SÜRREALİST ESTETİKTE PLASTİK BİR UNSUR OLARAK GÖRSEL RİTİM: RENÉ MAGRİTTE’İN GOLCONDA TABLOSU VE ALEJANDRO JODOROWSKY SİNEMASI ÜZERİNE SEÇİLİ ESERLER ODAKLI KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışma, sürrealist estetik bağlamında gelişen plastik sanatlar ile sinema arasındaki disiplinlerarası etkileşimi görsel ritim kavramı üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Sinemanın plastik ve ritmik bir sentez olarak ortaya çıkışından hareketle, resim sanatındaki durağan ritim ile sinemadaki sabit nesnelerin ritmi arasındaki yapısal paralellikler ele alınmıştır. Sürrealizmin bilinçdışını ve rüyaları temel alan rasyonel dışı yapısının, sanatsal formun en temel önkoşullarından biri olan ritim olgusuyla nasıl bir uyum yakaladığı sorunsallaştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, resim sanatından René Magritte’in Golconda (1953) tablosu ile avant-garde sinemanın önemli temsilcilerinden Alejandro Jodorowsky’nin Poesia sin Fin (2016) ve La Montana Sagrada (1973) filmlerinden seçilen kareler; Bruce Block’un görsel ritim bileşenleri (alternans, tekrar, tempo) ve Henri Lefebvre’in ritimanaliz yaklaşımıyla karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, bir sürrealist olarak Jodorowsky’nin estetik ve ahlaki kaygılardan muaf olma iddiasıyla başvurdukları psişik otomatizm yönteminin, insan zihninin ve bilinçdışının içsel bir ritme sahip olması dolayısıyla, kaçınılmaz olarak plastik ve kompozisyonel bir ritim ürettiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sürrealizm
• Görsel Ritim
• Sinema ve Resim
• René Magritte
• Alejandro Jodorowsky.

VISUAL RHYTHM AS A PLASTIC ELEMENT IN SURREALIST AESTHETICS: A COMPARATIVE ANALYSIS FOCUSED ON SELECTED WORKS OF RENÉ MAGRITTE'S GOLCONDA AND ALEJANDRO JODOROWSKY'S

Öz

This study aims to examine the interdisciplinary interaction between the plastic arts and cinema developing within the context of surrealist aesthetics through the concept of visual rhythm Grounded in the emergence of cinema as a synthesis of plastic and rhythmic arts, the structural parallels between the static rhythm in painting and the rhythm of stationary objects in cinema are addressed. The study problematizes how the non-rational structure of surrealism, based on the unconscious and dreams, achieves harmony with the phenomenon of rhythm, which is one of the most fundamental prerequisites of artistic form. For this purpose, selected frames from René Magritte’s painting Golconda (1953) and the films Poesia sin Fin (2016) and La Montana Sagrada (1973) by Alejandro Jodorowsky, one of the prominent representatives of avant-garde cinema, are comparatively analyzed through Bruce Block’s visual rhythm components (alternance, repetition, tempo) and Henri Lefebvre’s rhythmanalysis approach. Conclusively, it is determined that the method of psychic automatism, employed by surrealists with the claim of being free from aesthetic and moral concerns, inevitably produces a plastic and compositional rhythm due to the inherent internal rhythm of the human mind and the unconscious.

Anahtar Kelimeler

• Surrealism
• Visual Rhythm
• Cinema and Painting
• René Magritte
• Alejandro Jodorowsky.

Kaynakça

1. Arnheim, R. (2007). Görsel düşünme (R. Öğdül, Çev.). Metis Yayınları.
2. Aydın, Ş., & Uçar İlbuğa, E. (2019). Kendi kendisinin peygamberi bir sürrealist: Alejandro Jodorowsky sinemasında erken postmodern eğilimler. SineFilozofi, 139-160.
3. Benjamin, W. (2002). Teknik olarak yeniden üretilebildiği çağdaş sanat eseri. A. Cemal (Çev.), Pasajlar içinde. Yapı Kredi Yayınları.
4. Berger, J. (2003). Görme biçimleri (9. basım). Metis Yayınları.
5. Bigalı, Ş. (1976). Resim sanatı. Yaylacık Matbaası.
6. Block, B. (2008). The visual story: Creating the visual structure of film, TV and digital media. Focal Press.
7. Breton, A. (1924). Sürrealizm manifestosu (K. Özsezgin, Çev.).
8. Cevizci, A. (1999). Felsefe sözlüğü (3. basım). Paradigma Yayınları.

9. Çanğa, E. (2016) Sinema-resim ilişkisi bağlamında sürrealizm ve Luis Bunuel sineması. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü
10. Deleuze, G. (2021). Sinema II: Zaman-imaj (B. Yalım & E. Koyuncu, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
11. Demirci, T. T. (2012). Dünya sinemasında sürrealizmin izleri [Yüksek lisans tezi, Kadir Has Üniversitesi]. Kadir Has Üniversitesi Akademik Arşivi.
12. Gültekin, T. & Tokdil, E. (2016). Güzel kavramı üzerine karşılaştırmalı yorumbilimsel bir inceleme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(47), 364-375.
13. Güngör, A. (2011). Andre Breton ve sürrealist resim ilişkisi [Yüksek lisans tezi, Işık Üniversitesi]. Işık Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
14. Jodorowsky, A. (Yönetmen). (1973). La montana sagrada [Film]. ABKCO Music and Records Inc.
15. Jodorowsky, A. (Yönetmen). (2016). Poesia sin fin [Film]. ABKCO Music and Records Inc.
16. Karakaya, D. S. (2005). SİNEMA-RESİM İLİŞKİSİ VE SANAT OLARAK SİNEMANIN RESİMSEL ESTETİĞİ. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(12), 134-141. https://izlik.org/JA95ED76WN
17. Keskinok, K. (1994). Doğada ve sanatta ritimler. Doğa Dergisi, (7), 2.
18. Köksal, M. (2012). Plastik sanatlar ve sinemanın ilişkisi. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(4). https://izlik.org/JA37CF66PB
19. Lefebvre, H. (2018). Ritimanaliz: Mekân, zaman ve gündelik hayat (A. L. Batur, Çev., 2. baskı). Sel Yayıncılık.
20. Magritte, R. (1953). Golconda [Tablo].
21. Moussinac, L. (1968). Görüntülerin zaman içinde rolü (T. Saraç, Çev.). Türk Dili Sinema Özel Sayısı, 1(196), 339-341.
22. Özkartal, M. (2009). Resim sanatında çizgi ve çizgi ritmi üzerine. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(4), 55-72.
23. Passeron, R. (1982). Sürrealizm sanat ansiklopedisi (S. Tansu, Çev., 2. baskı). Remzi Kitabevi.
24. Sena, C. (1972). Estetik: Sanat ve güzelliğin felsefesi. Remzi Kitabevi.
25. Suci, M. (2017). Türk resim sanatında gerçeküstücü ressamlar [Yüksek lisans tezi]. Doğuş Üniversitesi, İstanbul.
26. Timuçin, A. (2013). Estetik I (9. baskı). Bulut Yayınları.
27. Türker, H. İ. & Çokokumuş, B. (2014). Gerçeküstücülük, Rene Magritte'den Jerry Uelsmann'a. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(13),121-140.
28. Ural, A. G., & Yüksel, F. (2023). Alejandro Jodorowsky filmlerinin iç mekânlarında “ani etki” ve kavrama ulaşma süreci. Art and Interpretation, 42, 24-33.
29. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
30. Yurdayüksel, M. (2006). Sürrealist Rene Magritte. rh+ Sanart, (30), 55-72.