Öz

Organizational rules and norms, which are an important part of business life make a significant contribution to the institutionalization process of organizations and gain legitimacy. There are many rules and norms that employees have to follow -sometimes implicit and sometimes explicit, and which may change according to the organizational culture, structure and activities. This study has two objectives: The first one is to focus on the separation of rule-norm concepts and their meaning for organizations, the second is to examine the relation between organizational culture and employees’ conformity behaviours to the rules based on conceptual framework. In the literature, studies are not frequently encountered such as applying of organizational rules and understanding forms of obeying organizational rules, benefits for organizations and employees when employees follow the organizational rules. In this study, organizational rules are categorized by three headings as written rules, unwritten rules and situational rules. In this context, an emphasis is made on creating awareness of organizational rules, the existence of applicable rules, and the way of applying rules.

Anahtar Kelimeler

• Organizational Culture
• Organizational Rules
• Rule-Norm Relations
• Conformity Behaviour

ÖRGÜTSEL KURALLAR VE NORMLARA UYMA DAVRANIŞINA ÖRGÜT KÜLTÜRÜ BAĞLAMINDA KAVRAMSAL BİR BAKIŞ

Öz

İş yaşamının önemli bir parçası olan örgütsel kurallar ve normlar örgütlerin kurumsallaşma sürecine ve meşruiyet kazanmasına önemli katkılar sağlamaktadır. Çalışanların uymak zorunda olduğu ve örgütün kültürüne, yapısına ve faaliyetlerine göre değişebilecek bazen örtülü bazen açık birçok kural ve norm bulunmaktadır. Bu çalışmanın iki amacı bulunmaktadır: birincisi, kural-norm kavramlarının ayrımı ve bunların örgütler için anlamına odaklanmak, ikincisi ise örgüt kültürü ile çalışanların kurallara uyma davranışı arasındaki ilişkiyi kavramsal çerçeveye dayanarak incelemektir. Yazında, örgütsel kuralların uygulanma ve çalışanların uyma biçimlerini anlamaya, kurallara uymanın çalışanlara ve kurumlara katacağı yarara ilişkin çalışmalara sık rastlanılmamaktadır. Bu çalışmada örgütsel kurallar; yazılı kurallar, yazılı olmayan kurallar ve durumsal kurallar olarak üçe ayrılıp kategorileştirilmiştir. Bu bağlamda kurumların örgütsel kural bilincinin oluşturulması, uygulanabilir kuralların varlığı ve uygulanma biçimlerine bir vurgu yapılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Örgüt Kültürü
• Örgütsel Kurallar
• Kural-Norm İlişkisi
• Uyma Davranışı

Kaynakça

1. Aktan, C.C. (2006). Kurumsal Kültür Organizasyonlar, Kurallar ve Kurumlar, Sermaye Piyasası Kurulu Kurumsal Araştırmalar Serisi No:3, Yayın No:195, Ankara.
2. Aydın, İ., Demirkasımoğlu N. & Alkın S. (2011). Türk Kamu Üniversitelerinde Görev Yapan Öğretim Üyelerinin Akademik Etik İlkeleri Benimseme ve Meslektaşlarının Bu İlkelere Uyma Düzeylerine İlişkin Görüşleri. Tübitak Sobag-109k594 Nolu Proje, Başlangıç Tarihi 01.03.2010, Bitiş Tarihi: 01.03.2011.
3. Aydoğan, İ. (2011). Öğretmenlerin Mesleki Etik İlkelere Uyma Düzeylerinin Öğrenciler Tarafından Algılanması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (2), 87-96.
4. Aypay, A. (2001). Örgütsel Analizde Teorik Gelişmeler: Yeni Kuramsalcılık”, Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. Osman Gazi Üniversitesinde Sunulan Bildiri, Sayı:28. 501-505.
5. Blass, T. (1999). The Milgram Paradigm After 35 Years: Some Things We Now Know About Obedience to Authority”, Journal of Applied Social Psychology, 29 (5), 955-978.
6. Bolat, T. & Seymen O. A. (2006). Yönetim ve Örgüt Düşüncesinde Kurumsalcılık, Yeni Kurumsalcılık ve Kurumsal Eşbiçimlilik. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 223-254.
7. Bond, R. & Smith P.B. (1996). Culture and Conformity: A Meta-Analysis of Studies Using Asch’s (1952b, 1956) Line Judgement Task. Psychological Bulletin, 119(1). 111- 137.
8. Cameron, K.S. & Quinn R. E. (1999). Diagnosing and Changing Organizational Culture, Reading: Addison-Wesley.

