A Morphological Approach to Urban Regeneration in Historic City Centers: The Case of Şükran Neighborhood, Konya

Öz

Şükran Neighborhood, which has a residential fabric in the historical city center of Konya, was utterly demolished and re-planned as a commercial center with the urban regeneration project due to its transformation into a depressed area over time. For this reason, the urban tissue unique to Konya, which has been formed over centuries, has been interrupted by demolition. Within the scope of the study, the physical change caused by the urban regeneration in Şükran Neighborhood was examined in a morphological dimension, and the project's impact on the city was discussed. For this purpose, a comprehensive analysis was made using the historical-geographical approach, configurational approach, and typo-morphological approach together, and the urban texture before the demolition and the newly formed texture were analyzed. The analyses provide an understanding of the neighborhood becoming a depressed area and predict that the urban fabric that emerged afterward will positively contribute to the city. However, the transformation of the function from residential to commercial area and the significant change in building typology in the new texture is open to discussion. This physical structure that constitutes the city emerges with the culture and life of the inhabitants over centuries and forms a unique structure. For this reason, urban morphology analyses play a guiding role in understanding the formation of the former texture and in the planning and urban regenerations in historic city centers.

Anahtar Kelimeler

• Urban morphology
• typo-morphology
• space syntax
• urban regeneration
• historical city center

Tarihi Kent Merkezlerindeki Kentsel Dönüşüme Morfolojik Bir Yaklaşım: Konya Şükran Mahallesi Örneği

Öz

Konya tarihi kent merkezinde bulunan konut dokusuna sahip olan Şükran Mahallesi; zamanla çöküntü bölgesine dönüşmesi sebebiyle, kentsel dönüşüm projesiyle tamamen yıkılarak ticaret merkezi olarak yeniden planlanmıştır. Bu nedenle yüzyıllar içerisinde oluşan Konya’ya özgü kentsel doku, yıkım ile kesintiye uğramıştır. Çalışma kapsamında Şükran Mahallesindeki kentsel dönüşümün ortaya çıkardığı fiziksel değişim morfolojik boyutta incelenerek, projenin kente etkisi irdelenmiştir. Bu amaçla tarihsel coğrafi yaklaşım, konfigürasyonel yaklaşım ve tipomorfolojik yaklaşım analizleri bir arada kullanılarak kapsamlı bir analiz yapılmış, yıkım öncesindeki kentsel doku ve yeni oluşan doku analiz edilmiştir. Yapılan analizler mahallenin çöküntü bölgesi durumuna gelme sürecinin anlaşılmasını sağlamakta ve sonrasında oluşan dokunun kente olumlu katkı yapacağını öngörmektedir. Ancak ortaya çıkan yeni dokuda fonksiyonun konuttan ticaret alanına dönüşümü ve yapı tipolojisindeki büyük değişim tartışmaya açıktır. Kenti oluşturan bu fiziki yapı yüzyıllar boyunca kentlinin kültürü ve yaşantısıyla ortaya çıkmakta ve kendine özgü bir yapı oluşturmaktadır. Bu sebeple tarihi kent merkezlerinde yapılacak uygulamalarda kentsel morfoloji analizleri hem geçmiş dokunun oluşumunun anlaşılmasında hem de yapılacak olan dönüşümün planlanmasında yol gösterici rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel morfoloji
• tipomorfoloji
• mekân dizimi
• kentsel dönüşüm
• tarihi kent merkezi

Kaynakça

1. Akkar Ercan, M. (2011). Challenges and conflicts in achieving sustainable communities in historic neighbourhoods of Istanbul. Habitat International, 35(2), 295-306. doi:https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2010.10.001
2. Arat, M. A., ve Topçu, M. (2023). An integrated framework for assessment of urban forms and their transformation. A| Z ITU Journal of the Faculty of Architecture, 20(2), 397–412. https://doi.org/10.58278/0.2023.8.
3. Berghauser Pont, M., Stavroulaki, G., Bobkova, E., Gil, J., Marcus, L., Olsson, J., … Legeby, A. (2019). The spatial distribution and frequency of street, plot and building types across five European cities. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 46(7), 1226-1242. doi:10.1177/2399808319857450
4. Büyükşahin, S., Aydın, D. (2020). Konya Şükran Mahallesinde sivil mimari bellek (20. yüzyıl). Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 15(29), 112-135.
5. Byun, N., ve Choi, J. (2016). A typology of Korean housing units: In search of spatial configuration. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 15(1), 41-48. doi:10.3130/jaabe.15.41
6. Carmona, M. (2003). Public places urban spaces: The dimensions of urban design: Routledge.
7. Conzen, M. R. G. (1960). Alnwick, Northumberland: a study in town-plan analysis. Transactions and Papers (Institute of British Geographers)(27), iii-122.
8. Couch, C. (1990). Urban renewal: theory and practice: Springer.

