VULNERABILITY AND SURVIVAL STRATEGIES IN SINGLE-PARENT FAMILIES: A SOCIOLOGICAL ASSESSMENT

Öz

This thematic narrative review examines, from a sociological perspective, the survival strategies developed by single-parent families in sustaining everyday life. Single parenthood is conceptualized as a social position shaped by transformations in the family institution, class inequalities, the gendered division of labour, the organization of care, precarious employment, social exclusion, and welfare arrangements. The literature is interpreted through a three-level analytical model: household budgets, care, time, and family roles at the micro level; kinship, friendship, neighbourhood, and institutional ties at the relational level; and labour markets, gender order, care regimes, and social policy at the structural level. The review shows that single-parent households actively mobilize resources across these levels, while their strategies remain constrained by income, property, care services, social networks, and gender norms. Survival strategies should therefore be understood as relational social practices formed at the intersection of agency and structural constraints.

Anahtar Kelimeler

• survival strategies
• poverty
• gender
• social support networks
• single-parent family

TEK EBEVEYNLİ AİLELERDE KIRILGANLIK VE HAYATTA KALMA STRATEJİLERİ: SOSYOLOJİK BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu çalışma, tek ebeveynli ailelerin gündelik yaşamlarını sürdürürken geliştirdikleri hayatta kalma stratejilerini sosyolojik bir bakışla inceleyen tematik anlatısal bir derlemedir. Tek ebeveynlik; aile kurumundaki dönüşüm, sınıfsal eşitsizlikler, toplumsal cinsiyete dayalı iş bölümü, bakım emeğinin örgütlenmesi, güvencesiz istihdam, sosyal dışlanma ve refah düzenlemeleriyle ilişkili bir toplumsal konum olarak ele alınmıştır. Bulgular üç düzeyli bir analitik modelle değerlendirilmiştir: mikro düzeyde bütçe, bakım, zaman ve aile içi roller; ilişkisel düzeyde akrabalık, arkadaşlık, komşuluk ve kurumsal bağlantılar; yapısal düzeyde emek piyasası, toplumsal cinsiyet düzeni, bakım rejimi ve sosyal politika incelenmiştir. İncelenen çalışmalar, tek ebeveynli hanelerin bu düzeyler arasında kaynakları harekete geçirerek etkin pratikler geliştirdiklerini; ancak söz konusu pratiklerin gelir, mülkiyet, bakım hizmetleri, sosyal ağlar ve toplumsal cinsiyet normları tarafından sınırlandırıldığını göstermektedir. Bu nedenle hayatta kalma stratejileri, tek ebeveynlerin özneleşme kapasitesi ile onları kuşatan yapısal sınırlılıkların kesişiminde oluşan ilişkisel toplumsal pratikler olarak değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• tek ebeveynli aile
• hayatta kalma stratejileri
• yoksulluk
• toplumsal cinsiyet
• sosyal destek ağları.

Kaynakça

1. Ahuja, R. D., Capella, L. M. ve Taylor, R. D. (1998). Child influences, attitudinal and behavioral comparisons between single parent and dual parent households in grocery shopping decisions. Journal of Marketing Theory and Practice, 6(1), 48–62. https://www.jstor.org/stable/40469891
2. Aksan, G. (2014). Yoksullukla baş etmede dayanışma ağlarının rolü: Teorik ve uygulamalı çalışma [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
3. Amis, P. (1995). Making sense of urban poverty. Environment and Urbanization, 7(1), 145–158. https://doi.org/10.1177/095624789500700102
4. Aslantürk, H. (2017). Tam aileye ve tek ebeveynli aileye sahip üniversite öğrencilerinin aile aidiyetlerinin karşılaştırılması [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
5. Boztilki, M. (2022). Tek ebeveynli ailelerde sosyal sermaye gelişimi ve güvenin önemi: Yalnız anneler odaklı bir çalışma. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 7(2), 248–262. https://dergipark.org.tr/tr/pub/joeep/article/1189405
6. Brown, S. L. (2004). Family structure and child well-being: The significance of parental cohabitation. Journal of Marriage and Family, 66(2), 351–367. https://www.jstor.org/stable/3599842
7. Bumpass, L. L. ve Raley, R. K. (1995). Redefining single-parent families: Cohabitation and changing family reality. Demography, 32(1), 97–109. https://www.jstor.org/stable/2061899
8. Burgess, J. K. (1970). The single-parent family: A social and sociological problem. The Family Coordinator, 19(2), 137–144. https://doi.org/10.2307/582443

