TÜRKİYE’NİN ULAŞTIRMA DİPLOMASİSİ VE ULUSLARARASI TİCARET HUKUKU: ALTYAPI ANLAŞMAZLIKLARINDA TAHKİM KARARLARININ ROLÜ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin ulaştırma altyapı projelerinde yatırım uyuşmazlıklarının çözümünde tahkim kurumlarının işlevini bütüncül bir bakış açısıyla ele almıştır. Öncelikle ulaştırma diplomasisi ile uluslararası yatırım hukukunun kesişim noktalarındaki kavramsal çerçeve tanımlanırken, metodoloji ve literatüre sağlanan özgün katkılar ortaya konur. Ardından ICSID ve ICC tahkim mekanizmalarının usulî rejimleri ve yetki alanları karşılaştırılarak, yatırımcı-devlet uyuşmazlıklarındaki süreç aşamaları ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Buna paralel biçimde, kamu-özel ortaklığı, hizmet ve taşeronluk sözleşmelerinin hem Türk hukukundaki statüsü hem de uluslararası altyapı yatırımlarındaki rolü değerlendirilmiştir. Türkiye’nin taraf olduğu bazı ICSID ve ICC davalarından derlenen ihlal gerekçeleri ve sonuçları üzerinden sözleşmese konulu çekişmeler analiz edilirken, egemenlik yetkisi ile düzenleme hakkının uluslararası tahkimde karşılaştığı sınırlılıklar ve kamu yararı ilkesi bağlamında yorumlar sunulmuştur. Son olarak, yabancı tahkim kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi sürecine ilişkin uygulama sorunları ile Yargıtay içtihatları ışığında ortaya çıkan hukuki belirsizlikler gözden geçirilmiş; kurumsal kapasite güçlendirme, risk yönetimi ve öngörülebilirlik ekseninde öneriler dile getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ulaştırma Diplomasisi
• Yatırım Tahkimi
• Tahkim Kararlarının İcrası
• Kamu Yararı İlkesi

TÜRKİYE’S TRANSPORTATION DIPLOMACY AND INTERNATIONAL TRADE LAW: THE ROLE OF ARBITRATION DECISIONS IN INFRASTRUCTURE

Öz

This study examines the basic position of institutions on arbitration in resolving investment disputes arising from Türkiye’s transport infrastructure projects through a holistic perspective. First, it defines the conceptual framework at the intersection of transport diplomacy and international law upon investment, while presenting the methodology and the original contribution to the literature. Next, it compares the procedural regimes and scopes of authority of the ICSID and ICC arbitration mechanisms, detailing the stages of investor–state dispute proceedings. In parallel, it evaluates the legal nature of public–private partnership, service, and subcontracting agreements both under Turkish law and in international infrastructure investments. Drawing on selected ICSID and ICC cases involving Türkiye, it analyzes breach allegations and outcomes to highlight contractual conflicts, while discussing the limits of sovereignty and regulatory authority in international arbitration as well as the application of the public interest principle. Lastly, the study explores the difficulties encountered in the acceptance plus enforcement of arbitration based international decisions within the Turkish legal system, in addition to relevant Supreme Court jurisprudence, and offers recommendations focused on strengthening institutional capacity, managing dispute risks, and enhancing legal predictability.

Anahtar Kelimeler

• Transport Diplomacy
• Investment Arbitration
• Enforcement of Arbitral Awards
• Public Interest Principle

Kaynakça

1. Amerikan Yüksek Mahkemesi. (2014). BG Group v. Republic of Argentina, 572 U.S. 25. Supreme Court of the United States.
2. Anayasa Mahkemesi. (1995). E. 1995/54, K. 1995/59. Resmî Gazete, 22354.
3. Anayasa Mahkemesi. (1999). E. 1999/33, K. 1999/51. Resmî Gazete, 23809.
4. Anayasa Mahkemesi. (2003). E.2002/30, K.2003/25. Anayasa Mahkemesi.
5. Anayasa Mahkemesi. (2005). E.2005/27, K.2005/52. Resmi Gazete, 25892.
6. Arbitrationblog.kluwerarbitration.com. (2020, Şubat 10). The Micula saga: Investment arbitration, EU law and state aid.
7. Avrupa Birliği Adalet Divanı. (2018). Slovakya Cumhuriyeti v. Achmea BV, C-284/16. EUR-Lex.
8. Avrupa Birliği Adalet Divanı. (2021). Komstroy LLC v. Moldova Cumhuriyeti, C-741/19. EUR-Lex.