9. Couch, C., ve Fraser, C. (2003). Introduction: The European context and theoretical framework. In Urban Regeneration in Europe, 1-16.
10. Çelikbilek, A., ve Öztürk, Ş. M. Ç. (2017). 6306 Sayılı Kanun kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları ve İzmir uygulamaları. Medeniyet Sanat Dergisi, 3(2), 187-213.
11. Elektronik Kamu Alımları Platformu (2022) 20.09.2023 tarihinde https://ekap.kik.gov.tr/EKAP/ adresinden erişildi.
12. Elzeni, M. M., Elmokadem, A. A., ve Badawy, N. M. (2022). Impact of urban morphology on pedestrians: A review of urban approaches. Cities, 129, 103840. doi:https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103840
13. Gökçe, D. (2017). An empirical investigation of the interplay between typo-morphological transformation of historic house form and sense of place. (PhD Thesis). University of Liverpool.
14. Görgülü, Z. (2009). Kentsel dönüşüm ve ülkemiz. TMMOB İzmir Kent Sempozyumu, 767, 780.
15. Hillier, B. (2007). Space is the machine: a configurational theory of architecture. Space Syntax.
16. Hillier, B., ve Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge University Press.
17. Hillier, B., ve Iida, S. (2005). Network and psychological effects in urban movement. Cohn, A.G., Mark, D.M. (eds) Spatial Information Theory. COSIT 2005. Lecture Notes in Computer Science içinde, vol 3693. Springer, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/11556114_30
18. Kropf, K. (1996). Urban tissue and the character of towns. Urban Desıgn International, 1(3), 247-263. doi:10.1080/135753196351029
19. Kropf, K. (2009). Aspects of urban form. Urban Morphology, 13(2), 105-120.
20. Marshall, S., ve Caliskan, O. (2011). Urban morphology and design: Introduction. Built Environment, 37(4), 381-392.
21. Mohamed, A. A., Ubarevičienė, R., ve van Ham, M. (2022). Morphological evaluation and regeneration of informal settlements: An experience-based urban design approach. Cities, 128, 103798. doi:10.1016/j.cities.2022.103798
22. Monteiro, C., ve Pinho, P. (2020). MAP: a methodology for Morphological Analysis and Prescription. Urban Morphology, 25(1), 57–75. doi:10.51347/UM25.0004
23. Moudon, A. V. (1997). Urban morphology as an emerging interdisciplinary field. Urban Morphology, 1(1), 3-10.
24. Nor, M. M., Noor, N. M., ve Asmawi, M. Z. (2021). Bibliometric analysis on street network components in influencing genome of urban morphologies. Journal of Architecture, Planning and Construction Management, 11(1).
25. Oliveira, V. (2013). Morpho: a methodology for assessing urban form. Urban Morphology, 17(1), 21-33.
26. Oliveira, V. (2016). Urban morphology: An introduction to the study of the physical form of cities. Switzerland: Springer International Publishing.
27. Pan, M., Shen, Y., Jiang, Q., Zhou, Q., ve Li, Y. (2022). Reshaping publicness: Research on correlation between public participation and spatial form in urban space based on space syntax—a case study on Nanjing Xinjiekou. Buildings, 12(9). doi:10.3390/buildings12091492
28. Riera Pérez, M. G., Laprise, M., ve Rey, E. (2018). Fostering sustainable urban renewal at the neighborhood scale with a spatial decision support system. Sustainable Cities and Society, 38, 440-451. doi:https://doi.org/10.1016/j.scs.2017.12.038
29. Roberts, P. (2008). The evolution, definition and purpose of urban regeneration. In Urban Regeneration: A Handbook. doi:10.4135/9781446219980
30. Scheer, B. C. (2017). Urban morphology as a research method. In Planning Knowledge and Research (pp. 167-181): Routledge.
31. Toru, F. (2019). Tarihi kent merkezinde koruyarak canlandırma amaçlı kentsel dönüşüm çalışması: Konya- Meram örneği. (Y. Lisans Tezi). Aksaray Üniversitesi, Aksaray.
32. URL-1. (t.y.) 20.05.2020 tarihinde https://www.facebook.com/kentbilgisi/videos/61434610595925/. adresinden erişildi.
33. Uz, M. A. (2005). Tarihi Konya mahalleri serisi: 12. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi.
34. Ünlü, T. (2018). Planning practice and the shaping of the urban pattern. Teaching Urban Morphology, 31-49.
35. Ünlü, T., ve Baş, Y. (2017). Morphological processes and the making of residential forms: morphogenetic types in Turkish cities. Urban Morphology, 21(2), 105-122.
36. Wang, H., Zhao, Y., Gao, X., ve Gao, B. (2021). Collaborative decision-making for urban regeneration: A literature review and bibliometric analysis. Land Use Policy, 107, 105479. doi:https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105479
37. Xie, F., Liu, G., ve Zhuang, T. (2021). A comprehensive review of urban regeneration governance for developing appropriate governance arrangements. Land, 10(5), 545. doi:10.3390/land10050545
38. Yedekçi, G. (2015). Dünya'da ve Türkiye'de uygulanmış örnekleri ve özgün dönüşüm modeli önerisi ile kentsel dönüşüm. İstanbul: Mimarlık Vakfı İktisadi İşletmesi.
39. Yenice, M. S. (2011). Tarihi kent merkezlerinde sürdürülebilir yenileme için bir model önerisi; Konya örneği. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
40. Yenice, M. S. (2014). Konya tarihi kent merkezi için turizm odaklı yenileme stratejileri. Artium, 2(1).
41. Yoo, C., ve Lee, S. (2017). When organic urban forms and grid systems collide: Application of space syntax for analyzing the spatial configuration of Barcelona, Spain. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 16(3), 597-604. doi:10.3130/jaabe.16.597
42. Zheng, H. W., Shen, G. Q., ve Wang, H. (2014). A review of recent studies on sustainable urban renewal. Habitat International, 41, 272-279. doi:10.1016/j.habitatint.2013.08.006