A cinematic representation of the archaeological heritage of the Karia region

Öz

This study aims to examine the representation of archaeological heritage of the Caria Region in Turkish cinema and to analyze how ancient sites are constructed and assigned meaning within cinematic narratives. Drawing on films selected from a roughly forty-year period, from the 1970s to the early 2000s, the research examines archaeological sites across three analytical dimensions: their function within the narrative, their associated contexts, and the meanings they produce. The findings indicate that archaeological spaces are predominantly presented and circulated as aesthetic and touristic images; however, in a more limited number of cases, they function as sites of excursion that establish a relationship with characters while remaining detached from everyday life. These representations are closely linked to post-1970s tourism policies, the development of mass tourism, and the production practices of Yeşilçam. In the case of Bodrum, archaeological heritage is incorporated into a strong visual regime intertwined with the sea, nature, and a touristic lifestyle; in contrast, less frequently represented ancient cities can assume more flexible and diverse functions in cinema. In conclusion, the study demonstrates that the cinematic representation of archaeological heritage in the Caria Region cannot be explained through a singular model, but is instead shaped by recurring tendencies related to tourism, popular culture, and conditions of production.

Anahtar Kelimeler

• Archaeology
• cinema
• Turkish cinema
• Caria Region
• tourism

Karia Bölgesi arkeolojik mirasının sinemasal temsili

Öz

Bu çalışma, Karia Bölgesi’ndeki arkeolojik mirasın Türkiye sinemasındaki temsillerini inceleyerek, antik mekanların sinemasal anlatı içinde nasıl kurulduğunu ve anlamlandırıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, 1970’lerden 2000’lerin başına uzanan yaklaşık kırk yıllık bir dönemden seçilen filmler üzerinden arkeolojik alanları, anlatı içindeki işlevi, hangi bağlamlarla ilişkilendirildiği ve ne tür anlamlar ürettiği üzerinden üç düzlemde ele almaktadır. Bulgular, arkeolojik mekanların çoğunlukla estetik ve turistik bir imge olarak dolaşıma sokulduğunu, bununla birlikte daha sınırlı örneklerde karakterlerle ilişki kuran ancak yine de gündelik yaşamla bütünleşmeyen bir gezi mekânı işlevi üstlendiğini göstermektedir. Bu temsiller, özellikle 1970 sonrası turizm politikaları, kitlesel turizmin gelişimi ve Yeşilçam üretim pratikleriyle yakından ilişkilidir. Bodrum örneğinde arkeolojik mirasın, deniz, doğa ve turistik yaşam tarzı ile bütünleşmiş güçlü bir imge rejimine eklemlendiği, buna karşılık daha az dolaşıma giren antik kentlerin sinemada daha esnek ve farklı işlevlerle temsil edilebildiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Karia bölgesi arkeoloji mirasının sinemadaki temsilinin tekil bir modelle açıklanamayacağını, ancak turizm, popüler kültür ve üretim koşulları tarafından şekillenen belirli eğilimler etrafında yoğunlaştığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Arkeoloji
• sinema
• Türkiye sineması
• Karia Bölgesi
• turizm

Kaynakça

1. Abisel, N. (2005). Türk sineması üzerine yazılar. Phoenix.
2. Albayrak, B. S. (2002). Kopuş sahneleri: Metalaşan sanat ve sinema üzerine eleştiriler. Donkişot Yayınları.
3. Alçiçek, M. C. (2022). No sand shipment for Cleopatra by Antonius: Resedimentary origin for the ooidal sand beach of Sedir Island (Aegean coast of SW Anatolia). Turkish Journal of Earth Sciences 31(1), 109–111.
4. Alkan, M. E. (1973). Eyuboğlu’nun sinemacı yönü. Yeni Ufuklar 234 (Sabahattin Eyuboğlu Özel Sayısı), 175–177.
5. Avcı, B. (2002). Sabahattin Eyuboğlu ve belgesel filmleri. İletişim Fakültesi Dergisi, 14, 715–730.
6. Aydın, S. (2007). Batılılaşma karşısında arkeoloji ve Klasik Çağ araştırmaları (4. Baskı). In T. Bora ve M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye’de aiyasi düşünce cilt 3: Modernleşme ve Batıcılık (ss. 403–427). İletişim Yayınları.
7. Baltalı Tırpan, S. (2019). The rupture between archaeological ‘sites’ and local communities. In I. Gürsu (Ed.), Public archaeology: Theoretical approaches & current practices (ss. 51–56). Oxbow Books.
8. Baltalı Tırpan, S. (2022). Minding the gap: Attempts at community archaeology and local counter-narratives at an archaeological site in Turkey. Journal of Social Archaeology, 22(3), 235–254.