9. Coleman, J. W. & Kerbo H. R. (2003), Social Problems a Brief Introduction ( 2nd ed.), New Jersey: Prentice Hall.
10. Czarnıawska, B. (2009). Gabriel Tarde and Organization Theory. In P. S. Adler (Ed), The Oxford Handbook of Sociology and Organization Studie:s Classical Foundation. New York, Usa: Oxford University Press Inc. doı: 10.1093/oxfordhb/9780199535231.003.0011
11. Dereli, T. (1981), Organizasyonlarda Davranış, Birinci Baskı, Ar Yayın Dağıtım, İstanbul.
12. Demirkasımoğlu, N. (2015), “Toplum Yaşamında Kurallar: Birey-Kural İlişkisi”, Cbü Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:13, Sayı:1, Ss.138-156
13. Doğan, H. Z. (1987), İnsan Davranışları Ve İnsan İlişkileri, Uğur Ofset Matbaacılık Ve Ticaret, İzmir.
14. Doğan, S. & Kılıç S. (2007), “Örgütsel Bağlılığın Sağlanmasında Personel Güçlendirmenin Yeri Ve Önemi”, Erciyes Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, Sayı: 29, Ss.37-61
15. Dönmezer, S. (1982), Sosyoloji, 8. Baskı, Savaş Yayınları, Ankara.
16. Edgar, A. & Sedgwick P. (1999), Key Concepts in Cultural Theory, Routledge, London, England. Eroğlu, F. (2004), Davranış Bilimleri, Beta Basım Yayım, İstanbul.
17. Erkmen, T. (2010), Örgüt Kültürü: İşletmelerin Başarısındaki En Temel Paradigma, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş., İstanbul.
18. Fehr, E. & Fıschbacher, U. (2004), “Social Norms And Human Cooperation”, Trends İn Cognitive Sciences, 8 (4), 185-190 Genç, Nurullah (2004), Yönetim Ve Organizasyon- Çağdaş Sistemler Ve Yaklaşımlar, 2.Baskı, Seçkin Kitabevi, Eylül, Ankara.
19. Grandey, A.A. (2000), “Emotion Regulation İn The Workplace: A New Way To Conceptualize Emotional Labor”, Journal Of Ocupational Health Psychology, 5(1), Ss. 95-110.
20. Greıf, A. & Kingston C. (2011), ‘Institutions: Rules Or Equilibria?’, İn N. Schofield And G. Caballero (Eds.), Political Economy Of Institutions, Democracy And Voting, Berlin: Springer, Ss.13–43.
21. Güçlü, N. (2003), “Örgüt Kültürü”, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:6, Ss.147-159.
22. Gül, H. & Gökçe H. (2008), "Örgütsel Etik Bileşenleri", Süleyman Demirel Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt:13, Sayı:1, Ss.377-389
23. Gündüz, Y. & Coşkun Z. S. (2012), “Öğrenci Algısına Gore Öğretmen Etik Değerler Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması”, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (Kefad), 13 (1), ss.111-131.
24. Handy, C. (1985), Understanding Organizations (3th ed). London: Penguin.
25. Handy C. (1993), Understanding Organizations, London: Penguin.
26. Harris, P.R. & Moran R.T. (1996). Managing Cultural Diffrences: Leadership Strategies For A New World Of Business (4th Ed). Houston:Gulf.
27. Hochschild, A.R. (1983), The Managed Heart, University Of California Press, Berkeley.
28. Hughes, M., Kroehler C.J. & Zanden J. W.V. (2002), Sociology The Core, Mcgraw-Hill, Sixth Edition, Newyork –Usa.
29. İlerler, T., Örgüt Kültürü ile Çalışanların Kurallara Uyma Davranışı Arasındaki İlişkide Yönetici Desteğinin Rolü: Havacılık Sektöründe Bir Araştırma. Danışman: Doç. Dr. Asena Altın GÜLOVA, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Manisa, 2017.
30. Kağıtçıbaşı, Ç. (2013). Günümüzde İnsan ve İnsanlar Sosyal Psikolojiye Giriş (14.Baskı). İstanbul: Evrim Yayınevi. Kaplan, Ç (2011). Kamu Personelinin Disiplin Yönetimi ve Uygulamalara Bakışı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 139-156.