9. Çağatay, N. (1998). Gender and poverty. United Nations Development Programme, Social Development and Poverty Elimination Division, Working Paper Series, WP 5.
10. Danışman-Işık, A. ve Gökovalı, U. (2015). Yoksulluğa subjektif yaklaşım: Mardin-Muğla örneği. E. Özçelik ve E. Taymaz (Der.), Türkiye ekonomisinin dünü bugünü yarını: Yakup Kepenek’e ve Oktar Türel’e armağan içinde (ss. 345–364). İmge Kitabevi.
11. Daşlı, Y. (2016). Kadın yoksulluğu ile mücadelede eşi vefat etmiş kadınlar yardım programı: Sivas örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(33), 130–147. https://doi.org/10.16992/ASOS.3471
12. Demir, E. (2022). Tek ebeveynli ailede çocuk ve çocukluk algısı: Antalya’daki kadın ebeveynler üzerine nitel bir çalışma [Yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi].
13. Demirel, B. ve Boduroğlu, G. (2025). Tek ebeveynli aile örüntüsündeki üniversite öğrencilerinin aile algısı ve sosyal hizmet gereksinimlerinin belirlenmesi. Sosyoekonomi, 33(64), 419–446. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.02.18
14. Dikeçligil, B. (1995). Türk toplumunda aile tipleri. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (Cilt 11, ss. 16–226). İletişim Yayınları.
15. Duncan, G. J. ve Rodgers, W. (1987). Single-parent families: Are their economic problems transitory or persistent? Family Planning Perspectives, 19(4), 171–176, 178. https://www.jstor.org/stable/2135169
16. Ehrmann, W. (1956). A review of family research in 1955. Marriage and Family Living, 18(2), 168–176. https://doi.org/10.2307/348646
17. Fırat, M. (2022). Dom kadınlarda enformel bir geçinme stratejisi: Toplayıcılık. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(3), 1469–1480. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1134294
18. Fučík, P. (2016). Where are the effects of family structure? The educational level, current partnership, and income level of the Czech adult population socialised in single-parent families. Czech Sociological Review, 52(3), 375–402. https://doi.org/10.13060/00380288.2016.523.263
19. Galvin, K. M., Bylund, C. L. ve Brommel, B. J. (2004). Family communication: Cohesion and change (6. bs.). Pearson/Allyn & Bacon.
20. Genç, Y. ve Çöpoğlu, M. (2020). Yoksullar. M. Serdar (Ed.), Dezavantajlı gruplar ve sosyal hizmet el kitabı içinde (ss. 41–70). Grafiker Yayınları.
21. Glick, P. C. (1947). The family cycle. American Sociological Review, 12(2), 164–174. https://www.jstor.org/stable/2086982
22. Glick, P. C. (1977). Updating the life cycle of the family. Journal of Marriage and Family, 39(1), 5–13. https://www.jstor.org/stable/351058
23. Glick, P. C. (1989). The family life cycle and social change. Family Relations, 38(2), 123–129. https://www.jstor.org/stable/583663 • Gönülaçan Özer, A. (2022). Yeni sosyal risk perspektifinde Türkiye’de tek ebeveynli aile olma deneyimleri: Fenomenolojik bir inceleme [Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi].
24. Güdekli, D. (2025). Türkiye’de tek ebeveynli aile konulu lisansüstü tezlerin sistematik incelemesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 2528–2544. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1746598
25. Hanson, S. M. H. (1986). Healthy single parent families. Family Relations, 35(1), 125–132. https://www.jstor.org/stable/584291
26. Hanson, S. M. H. ve Sporakowski, M. J. (1986). Single parent families. Family Relations, 35(1), 3–8. https://doi.org/10.2307/584276
