KIZILAY HAFTASI AFİŞ TASARIMLARININ GÖSTERGEBİLİMSEL ÇÖZÜMLEMESİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye Kızılay Derneği’nin 2024 yılı Kızılay Haftası kapsamında hazırladığı dört afişi eleştirel göstergebilimsel bir yaklaşımla çözümlemeyi amaçlamaktadır. Afişler, yalnızca estetik ya da bilgilendirici görsel ürünler olarak değil; kültürel, ideolojik ve duygusal anlamlar üreten söylemsel yapılar olarak ele alınmıştır. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş; Saussure’ün gösteren ve gösterilen modeli, Barthes’ın düz anlam, yan anlam ve mit çözümlemesi ile Peirce’ın ikon, indeks ve sembol sınıflandırması temelinde çok katmanlı bir çözümleme gerçekleştirilmiştir. Amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen dört afişte yer alan figür, sembol, renk, tipografi ve metinsel unsur; düz anlam ve yan anlam düzeylerinde çözümlenmiş, bu göstergelerin izleyiciyi hangi değerler etrafında konumlandırdığı incelenmiştir. Bulgular, Kızılay afişlerinin yalnızca yardım çağrısı yapan grafik tasarımlar olmadığını; gönüllülük, dayanışma, aidiyet ve kurumsal sadakat gibi değerleri doğallaştıran ideolojik anlatılar ürettiğini ortaya koymaktadır. Özellikle hilal sembolü, çocuk figürü ve duygusal sloganlar aracılığıyla birey, kurumsal yapıya duygusal bağlılık temelinde konumlandırılmakta; izleyici eleştirel bir özne olmaktan ziyade aidiyet temelli bir destekçi olarak inşa edilmektedir. Bu yönüyle çalışma, sosyal sorumluluk temalı görsel iletişim ürünlerinin yalnızca mesaj ileten araçlar değil; aynı zamanda toplumsal gerçekliği kuran, değer üreten ve kolektif hafızayı biçimlendiren ideolojik söylem alanları olduğunu göstermekte ve Türkiye bağlamında afişlerin eleştirel göstergebilimsel çözümlemesine özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Göstergebilim
• Afiş Tasarımı
• Toplumsal Farkındalık
• Görsel İletişim
• Sosyal Sorumluluk

A SEMIOTIC ANALYSIS OF TURKISH RED CRESCENT WEEK POSTER DESIGNS

Öz

This study analyzes four posters from the Turkish Red Crescent Society’s 2024 Red Crescent Week using a critical semiotic approach. The posters are examined not merely as informative designs, but as discursive structures that generate cultural and ideological meanings. The research employs a multi-layered qualitative analysis based on Saussure’s signifier/signified model, Barthes’s concepts of denotation, connotation, and myth, and Peirce’s classification of icon, index, and symbol. Through purposive sampling, specific elements including figures, symbols, colors, and typography were analyzed to reveal how they position the audience. The findings indicate that these posters serve as ideological narratives that naturalize values of volunteerism, solidarity, and institutional loyalty. Specifically, through the use of the crescent symbol and child figures, the viewer is constructed as an emotionally attached supporter rather than a critical subject. Consequently, the study demonstrates that these visual communication products actively shape social reality and collective memory within the Turkish context.

Anahtar Kelimeler

• Semiotics
• Poster Design
• Social Awareness
• Visual Communication
• Social Responsibility

Kaynakça

1. Akerson, F. E. (2005). Göstergebilime giriş. Multilingual.
2. Babayiğit, M., Pilatin, İ., & Butekin, E. (2025). Semiotic analysis of political party posters used in the local elections held on March 31st, 2024 in Türkiye in the context of linguistics. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 7(1), 1–26. https://doi.org/10.55036/ufced.1594087
3. Barthes, R. (1964). Rhétorique de l’image. Communications, 4, 40–51. https://doi.org/10.3406/comm.1964.1027
4. Barthes, R. (1991). Mythologies (A. Lavers, Çev.). Noonday Press. (Orijinal eserin yayın tarihi 1957)
5. Başoğlu, N. (2019). Using icon, index and symbol notions of Peirce in the advertising posters. The Journal of International Social Research, 12(63), 1201–1208. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3240
6. Birol, M., & Birol, E. (2024). Görsel iletişim tasarımı uygulamalarından afişlerde sosyal farkındalığın empatik tasarım yaklaşımı ile incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 79, 118–137. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1340444
7. Civelek Oruç, M., & Oğuz, T. (2018). Türkiye tanıtım afişlerinin göstergebilimsel bir analizi: Home of Turkey afişleri örneği. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 8(2), 312–328. https://doi.org/10.7456/10802100/012
8. Çitçi, E. (2019). Bilgilendirme tasarımı ilkeleri bağlamında reklam afişlerinin incelenmesi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 23, 59–75.

9. Gezgin, Ü. (2023). Reklam afişlerinde göçmenlerin sosyal entegrasyonu: Almanya Entegrasyon Vakfı örneği. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13 (Sosyal Bilimler Lisansüstü Öğrenci Sempozyumu Özel Sayısı), 251–270. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1287607
10. Gümüştekin, N. (2013). Rengin bir grafik tasarım ürünü olarak afişe katkısı: Tarihsel bir inceleme. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 9, 35–50.
11. Güz, N. (2002). Etkili iletişim terimleri. İnkılâp Kitabevi.
12. Harrison, C. (2003). Visual social semiotics: Understanding how still images make meaning. Technical Communication, 50(1), 46–60.
13. Holat, O. (2021). Netflix’teki Türk dizi afişlerinin göstergebilimsel çözümlemesi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 27, 291–311.
14. Kum, Ö. (2022). Barthes’ın göstergebilimsel yöntemi ile Geray Gençer’in kitap kapağı tasarımlarının incelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 8(99), 2041–2048. https://doi.org/10.29228/sssj.62749
15. Nabila, N., Rangkuti, R., & Yusuf, M. (2022). A semiotic analysis of visual public service advertisements. Journal of Language, Literature and Teaching, 4(1), 92–108. https://doi.org/10.35529/jllte.v4i1.92-108
16. Özdil, T., & Çırak, A. (2024). Sıfır atık olgusunun sıfır atık afişleri üzerinden göstergebilim yaklaşımıyla analizi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 54–74. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1322854
17. Öztürk, B. N. (2025). Reklam retoriği ve göstergebilimsel anlam inşası: Penti markası örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İİBF Dergisi, 18(1), 250–274. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1529168
18. Rıfat, M. (2009). Göstergebilimin ABC’si. Say Yayınları.
19. Saussure, F. de. (1959). Course in general linguistics (C. Bally & A. Sechehaye, Ed.; W. Baskin, Çev.). Philosophical Library. (Orijinal eserin yayın tarihi 1916)
20. Somuncu, M. (2024). 6 Şubat depremleri özelinde karşılaştırmalı bir göstergebilimsel reklam analizi: “Lays”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(1), 294–310. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1509440
21. Türk, R. (2019). Yeşilay Vakfının kullandığı afişlerin göstergebilim açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Türkiye Kızılay Derneği. (2024). Kızılay haftası afişleri. https://www.kizilay.org.tr/kizilayhaftasi/afisler.html
23. Wen, L., Jingjing, W., Chen, W., & Luyu, S. (2022). Research on the visual imagery of posters based on the culture code theory of design. Frontiers in Psychology, 13, Article 861366. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.861366