Araştırma Makalesi

Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve

Cilt: 6 Sayı: 3 1 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve

Öz

Bu makale, veri yoksulluğu kavramını yalnızca internet erişimi eksikliği olarak değil; veri üretme, veriye erişme, veriyi yorumlama, veriden fayda üretme ve veri sistemlerinde adil biçimde temsil edilme kapasitesindeki çok katmanlı yoksunluklar bütünü olarak ele almaktadır. Çalışmanın amacı, bilgi yoksulluğu, dijital bölünme, dijital eşitsizlik, veri adaleti ve sağlık verisi yoksulluğu literatürlerini bütüncül bir perspektifte birleştirerek kavramın analitik sınırlarını yeniden tanımlamaktır. Araştırmada sistematik olmayan bütünleştirici literatür taraması ve kavramsal sentez deseni kullanılmıştır. Kaynaklar; kavramsal kurucu nitelik, veri yoksulluğunun erişim ve temsil boyutlarına katkı, güncellik ve Türkiye bağlamıyla ilişki ölçütleriyle seçilmiş; bulgular erişim, ekonomik karşılanabilirlik, beceri, kullanım, temsil, yönetişim, zamansallık, mekânsallık ve dil-kültür temaları altında karşılaştırılmıştır. Bu çerçevede veri yoksulluğu, gelir, eğitim, coğrafya, toplumsal cinsiyet, dil ve kurumsal kapasitenin kesişiminde oluşan yapısal bir eşitsizlik rejimi olarak kavramsallaştırılmaktadır. Makalenin temel savı, veri yoksulluğunun çift yönlü işlediğidir: bireyler ve topluluklar veriye ve dijital kaynaklara erişimde sınırlılıklar yaşarken veri sistemleri de bu grupları eksik veya çarpık biçimde temsil edebilmektedir. Çalışma, kavramın ölçülebilir boyutlarını ve politika sonuçlarını tartışarak gelecekteki ampirik araştırmalar için analitik bir çerçeve önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akkoç, G. K. (2025). Measuring Digital Inequality Across the Life Cycle: Age, Gender, and Education Effects in Türkiye. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 10(3), 1086-1103
  2. Barber, S. T. (2025). Information Poverty 2.0? The Endurance of Information Poverty and the Rise of the Impoverishment of Information. Internet Reference Services Quarterly, 29(3), 365–374. https://doi.org/10.1080/10875301.2025.2504960
  3. Behrendt, F., & Sheller, M. (2024). Mobility data justice. Mobilities, 19(1), 151–169. https://doi.org/10.1080/17450101.2023.2200148
  4. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
  5. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241-258). Greenwood Press.
  6. Britz, J. J. (2004). To know or not to know: A moral reflection on information poverty. Journal of Information Science, 30(3), 192-204. https://doi.org/10.1177/0165551504044666
  7. Carmi, E., Yates, S. J., Lockley, E., & Pawluczuk, A. (2020). Data citizenship: Rethinking data literacy in the age of disinformation, misinformation, and malinformation. Internet Policy Review, 9(2). https://doi.org/10.14763/2020.2.1481
  8. Çelik, N. (2025). Women’s position in digital inequality: An evaluation of policies and practices in Turkey. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1-22.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim Çalışmaları, Sosyal Tasarım

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

2 Haziran 2026

Kabul Tarihi

31 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Çelik, S. (2026). Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, 6(3), 272-288. https://izlik.org/JA92JU47WN
AMA
1.Çelik S. Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve. JCSR. 2026;6(3):272-288. https://izlik.org/JA92JU47WN
Chicago
Çelik, Serkan. 2026. “Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve”. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi 6 (3): 272-88. https://izlik.org/JA92JU47WN.
EndNote
Çelik S (01 Eylül 2026) Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi 6 3 272–288.
IEEE
[1]S. Çelik, “Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve”, JCSR, c. 6, sy 3, ss. 272–288, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA92JU47WN
ISNAD
Çelik, Serkan. “Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve”. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi 6/3 (01 Eylül 2026): 272-288. https://izlik.org/JA92JU47WN.
JAMA
1.Çelik S. Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve. JCSR. 2026;6:272–288.
MLA
Çelik, Serkan. “Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve”. İletişim Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 6, sy 3, Eylül 2026, ss. 272-88, https://izlik.org/JA92JU47WN.
Vancouver
1.Serkan Çelik. Veri Yoksulluğu: Dijital Çağda Eşitsizliğin Yeni Biçimi Üzerine Kavramsal ve Eleştirel Bir Çerçeve. JCSR [Internet]. 01 Eylül 2026;6(3):272-88. Erişim adresi: https://izlik.org/JA92JU47WN

Copyright © Author(s). Licensed under CC BY-NC-ND 4.0.