27. Hill, R. (1986). Life cycle stages for types of single parent families: Of family development theory. Family Relations, 35(1), 19–29. https://www.jstor.org/stable/584278
28. Kara, F. R. (2022). Dezavantajlı ailelerde yeniden evlenme ve boşanma döngüsü: Tek ebeveynlik deneyimleri [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
29. Karabıyık, İ. (2012). Türkiye’de çalışma hayatında kadın istihdamı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(1), 231–260.
30. Kılıç, S., Boduroğlu, G. ve Alayvaz Güngör, C. (2025). Tek ebeveyn olarak kadınların karşılaştığı sorun, gereksinim ve beklentilerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 67, 271–289. https://doi.org/10.30794/pausbed.1541956
31. Laszloffy, T. A. (2002). Rethinking family development theory: Teaching with the systemic family development (SFD) model. Family Relations, 51(3), 206–214. https://www.jstor.org/stable/3700136
32. Lichter, D. T., McLaughlin, D. K. ve Ribar, D. C. (1997). Welfare and the rise in female-headed families. American Journal of Sociology, 103(1), 112–143. https://doi.org/10.1086/231173
33. MacIver, R. M. ve Page, C. H. (1959). Society: An introductory analysis. Macmillan.
34. Macklin, E. D. (1980). Nontraditional family forms: A decade of research. Journal of Marriage and Family, 42(4), 905–922. https://www.jstor.org/stable/351832
35. Maginn, M. (1983). The single parent family. The Furrow, 34(9), 557–559. https://www.jstor.org/stable/27677699
36. McKenry, P. C., Clark, K. A. ve Stone, G. (1999). Evaluation of a parent education program for divorcing parents. Family Relations, 48(2), 129–137. https://www.jstor.org/stable/585076
37. McLanahan, S., Haskins, R., Garfinkel, I., Mincy, R. B. ve Donahue, E. (2010). Strengthening fragile families. The Future of Children, 20(2), 1–8. https://www.jstor.org/stable/20773702
38. Mendes, H. A. (1976). Single fathers. The Family Coordinator, 25(4), 439–444. https://doi.org/10.2307/582858
39. Meneviş, N. (2019). Kadın yoksulluğu ile mücadelede ve kadın güçlenmesinde bir kalkınma politikası aracı olarak mikro kredi uygulaması [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
40. Moser, C. O. N. (2006). Asset-based approaches to poverty reduction in a globalized context: An introduction to asset accumulation policy and summary of workshop findings. Brookings Institution, Global Economy and Development Working Paper No. 1. https://doi.org/10.2139/ssrn.1011176
41. Murdock, G. P. (1949). Social structure. Macmillan.
42. Opçin, E. (2018). Tek ebeveynli ailelerde çocuk yoksulluğu: Tekirdağ ili alan çalışması [Yüksek lisans tezi, Kırklareli Üniversitesi].
43. Özçelik, T., Ervansel Yüksel, T. ve Koyuncu Şahin, M. (2025). Tek ebeveynli olmak bir dezavantaj mı? İki ebeveynli ailelerin görüşleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(66), 47–78. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1398412
44. Öztürk, M. S. (2012). Tek ebeveynli ailelerin yaşadıkları ekonomik güçlüklerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
45. Öztürk, M. ve Çetin, B. I. (2009). Dünyada ve Türkiye’de yoksulluk ve kadınlar. Journal of Yaşar University, 4(16), 2661–2698. https://doi.org/10.19168/jyu.65776
46. Patterson, J. M. (2002). Integrating family resilience and family stress theory. Journal of Marriage and Family, 64(2), 349–360. https://www.jstor.org/stable/3600109
47. Richards, L. N. ve Schmiege, C. J. (1993). Problems and strengths of single-parent families: Implications for practice and policy. Family Relations, 42(3), 277–285. https://doi.org/10.2307/585557
