINSKI, Peter: Breaking the legal link but not the law? The externalization of EU migration control through orchestration in the Central Mediterranean, Journal of European Public Policy, 28(5), 2021, s.801-820
NUßBERGER, Angelika: The Concept of ‘Jurisdiction’ in the Jurisprudence of the European Court of Human Rights, Current Legal Problems, 65(1), 2012, s. 241-268
OLLINO, Alice: The ‘capacity-impact’ model of jurisdiction and its implications for States’ positive human rights obligations, Questions of International Law, 9, 2022, s.81-100
PIJNENBURG, Annick: Containment Instead of Refoulement: Shifting State Responsibility in the Age of Cooperative Migration Control?, Human Rights Law Review, 20(2), 2020, s.306-332
RAIBLE, Lea: Extraterritoriality between a Rock and Hard Place, Questions of International Law, 82, 2021, s.7-29
SHANY,Yuval: Taking Universality Seriously: A Functional Approach to Extraterritoriality in International Human Rights Law, The Law & Ethics of Human Rights, 7(1), 2013, s. 47-71
WEBER, Max: Wirtschaft und Gesellschaft, 5.bası, Tübingen, 1985

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası ve Karşılaştırmalı Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşe Füsun Arsava ^*
0000-0003-2275-7664
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

7 Nisan 2026

Kabul Tarihi

16 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA39BT75FK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Arsava, A. F. (2026). AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(1), 1-17. https://izlik.org/JA39BT75FK

AMA

1.Arsava AF. AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği. HFD. 2026;12(1):1-17. https://izlik.org/JA39BT75FK

Chicago

Arsava, Ayşe Füsun. 2026. “AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği”. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12 (1): 1-17. https://izlik.org/JA39BT75FK.

EndNote

Arsava AF (01 Haziran 2026) AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12 1 1–17.

IEEE

[1]A. F. Arsava, “AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği”, HFD, c. 12, sy 1, ss. 1–17, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39BT75FK

ISNAD

Arsava, Ayşe Füsun. “AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği”. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12/1 (01 Haziran 2026): 1-17. https://izlik.org/JA39BT75FK.

JAMA

1.Arsava AF. AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği. HFD. 2026;12:1–17.

MLA

Arsava, Ayşe Füsun. “AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği”. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 12, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-17, https://izlik.org/JA39BT75FK.

Vancouver

1.Ayşe Füsun Arsava. AİHS’nin Extraterritorial Göç Denetiminde Etkinliği. HFD [Internet]. 01 Haziran 2026;12(1):1-17. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39BT75FK