An Overview of the Mufassirīn’s Evaluations of the Concept of ‘Lahw al-Hadīth’ Mentioned in Verse 6 of Sūrah Luqmān

Öz

This article examines, from an academic perspective, how the expression lahw al- hadīth in verse 6 of Sūrah Luqmān has been interpreted within the framework of both classical and modern exegetical traditions. The study comparatively analyzes the narration-centered explanations of early exegetes such as al-Ṭabarī, Ibn Kathīr, and al-Qurtubī, with the interpretations of modern scholars, including Hamdi Yazir and Abū al A‘lā Mawdūdī. It also evaluates the sociological and cultural approaches that emerged in the modern period to discuss how the concept is understood in contemporary contexts. Drawing upon diverse reports in the tafsīr and ḥadīth literature, semantic analyses, the historical milieu of the verse, asbāb al- nuzūl traditions, and various doctrinal perspectives, the study offers a comprehensive assessment. The findings demonstrate that exegetes did not restrict the term lahw al- hadīth to a specific action or behavioral pattern; rather, they treated it as an inclusive concept encompassing any form of speech, entertainment, propaganda, or distracting discourse that aims to divert individuals from the truth, hinder them from guidance, or weaken religious consciousness. In this respect, the study makes visible the layers of meaning the term has acquired throughout its historical development. It provides a coherent framework by synthesizing both classical narrative-based interpretations and modern scholarly approaches.

Anahtar Kelimeler

• Tafsīr
• Lahw al-hadīth
• Ghinā
• Music
• Entertainment

Lokmân Suresi 6. Ayette Geçen “Lehve’l-Hadîs” Kavramı Hakkında Müfessirlerin Değerlendirmelerine Bir Bakış

Öz

Bu makalede, Lokmân suresinin 6. ayetinde geçen lehve’l-hadîs ifadesinin klasik ve modern dönem tefsir birikimi çerçevesinde nasıl yorumlandığı ilmî bir perspektiften ele alınmaktadır. Çalışmada, Taberî, İbn Kesîr ve Kurtubî gibi erken dönem müfessirlerin rivayet merkezli açıklamaları ile Elmalılı Hamdi Yazır ve Mevdûdî’nin değerlendirmeleri mukayeseli olarak incelenmektedir. Bunun yanında modern dönemde ortaya çıkan sosyolojik ve kültürel yaklaşımlar da dikkate alınarak kavramın çağdaş bağlamda nasıl anlaşıldığı tartışılmaktadır. Tefsir ve hadis literatüründe yer alan farklı rivayetler, semantik çözümlemeler, ayetin nüzûl ortamı, esbâbü’n-nüzûl rivayetleri ve mezhepler arası yaklaşım farklılıkları göz önünde bulundurularak kapsamlı bir değerlendirme yapılmaktadır. Elde edilen bulgular, müfessirlerin lehve’l-hadîs kavramını belirli bir eylem ya da davranış biçimiyle sınırlamadıklarını; aksine hakikatten uzaklaştırma, haktan alıkoyma veya dini duyarlılığı zedeleme amacı taşıyan her türlü söz, eğlence türü, propaganda niteliği taşıyan söylem ve dikkati dağıtıcı unsurları içine alan geniş ve kuşatıcı bir kavram olarak ele aldıklarını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, ilgili kavramın tarihsel süreçte kazandığı anlamları görünür kılmakta hem klasik rivayet geleneği hem de modern yorumlar ışığında bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Lehve’l-hadîs
• Gınâ
• Musiki
• Eğlence

Kaynakça

1. ‘Abduh, Muhammed, Reşîd Rızâ. Tefsiru’l- Kur’âni’l-Hakîm Tefsîru’l Menâr. Mısır: y.y. 1908.
2. Âlûsî, Şihâbuddîn Mahmûd. Rûhu’l-meʿânî fî tefsiri’l-Kur’âni’l-‘Azîm. Beyrût: y.y. 1985.
3. Buhârî, Ebû ‘Abdullâh Muhammed b. İsmâ‘îl el-. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr b. Nasr. Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
4. Bozkurt, Nebî. “Eğlence”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). X İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1994, 483-488.
5. Düzdağ, M. Ertuğrul. Şeyhülislâm Ebussuud Efendi Fetvaları Işığında 16. Asır Türk Hayatı. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1983.
6. Muhammed Esed. Kur’ân Mesajı. İstanbul: İşaret Yayınları, 1996.
7. Gazâlî, Muhammed. İhyâyʾ-ı ‘ulûmiddîn. Kahire: Müessesetü'l-Halebî, 1387/1967.
8. İbnü’l-‘Arabî, Ebû Bekir. Ahkâmü’l-Kurʾân. Kâhire: y.y., 1972.

9. İbn Âşûr, Muhammed. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tûnus: ed-Dâru't-Tûnisiyye, 1984.
10. İbn Hanbel, Ahmed. el-Müsned, Beyrut: y.y, ts.
11. İbn Hazm, Ebu Muhammed ‘Alî b. Ahmed b. Saîd ez-Zâhirî. el- Muhallâ bi’l-âsâr. Kâhire: y.y., 1890.
12. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmâ‘îl. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-ʿazîm. Beyrût: y.y. 1385/1966.
13. İbn Mâce, Ebû ‘Abdillâh Muhammed. es-Sünen. Mısır: Dâru İhyâi'l-Kütübi'l-‘Arabiyye, 1952.
14. İbn Manzûr, Cemâluddîn Muhammed b. Mukerrem. Lisânu’l-‘Arab. Beyrût: Dâru’s-Sadr, 1994.
15. Kurtubî, Ebû ‘Abdullâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmiu‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, 1988.
16. Kutub, Seyyid. Fî zılâli’l-Kur’ân. Kâhire: y.y. 1986.
17. Mevdûdî, Ebu’l-‘Alâ. Tefhîmu’l-Kur’ân. Çev: Muhammed H. Kayanî. İstanbul: İnsan Yayınları, 1986.
18. Muhammed b. 'Îsâ et-Tirmizî. es-Sünen, thk. Ahmed Muhammed Şâkir - Muhammed Fuâd 'Abdülbâki. Mısır: Şirketü Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bânî, 1975. 51.
19. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Eser Kitabevi, 1979.