48. Risman, B. J. ve Park, K. (1988). Just the two of us: Parent-child relationships in single-parent homes. Journal of Marriage and Family, 50(4), 1049–1062. https://www.jstor.org/stable/352114
49. Sallan Gül, S. (2005). Türkiye’de yoksulluğun kadınsılaşması. Amme İdaresi Dergisi, 38(1), 25–45.
50. Savcı Köroğlu, İ. (2022). Yeni yoksulluk türleri ve sosyal dışlanma. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 100–116. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1011941
51. Sülü Akgül, C. (2026). Tek ebeveynli ailede kadın olmak: Güçlükler, başa etme stratejileri, ihtiyaç ve beklentiler. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 873–890. https://doi.org/10.11616/asbi.1824732
52. Şengül, T. ve Ersoy, M. (2003). Kentsel yoksulluk ve geçinme stratejileri: Ankara, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Zonguldak kentlerine ilişkin karşılaştırmalı bir değerlendirme. Sosyal Hizmetler Sempozyumu, Antalya.
53. Şentürk, M. (2008). Yoksulların yaşam stratejileri: Küçük Mustafa Paşa ve Balat örnekleri [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
54. Talay, M. (2022). Tek ebeveynli ailelerin çocuk yetiştirmede yaşadıkları sorunlar ve bu sorunlarla baş etme yöntemleri [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi].
55. Timur, S. (1972). Türkiye’de aile yapısı. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
56. Topçu, Z. (2020). Tek ebeveynli ailelerin karşılaştığı sosyoekonomik sorunlarının ve gereksinimlerinin incelenmesi: Üsküdar örneği [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi].
57. Topçuoğlu, A. ve Aksan, G. (2013). Yardımlaşma ve dayanışma ağlarını bir kent yoksulluğu örneği üzerinden okumak: Konya. İdealkent, 8, 250–269.
58. Topgül, S. (2013). Türkiye’de yoksulluk ve yoksulluğun kadınlaşması. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1), 277–296.
59. Turan, E. F. (2011). Aile ve değişme. A. Kasapoğlu ve N. Karkıner (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 236–253). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
60. Turgut, A. Ş. (2019). Türkiye’deki gelir eşitsizliğinin toplumsal cinsiyet, kadının istihdamı ve kadın yoksulluğu açısından değerlendirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 38, 315–329. https://doi.org/10.35343/kosbed.581637
61. Ulutaş, Ç. Ü. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görünmeyen emek. Çalışma ve Toplum, 2(21), 25–40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ct/article/1155332
62. Winch, R. F. (1952). The modern family. Holt, Rinehart and Winston.
63. Yıldırımalp, S. (2011). Kadının yoksullukla mücadelede belirlediği bir strateji olarak ev hizmetinde çalışma [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi].
64. Yıldırımalp, S. ve Özdemir, A. (2013). Yapabilirlikten yoksunluk bağlamında Türkiye’de kadın yoksulluğu. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 2(4), 50–83.
65. Yuncu, L. D. (2005). İki yoksulluk yaklaşımı: A. Sen’in yapabilirlikten yoksunluk teorisi ve toplumsal dışlanma çerçevesinin karşılaştırması. Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Forumu Araştırma Raporu.
66. Yusufoğlu, Ö. Ş. (2017). Kadın yoksulluğu olgusuna sosyolojik bir yaklaşım: Elazığ örneği. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 1(2), 99–126.
67. Yusufoğlu, Ö. Ş. ve Kızmaz, Z. (2015). Parçalanmış yoksul ailelerin geçinme stratejileri: Elazığ örneği. Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1–18.