31. Kelman H.C.(1958). Compliance, Identification and Internalization: Three Processes of Attitude Change. Journal of Conflict Resolution, 2(1), 51-60.
32. Keser, E. D. (2007). İşçinin İşverenin Talimatlarına Uyma Borcu, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı İnsan Kaynakları Programı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İzmir.
33. Kilmann, R. H. (2011). Diagnosing an Organization's Culture For Dysfunctional Behavioral Norms. In Quantum Organizations: A New Paradigm For Achieving Organizational Success And Personal Meaning (Newport Coast, Ca: Kilmann Diagnostics, 2011). ss.97–107. 08 Mart 2017 tarihinde https://kilmanndiagnostics.com/diagnosing-an-organizations-culture-for-dysfunctional-behavioral-norms/ adresinden erişildi.
34. Koçel, T. (2007). İşletme Yöneticiliği (11. Baskı), İstanbul: Arıkan Basım Yayım Dağıtım Ltd.Şti.
35. Kuluçlu, E. (2008). Türk Hukuk Sisteminde Normlar Hiyerarşisi ve Sayıştay Denetimine Etkileri. Sayıştay Dergisi, Sayı:71, ss.3-22.
36. Lunenburg, F. C. (2011). Understanding Organizational Culture: A Key Leadership Asset. Natıonal Forum of Educatıonal Administration and Supervision Journal, 29 (4), ss.1-12
37. Macıonıs, J.J. & Pulmmer K. (2002). Sociology A Global Introduction, Pearson Education Limited (2.Edition), England (United Kingdom): Harlow.
38. Martin, J. (1992). Cultures In Organizations: Three Persfectives, Oxford University Press, Oxford, Uk, 06. Haziran 2015 tarihinde https://www.amazon.com/Cultures-Organizations-Perspectives-Joanne-Martin/dp/0195071646 adresinden erişildi.
39. Mengenci, C. & Topçu Ö.G. (2011). Örgüt Kültürünün Ekip Kaynak Yönetimi Uygulamaları Etkisi: Türk Sivil Havayolu Firmalarında Görgül Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (3), ss.201-232.
40. Mengenci, C. (2018). Kültür ve Kokpitteki Sonuçları: Sivil Havayolu Firmalarında Görgül Bir Araştırma. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(10), 94-113.
41. Meyer, J.W., & Rowan B. (1977). Institutionalized Organizations: Formal Structure As Myth And Ceremony. The American Journal Of Sociology, 83(2), ss.340-363.
42. Mills, H.J. C. & Mills A.J. (2000). Rules, Sensemaking, Formative Contexts and Discourse in the Gendering of Organizational Culture. In Handbook of Organizational Culture & Climate, (Eds. N. Askanasky, C. Wilsholm & Mark Peterson), Thousand Oaks, CA: Sage, ss.55-70.
43. Milliyet Gazetesi, 23 Nisan 2018 tarihli habere 02 Ocak 2020 tarihinde http://www.milliyet.com.tr/gundem/supervisor-un-anlami-nedir-2654089 sitesinden erişilmiştir.
44. Oliver, C. (1997). Sustainable Competitive Advantage: Combining Institutional And Resource- Based View. Strategic Management Journal, 18(9), ss.697-713.
45. Öz, E.Ü. (2007). Duygusal Emek Davranışlarının Çalışanların İş Sonuçlarına Etkisi, İstanbul: Beta Basım Yayın Dağıtım A.Ş.
46. Özalp, İ. (1992. İşletmelerde Yönetim ve Organizasyon, Eskişehir: Beytaş Yayıncılık A.Ş.
47. Özgener Ş. (2009). İş Ahlâkının Temelleri: Yönetsel Bir Yaklaşım, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
48. Öztuğ, N. (2004). Etik ve İş Etiğine İlişkin Yaklaşımlar: Bir Uygulama, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul.
