Z KUŞAĞININ SİYASAL TUTUMLARINDA SOSYAL MEDYA, AİLE VE SİYASAL İLETİŞİM STRATEJİLERİNİN ROLÜ

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 173 - 199, 26.05.2025

Sema Yıldırım

Öz

Bu çalışmada, Z kuşağının seçmen davranışlarında siyasi adayların ve partilerin sosyal medyadaki siyasal iletişim çalışmalarının etkileri incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan iç içe geçmiş tek durum çalışması deseni tercih edilmiştir. Araştırma kapsamında veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini üniversite çağındaki Z kuşağı oluştururken, örneklem Başkent Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan 20 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen 8 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi sürecinde, nitel analiz tekniklerinden içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, Z kuşağının ailesiyle politik görüş uyumu iki alt tema altında incelenmiş; katılımcıların %45’i aileleriyle aynı görüşe sahipken, %40’ı farklı, %10’u ise kısmen benzer görüşlere sahiptir. Ailelerinin görüşlerini değiştirebileceğini belirtenler %25, değiştiremeyeceğini belirtenler %20 oranındadır. Z kuşağının %45’i sosyal medyanın politik görüşlerini etkilemediğini, %35’i etkilediğini, %20’si ise kısmen etkilediğini ifade etmiştir. En çok sempati duyulan politikacı özellikleri dürüstlük (%35), halkla iç içe olma (%25) ve toplumun ihtiyaçlarına kulak verme (%20) olarak belirtilmiştir. Katılımcıların %30’u ise politikacılara sempati duymamaktadır. En çok antipati duyulan özellikler bencillik (%30), tutarsızlık (%25) ve genel politikacı antipatisidir (%15). Siyasi partilerden beklentiler arasında gençlere değer verilmesi ve doğru kararlar alınması (%20’şer) ilk sırada gelirken, ekonomik refah ve halk taleplerinin karşılanması (%15’er) öne çıkmaktadır. Sosyal medyayı en etkin kullanan siyasi adaylar olarak Ümit Özdağ (%20) ve Mansur Yavaş (%15) belirtilmiştir. Katılımcıların %25’i ise hiçbir siyasi adayı takip etmediğini ifade etmiştir. Sosyal medyada dezenformasyonla mücadelede, haberleri birçok kaynaktan teyit etme (%40) ve güvenilir kaynaklardan doğrulama yapma (%25) en yaygın yöntemlerdir. Katılımcıların %10’u birincil kaynağa ulaşmaya, %10’u doğrulama sitelerini kullanmaya çalışmaktadır. Z kuşağının %50’si gelecek konusunda umutsuz, %20’si umutlu, %10’u ise kendilerinden umutlu olduğunu belirtmiştir. Bulgular, Z kuşağının önemli bir kısmının geleceğe dair endişe duyduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Z kuşağı , Seçmen Davranışları , Sosyal Medya , Siyasi Aday , Siyasi Parti

