KAMUSAL ALAN VE FİLTRE BALONLARI

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 99 - 120, 26.05.2025

Burcu Ener

Öz

Bu çalışma, Jürgen Habermas’ın kamusal alan kuramını dijital çağ bağlamında ele alarak filtre balonları ve algoritmik yönlendirmelerin demokratik tartışmalar üzerindeki etkisini incelemektedir. Sosyal medya platformları, kullanıcıları belirli bilgi ekosistemlerine hapsederek eleştirel düşünmeyi ve karşıt görüşlerle etkileşimi sınırlandırmaktadır. Eli Pariser’in filtre balonu hipotezi temel alınarak, bireylerin nasıl yankı odalarına yönlendirildiği tartışılmıştır. Ancak, katılımcı medya teorisi çerçevesinde sosyal medyanın aktivizm ve demokratikleşmeye katkıları da değerlendirilmiştir. Dijital regülasyonlar, algoritmik şeffaflık ve medya okuryazarlığı önerilen çözümler arasındadır. Çalışma, sosyal medyanın kamusal alanı tamamen yok edip etmediğini sorgulayarak, dijital demokrasinin sürdürülebilirliği için alternatif yaklaşımların gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kamusal Alan , Filtre Balonları , Algoritmik Manipülasyon , Dijital Demokrasi

Etik Beyan

Bu araştırmanın etik beyana ihtiyacı yoktur ancak tüm süreç etik ilkelere uygun yapılmıştır.