9. Buzard, J. (1993). The beaten track : European tourism, literature, and the ways to culture, 1800-1918. Clerendon Press.
10. Çetin, E. (1990). Film: İkili oyunlar. Milliyet Gazetesi, 19 Nisan 1990, Sayfa 12.
11. Domínguez-Azcue, J., Almeida-García, F., Pérez-Tapia, G., & Cestino-González, E. (2021). Films and destinations—Towards a film destination: A review. Information, 12(1), 39.
12. Dorsay, A. (2005). Sinemamızda çöküş ve rönesans yılları: Türk sineması 1990 – 2004 (2. baskı). Remzi Kitabevi. Erdoğu, B. (2008). Arkeoloji/teori/politika: Denemeler. Okyanus Yayınları.
13. Eres, Z., & Özdoğan, M. (2018). Kültür turizminde arkeolojik mirasın yeri: Türkiye’deki arkeolojik alanlar üzerinden bir değerlendirme/Archaeological heritage in the context of cultural tourism: An assessment of archaeological sites in Turkey. In K. Piesker, B. Akan, D. Göçmen ve S. Tezer Altay (Ed.), Heritage in context 2: Archaeology and tourism, MIRAS 4 (ss. 7–47) Ege Yayınları.
14. Gencosman, N. (1995). 1980 Sonrası turizm. In F. Aral, A.S. Aslandaş, T. Bora, A. Buğra vd. (Ed.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye ansiklopedisi 15. (ss. 1418–1420). İletişim Yayınları.
15. Göymen, K. (1995). 1980’lerde Türkiye’de turizm. In F. Aral, A.S. Aslandaş, T. Bora, A. Buğra vd. (Ed.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye ansiklopedisi 15. (ss. 1412–1415). İletişim Yayınları.
16. Halikarnas Balıkçısı (1983 [1961]) Mavi sürgün (5. basım). Bilgi Yayınevi.
17. Kaya, M. C., & Yıldızhan, H. (2022). Mavi Yolculuk ve dijital dönüşüm. In A. Ünal (Ed.), Turizm ve Destinasyon Araştırmaları-1 (ss. 349–387). Paradigma Akademi.
18. Kaya, Ş. (2023). Kültürel miras bağlamında Mavi Yolculuk: Tarihi, bugünü ve geleceği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 34(3), 239–254.
19. Salazar, N. B. (2012). Tourism imaginaries: A conceptual approach. Annals of Tourism Research 39, 863–882. Scognamillo, G. (1996). Dünyamızın gizli sahipleri. Kamer Yayınları.
20. Şasa, A. (2022). Yeşilçam günlüğü. Ketebe.
21. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı. (1963). Kalkınma planı (Birinci beş yıl) 1963-1967. Başbakanlık Devlet Matbaası.
22. T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı. (1968). Kalkınma planı (İkinci beş yıl) 1968-1972. Başbakanlık Devlet Matbaası.
23. Taylan, H., & Özer, B. (2023). Karia'da arkeolojinin 100 yılı: Kısa bir özet. bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(6), 171–199. Urry, J. (2009). Turist bakışı. BilgeSu.
24. Yetgin, D., & Yılmaz A. (2018). İlk Mavi Yolculuklar. In N. Kozak (Ed.), Dünden bugüne Türkiye’de turizm: Kurumlar, kuruluşlar, turizm bölgeleri ve meslekler (ss. 829–845). Yılmazlar Matbaası.
25. Yücel, B. (1995). 1980 sonrası turizm. In F. Aral, A.S. Aslandaş, T. Bora, A. Buğra vd. (Ed.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye ansiklopedisi 15. (ss. 1416–1417). İletişim Yayınları.
26. Zhang, H., Jiang, J., & Zhu, J. (2025). Myths, imagination and reality: Constructing tourist attractions with local knowledge. Current Issues in Tourism, 28(13), 2102–2118.