Kaynakça

• Abalı, S. (2023). Z kuşağı ve kariyer planlama [Yüksek Lisans Projesi]. Pamukkale Üniversitesi.
• Abanoz, E. (2020). A Twitter-based analysis of hashtag and mention actions as an indicator of Turkish general elections’ outcomes. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 33, 73–90. https://doi.org/10.31123/ akil.619691
• Akyüz, S. S., Gülnar, B., & Kazaz, M. (2021). Yeni medyada haber güvenilirliği sorunu: üniversite öğrencilerinin sahte/yalan haberlere yönelik doğrulama refleksleri. Opus International Journal of Society Researches, 17(36), 2816–2840.
• Altuntuğ, N. (2012). Kuşaktan kuşağa tüketim olgusu ve geleceğin tüketici profili. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(1), 203–212.
• Arslan, Ü., & Sağlam, M. (2022). Siyasal pazarlamada tutundurma faaliyetlerinin, sosyal medyanın ve referans grupların Z kuşağı seçmen davranışı üzerindeki etkileri. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 450–474. https://doi.org/10.36362/gumus.1040246
• Ata, F. (2023). Z kuşağı’nın sosyal medya haberlerini tüketim motivasyonları ve tatminleri: YouTube ve Instagram örneği. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(4), 1137–1155.
• Bauman, Z. (2017). Akışkan modernite. Can Yayınları.
• Cambridge Üniversitesi. (2023, June 28). First misinformation susceptibility test finds 'very online' Gen Z and millennials are most vulnerable to fake news. https://phys.org/news/2023-06-misinformation-susceptibility- online-gen-millennials.html?
• Cisneros, A. (2024, September 12). Gen Zers who follow politics and media trend toward Kamala Harris, study finds. https://newsroom.ucla.edu/ releases/youth-vote-kamala-harris-motivating-gen-z-millennials-2024-election
• Deloitte. (2024). 2024 Gen Z and Millennial Survey: Living and working with purpose in a transforming world. https://www.deloitte.com/global/en/ issues/work/content/genz-millennialsurvey.html
• Duman, Z. (2021). Üniversitede okuyan Z kuşağının değişen aile algısı ve aile içi ilişkilerde yaşadığı sorunlar. Sosyolojik Bağlam, 2(1), 20–36.
• Falkowski, A., & Cwalina, W. (2012). Political marketing: Structural models of advertising influence and voter behavior. Journal of Political Marketing, 11(1–2), 8–26.
• Furusten, A. (2023). Exploring the Trust-Distrust dichotomy: A study about news media use and news media trust among Swedish upper secondary school students of Generation Z [Master’s Thesis]. Uppsala Universitet Department of Informatics and Media.
• Göktaş, P., & Çarıkçı, İ. H. (2015). Kuşakların siyasal iletişim kültür ve liderlik açısından değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 7–33.
• Gürbüz, G., & Sayımer, İ. (2024). Sosyal medyanın seçmenlerin siyasal kararlarına etkileri üzerine bir etkileşim araştırması: 14 Mayıs 2023 cumhurbaşkanlığı seçimleri Twitter içerik analizi. Elektronik Cumhuriyet İletişim Dergisi, 6(1), 38–52. https://doi.org/10.54089/ecider.1488943
• Hafızoğlu, Y. (2021). Z kuşağı seçmen davranışları. Journal of Education and New Approaches, 4(2), 141–164.
• Heywood, A. (2018). Siyaset (F. Bakırcı, Çev., 20. Baskı). Felix Yayınları.
• İlhan, Ö., & Akkılıç, M. E. (2024). Z kuşağının siyasal katılımının oy verme davranışı üzerindeki etkisinin tespiti. International Review of Economics and Management, 12(2), 218–237.
• İnal, İ. H. (2023). Z kuşağının sosyal medyanın siyasi etkisine yönelik algısının sosyal medyanın oy verme davranışı üzerindeki etkisine yönelik algısına etkisi ve sosyal medyada siyasi iletişim davranışının aracılık rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(92), 378–394.
• İnal, İ. H. (2022). Siyasi ve kurumsal örgütlerin yeni mirasçısı Z kuşağı. Orion Kitabevi.
• Jenke, L., & Huettel, S. A. (2016). Issues or identity? Cognitive foundations of voter choice. Trends in Cognitive Sciences, 20(11), 794–804.
• Karatay, Z. D., & Koyuncu, A. A. (2024). Z kuşağının Türkiye’nin dış politikalarına yönelik yaklaşımı üzerine bir alan araştırması. İçtimaiyat, 8(2), 1–15. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1394790
• Katmer, Z. (2023). Z kuşağı’nın seçmen davranışlarında dinin dindarlığın rolü [Yüksek Lisans Tezi]. T.C. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
• Kırıkçı, S. (2024). Siyasal iletişimin hedef kitlesi olarak Z kuşağı: Politik aidiyetler üzerinden bir değerlendirme. SDÜ İfade, 6(1), 29–43.
• Kışlalı, A. T. (2010). Siyasal sistemler çatışma ve uzlaşma. İmge Yayınları.
• Nasir, S., Şahin, O., Erdem, E., & Kır, M. (2021). Yükseköğrenim gören Z kuşağı seçmenlerin siyasi kimlik temelli profil analizi. ISBN: 978-605- 71139-0-0
• Nazlım, Ö. F., & Özgen, N. (2024). Perceived information and disinformation of generation Z in the context of the changing consumer society: A research on news consumption behavior on social media. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(1), 309–332.
• Oral, U. (2023). The Use of Media by Turkey’s Generation Z as a Source for Political Information. OPUS Journal of Society Research, 20(51), 162–173.
• Özer, İ., & Merder, M. (2008). Siyasal katılma ve seçmen davranışı. Ege Yayınları.
• Parker, K., Graf, N., & Igielnik, R. (2019, January 17). Generation Z looks a lot like millennials on key social and political issues. https://www.pewresearch. org/social-trends/2019/01/17/generation-z-looks-a-lot-like-millennials- on-key-social-and-political-issues/?utm
• Parker, K., & Igielnik, R. (2020, May 14). On the cusp of adulthood and facing an uncertain future: What we know about Gen Z so far. https://www.pewresearch.org/social-trends/2020/05/14/on-the-cusp-of-adulthood-andfacing-an-uncertain-future-what-we-know-about-gen-z-so-far/
• PRRI. (2022, January 22). A political and cultural glimpse into America’s future: Generation Z’s views on generational change and the challenges and opportunities ahead. https://www.prri.org/research/ generation-zs-views-on-generational-change-and-the-challenges-and-opportunities- ahead-a-political-and-cultural-glimpse-into-americas-future/?
• PRRI. (2024, January 17). A political and cultural glimpse into America’s future: Generation Z’s views on generational change and the challenges and opportunities ahead. https://www.prri.org/research/ generation-zs-views-on-generational-change-and-the-challenges-and-opportunities- ahead-a-political-and-cultural-glimpse-into-americas-future/
• Rule, S. (2014). Voting behavior. In Encyclopedia of Quality of Life and Well-Being Research. Springer, Dordrecht.
• Todorova, G. (2021). Analysis of the perceptions of Generations X, Y, and Z towards media disinformation in Bulgaria[Master’s Thesis]. Universitat Pompeu Fabra, Spain.
• Turan, C. (2015). Açıklığın yanılsaması: dezenformasyon çağımızın kitle imha silahı mı? Akademik Bilişim Konferansı, 4–6 Şubat 2015, Eskişehir.
• Tyson, A., Kennedy, B., & Funk, C. (2021). Gen Z, millennials stand out for climate change activism, social media engagement with issue. Pew Research Center.
• Varlık, F., & Erendağ Sümer, F. (2022). Sosyal medyanın siyasal katılım davranışına etkisi: X, Y ve Z kuşakları üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(2), 984–1018.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, O., & Sönmez, B. (2022). Umut mekânı olarak internet: toplumsal olaylar ve hak arama bağlamında Z kuşağı üzerine mikro bir inceleme. Yeni Medya, 12, 234–257.
• Zilberman, L. M. (2022, May 9). It's past time we recognize and root out 'Bro Culture' in the workplace. https://www.wilsonturnerkosmo.com/ wp-content/uploads/2024/11/LMZ__Daily_Journal_Reprint_051322.pdf