Kaynakça

• Aksoy, A., & Türkölmez, O. (2020). Dijital çağa demokrasiyi çağırmak: Cambridge Analytica skandalı. Journal of Political Administrative and Local Studies, 3(1), 41–59.
• Bakshy, E., Messing, S., & Adamic, L. A. (2015). Exposure to ideologically diverse news and opinion on Facebook. Science, 348(6239), 1130–1132.
• Biçer, H. (2017). Jürgen Habermas, Hannah Arendt ve Richard Sennett’in kamusal alan yaklaşımları. Sosyolojik Düşün, 2(1), 45–54.
• Bozdag, E., & Van Den Hoven, J. (2015). Breaking the filter bubble: Democracy and design. Ethics and Information Technology, 17, 249–265.
• Bruns, A. (2017). Echo chamber? What echo chamber? Reviewing the evidence. 6th Biennial Future of Journalism Conference, 1–11. Cardiff, UK.
• Castells, M. (2016). İletişim gücü (E. Kılıç, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Chen, C., Meng, X., Xu, Z., & Lukasiewicz, T. (2017). Location-aware personalized news recommendation with deep semantic analysis. IEEE Access, 5, 1624–1638.
• Çaycı, A. (2021). Sosyal medya platformlarının kamusal tartışmalardaki rolü: Filtre balonu ve yankı odası. ASEAD 7. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu, 903–911.
• Dahlgren, P. M. (2021). A critical review of filter bubbles and a comparison with selective exposure. Nordicom Review, 42(1), 15–33.
• Devrani, A. E. P. (2021). Gençler için 21. yüzyıl becerileri ve dijitalleşen dünyanın gereklilikleri: Yeni okuryazarlıklar. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 9(24), 5–24.
• Eker, H. S., & Orkan, S. (2023). Tavsiye sistemleri: YouTube tavşan deliğinden aşağı düşmek. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 187–196.
• Erickson, J. (2024). Rethinking the filter bubble? Developing a research agenda for the protective filter bubble. Big Data & Society, 11(1), 1–4.
• European Parliament & Council of the European Union. (2022). Regulation (EU) 2022/2065 of the European Parliament and of the Council of 19 October 2022 on a Single Market for Digital Services and amending Directive 2000/31/EC (Digital Services Act). Official Journal of the European Union, L 277, 1–102.
• Failla, A., & Rossetti, G. (2024). “I’m in the Bluesky Tonight”: Insights from a year worth of social data. PLOS ONE, 19(11), e0310330.
• Friedland, L. A., Hove, T., & Rojas, H. (2006). The networked public sphere. Journal of the European Institute for Communication and Culture, 13(4), 5–26.
• Gazi, M. A. (2023). Gerçeklik savaşlarının gölgesinde dijital propaganda ve algoritmaların şeffaflığı. M. Karaca & A. B. Dari (Ed.), Yeni çağda medya ve iletişim (ss. 95–112). Efeakademi Yayınevi.
• Habermas, J. (1974). The public sphere: An encyclopedia article. New German Critique, 3(Autumn), 49–55.
• Habermas, J. (1997). Bilgi ve insansal bilgiler (C. A. Kanat, Çev.). İstanbul: Küyerel Yayınları.
• Habermas, J. (2006). Political communication in media society: Does democracy still enjoy an epistemic dimension? The impact of normative theory on empirical research. Communication Theory, 16(4), 411–426.
• Habermas, J. (2015). Between facts and norms: Contributions to a discourse theory of law and democracy. John Wiley & Sons.
• Habermas, J. (2017). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora & M. Sancar, Çev.). İletişim Yayınları.
• Hidayah, A. R. (2018). Persecution act as filter bubble effect: Digital society and the shift of public sphere. Jurnal Ilmu Sosial dan Ilmu Politik, 22(2), 112–126.
• Kaluža, J. (2021). Habitual generation of filter bubbles: Why is algorithmic personalisation problematic for the democratic public sphere? Javnost - The Public, 1–17. https://doi.org/10.1080/13183222.2021.1934609
• Kırık, H. (2007). Türban sorunu. Salyangoz Yayınları.
• Mahrt, M. (2019). Beyond filter bubbles and echo chambers: The integrative potential of the Internet (Vol. 5, p. 246). Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Narin, B. (2018). Kişiselleştirilmiş çevrimiçi haber akışının yankı odası etkisi, filtre balonu ve siberbalkanizasyon kavramları çerçevesinde incelenmesi. Selçuk İletişim Dergisi, 11(2), 127–145.
• Odabaş, U. (2018). Tarihsel süreçte kamusal alanın yapısal dönüşümü ve Habermas. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 2051–2066.
• Oğuz, T. (2018). Platon’un Mağarası’ndan sosyal medyaya gerçekliğin görünümü: Filtre balonu. Kurgu Dergisi, 26(2), 1–10.
• Öngen, O. (2017). Sosyal medya kullanıcılarının gerçeklik yanılgısı. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 1(1), 1–14.
• Özcan, A. (2017). Dijital medya okuryazarlığı: Sorunlar, uygulamalar ve beklentiler. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 8(28), 55-66.
• Özdemir, M. (2021). Foucault sosyolojisi, dijital alan ve emeğin yeni görünümü. Akademik Açı Dergisi, 1(2), 67-105.
• Papacharissi, Z. (2008). The virtual sphere 2.0: The Internet, the public sphere, and beyond. In Routledge handbook of Internet politics (pp. 230- 245). Routledge.
• Pariser, E. (2011). The filter bubble: What the Internet is hiding from you. Penguin Press.
• Pariser, E. (2018). The filter bubble: How the new personalized web is changing what we read and how we think. Penguin Press.
• Raman, A., Joglekar, S., Cristofaro, E. D., Sastry, N., & Tyson, G. (2019, October). Challenges in the decentralised web: The mastodon case. In Proceedings of the internet measurement conference (pp. 217-229).
• Rosa, H. (2022). Social media filters and resonances: Democracy and the contemporary public sphere. Theory, Culture & Society, 39(4), 17-35.
• Schmittauer, A. (2017). Vlog: Youtube fenomeni olmak (D. Gürcü, Çev.). İstanbul: Sola Unitas.
• Timur, T. (2008). Habermas’ı okumak. İstanbul: Yordam Yayınları.
• Tufekci, Z. (2014). Big questions for social media big data: Representativeness, validity, and other methodological pitfalls. In Proceedings of the 2014 ACM Conference on Computer-Supported Cooperative Work (pp. 573–583). https://doi.org/10.1145/2531602.2531675
• UNESCO. (2022). Recommendation on the ethics of artificial intellgence. Paris: UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/recommendtion-ethics- artificial-intelligence
• Ülkeryıldız, E., & Uslu, Ö. (2021). Hakikat sonrası bilincin siber-mekân üzerinden üretimi: Ağdaşın kamusal mekânı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 293-303.
• Van Dijk, J. A. (2006). Digital divide research, achievements and shortcomings. Poetics, 34(4-5), 221-235.
• Walker, P. (2008). Yeni medyanın geleceği. M. A. Yalçındağ içinde, Geleceğin kısa tarihi (s. 147-158). İstanbul: Doğan Yayın.
• Yükselbaba, Ü. (2011). Kamusal alan modelleri ve bu modellerin bağlamları. Journal of Istanbul University Law Faculty, 66, 227-271.