49. Pehlivan, Z. (2004). Fair-Play Kavramının Geliştirilmesinde Okul Sporunun Yeri ve Önemi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), ss.49-53.
50. Podsakoff P.M., Mackenzıe S. B., Paıne J.B. & Bachrach D.G. (2000). Organizational Citizenship Behaviors: A Critical Review Of The Theoretical And Empirical Literature nnd Suggestions For Future Research. Journal Of Management, 26(3), ss.513– 563.
51. Rahim, M.A. (2001), Managing Conflict in Organizations (3th Ed). London, Uk: Quorum Books.
52. Richebe, N. & Bensaid M. (2002). Organizatioanl Rules, Knowledge Management and Organizational Learning, 3rd European Conference On Organizational Knowledge, Learning and Capabilities, Alba, Athensavril, Http://Apollon1.Alba.Edu.Gr/Oklc2002/Proceedings/Pdf_Files/İd263.Pdf, Erişim Tarihi: (10.03.2015)
53. Sabuncuoğlu, Z. & Tüz M. (2003). Örgütsel Psikoloji (4.Baskı) Bursa:Furkan Ofset.
54. Sherıf, M. (1985). Toplumsal Kuralların Psikolojisi, (Çev. İsmail Fındıkçıoğlu). İstanbul: Alan Yayıncılık. Şimşek, Ş. (2005). Yönetim Ve Organizasyon (8.Baskı). Seçkin Dağıtım. Konya.
55. Şimşek, Ş., Akgemci T. & Çelik A. (2011). Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütlerde Davranı ( 7.Baskı), Ankara:Gazi Kitabevi. Şişman, Mehmet (1994). Örgüt Kültürü-Eskişehir İl Merkezindeki İlkokullarda Bir Araştırma, Eskişehir:.T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları No:732.
56. Thompson, W.E. & Hıckey J. V. (2002). Society in Focus: An Introduction To Sociology (4th Ed), Boston,Usa: Allyn and Bacon (Ab).
57. Thoreau, H. D. & Gandhi M.K. (1997). Sivil İtaatsizlik ve Pasif Direniş, (Çev: C. Hakan Arslan & Fatma Ünsal). Ankara: Vadi Yayınları.
58. Tolan, B. (1996). Toplum Bilimine Giriş (4.Baskı), Ankara: Murat Yayınevi & Adım Yayıncılık.
59. Tutar, H. (2007). Erzurum’da Devlet ve Özel Hastanelerde Çalışan Sağlık Personelin İşlem Adaleti, İş Tatmini ve Duygusal Bağlılık Durumlarının İncelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İ.İ.B.F Dergisi, 12(3), 97‐120.
60. Tutar, H. & Erdönmez C. (2008). İşletme Becerileri Grup Çalışması, (5.Baskı), Ankara: Detay Yayıncılık.
61. Tutar, H. (2012a), Sosyal Psikoloji Kavramlar ve Kuramlar. Ankara: Seçkin Kitabevi.
62. Tutar, H. (2012b). Çalışma Yaşamında Etik Davranışlar ve Yönetimi. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını, Http://Turaniler.Com/Cie14.Pdf (Erişim Tarihi: 11.11.2014)
63. Uzunçarşılı, Ü., Toprak M. & Ersun O. (2000a). Türkiye’de Kurumsal Kültürün Yansımaları. 8.Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildiri Kitabı, Kayseri, 17-24.
64. Yerdelen, B.K. & Özkan A. (2013). Toplum, Toplum Yapısı ve Toplumsallaşma. (Ed) M. Paksoy, Davranış Bilimleri. İstanbul:Elma Basım.
65. Yüksel, Ö. & Aykaç B. (1994). Frederick Taylor’ın Görüşlerinin Değerlendirilmesinde Yeni Bir Yaklaşım. Amme İdaresi Dergisi, 27(4), 83-96.
66. Van Dyne, L., Graham, J.W. V & Dienesch, R. M. (1994). Organizational Citizenship Behavior: Construct Redefinition, Measurement, And Validation. Academy Of Management Journal, Vol.37, ss.765–802, Http://www.Jstor.Org/Discover/ (Erişim Tarihi:16.11.2014).
67. Varoğlu, A. (2013). Örgüt Kültürü. (Ed) A.Ç. Kırel & O. Ağlargöz Örgütsel Davranış, Anadolu Üniversitesi Yayını No:2847, Eskişehir.
68. Weber, M. (1987). Sosyoloji Yazıları. (Çev. Taha Parla). İstanbul:Hürriyet Vakfı Yayınları.