9. Bayındır İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi A.Ş. v. Pakistan İslam Cumhuriyeti (I), ICSID Davası No. ARB/03/29. (2009, 27 Ağustos). ICSID.
10. Bayındır İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi A.Ş. v. Pakistan İslam Cumhuriyeti (I), Karar Özeti. (n.d.). UNCTAD Yatırım Uyuşmazlıkları Çözüm Navigatörü.
11. Bayındır İnşaat Turizm Ticaret ve Sanayi A.Ş. v. Pakistan İslam Cumhuriyeti (I), Ödül. (2009, 27 Ağustos). Jus Mundi.
12. Birengel, T. (2018). Achmea Kararının Yatırım Tahkimine Etkisi. İstanbul Hukuk Mecmuası, 76(4), 153–175.
13. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD). (2020). World Investment Report 2020: International Production Beyond the Pandemic. Birleşmiş Milletler.
14. Commission v. Romania (Micula), Case T-704/15, EU:T:2019:423 (Genel Mahkeme [GC], 18 Haziran 2019).
15. Danıştay 13. Dairesi. (2010). E. 2009/1234, K. 2010/5678. UYAP Vatandaş Portalı.
16. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu. (2012). E. 2011/4567, K. 2012/8910. UYAP Vatandaş Portalı.
17. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu. (2017). E.2017/2216, K.2017/4073. UYAP Vatandaş Portalı.
18. Demir, M. M. (2022). PSEG v. Türkiye ICSID hakem heyeti kararı incelemesi. Eskişehir Barosu Dergisi, 8(1), 219–228.
19. Dışişleri Bakanlığı (t.y.). Türkiye’nin Çok Taraflı Ulaştırma Politikası. T.C. Dışişleri Bakanlığı resmi sitesi.
20. Dünya Bankası. (2017). Public-Private Partnerships Reference Guide (3. bs.).
21. Dünya Bankası. (2020). Dünya Yatırım Raporu 2020: Pandemi Sonrası Uluslararası Üretim.
22. European Court of Justice (ECJ). (1999). Eco Swiss China Time Ltd v. Benetton International NV (Case C-126/97). EUR-Lex.
23. European Court of Justice (ECJ). (2018). Slovak Republic v. Achmea B.V. (Case C-284/16). EUR-Lex.
24. European Court of Justice. (2018). Slovak Republic v. Achmea B.V., Case C-284/16.
25. GAMA Enerji A.Ş. v. Makedonya Cumhuriyeti (ICC Tahkimi). (2020). International Chamber of Commerce (ICC).
26. Güneş, B. S. (2017). İmtiyaz Sözleşmelerinde Tahkim. Milletlerarası Hukuk ve Birlikte Çalışma Dergisi, 34(2), 125–148.
27. ICSID. (2009). Bayindir Insaat Turizm Ticaret ve Sanayi A.Ş. v. Islamic Republic of Pakistan, ICSID Case No. ARB/03/29, Award (27 August 2009).
28. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (1965). Convention on the Settlement of Investment Disputes between States and Nationals of Other States. Washington, D.C.: World Bank.
29. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (1965). Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümüne İlişkin Sözleşme (Washington Sözleşmesi). Dünya Bankası Yayınları.
30. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2001). Salini Costruttori S.p.A. v. Kingdom of Morocco, ICSID Case No. ARB/00/4. ICSID Case Database.
31. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2003). Técnicas Medioambientales Tecmed S.A. v. The United Mexican States (ICSID Case No. ARB(AF)/00/2).
32. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2006). World Duty Free Company Limited v. The Republic of Kenya (ICSID Case No. ARB/00/7).
33. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2007). PSEG Global Inc. and Konya Ilgın Elektrik v. Republic of Turkey (ICSID Case No. ARB/02/5).
34. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2011). Libananco Holdings Co. Limited v. Republic of Turkey (ICSID Case No. ARB/06/8).
35. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2012). Alaplı Elektrik B.V. v. Republic of Turkey (ICSID Case No. ARB/08/13).
36. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2013). Kılıç İnşaat İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi v. Türkmenistan, ICSID Case No. ARB/10/1. ICSID Case Database.
37. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2021). Muhammet Çap & Sehil İnşaat v. Türkmenistan, ICSID Case No. ARB/12/6. ICSID Case Database.
38. International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID). (2023). The ICSID Caseload – Statistics (Issue 2023-2). Washington, D.C.: ICSID.
39. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (1965). Convention on the Settlement of Investment Disputes Between States and Nationals of Other States (ICSID Convention). World Bank.
40. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2001). Salini Costruttori S.p.A. and Italstrade S.p.A. v. Kingdom of Morocco, ICSID Case No. ARB/00/4. ICSID Case Database.
41. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2002). Compañía de Aguas del Aconquija S.A. and Vivendi Universal S.A. v. Argentine Republic, ICSID Case No. ARB/97/3.
42. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2003). SGS Société Générale de Surveillance S.A. v. Islamic Republic of Pakistan, ICSID Case No. ARB/01/13.
43. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2003). Tecmed v. Mexico (ICSID Case No. ARB(AF)/00/2). ICSID.
44. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2004). Joy Mining Machinery Limited v. Arab Republic of Egypt, ICSID Case No. ARB/03/11.
45. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2004). SGS Société Générale de Surveillance S.A. v. Republic of the Philippines, ICSID Case No. ARB/02/6.
46. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2005). Impregilo S.p.A. v. Islamic Republic of Pakistan, ICSID Case No. ARB/03/3.
47. International Centre for Settlement of Investment Disputes. (2007). PSEG Global Inc. and Konya Ilgın Elektrik v. Republic of Turkey (ICSID Case No. ARB/02/5). ICSID.
48. International Chamber of Commerce (ICC). (2020). Tekfen-TML Joint Venture v. State of Libya, ICC Award. ICC Dispute Resolution Services.
49. International Chamber of Commerce (ICC). (2021). ICC Arbitration Rules 2021. Paris: International Chamber of Commerce.
50. International Chamber of Commerce (ICC). (2021). ICC Tahkim Kuralları. ICC Dispute Resolution Services.
51. International Chamber of Commerce. (2020). ICC Dispute Resolution Statistics 2019.
52. International Chamber of Commerce. (2021). ICC Arbitration Rules. ICC Dispute Resolution Services.
53. Lexpera. (2022, Şubat 7). ICSID Kararlarının Türkiye’de İcrası.
54. Mondaq. (2021, Ağustos 17). Türkiye’de Yabancı Tahkim Kararlarının Tenfizi ve Kamu Düzeni.
55. New York Convention. (1958). Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards. United Nations.
56. Ongur & Partners. (2021, Eylül 10). Elektrik Dağıtım Sektöründe Özelleştirmeler ve Uyuşmazlıklar.
57. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2015). OECD Investment Policy Reviews: Turkey 2016. OECD Publishing.
58. Pantekidis, S., & Zikopoulos, C. (2023). Risk Allocation and Dispute Resolution in International Construction Contracts. International Construction Law Review, 40(2), 132–154.
59. Parsons & Whittemore Overseas Co. v. Societe Generale de L'Industrie du Papier (RAKTA), 508 F.2d 969 (2d Cir. 1974).
60. Permanent Court of Arbitration (UNCITRAL). (2006). Saluka Investments BV v. Czech Republic, Partial Award.
61. PSEG Global Inc., The North American Coal Corporation ve Konya Ilgın Elektrik Üretim ve Ticaret Ltd. Şti. v. Türkiye Cumhuriyeti, ICSID Davası No. ARB/02/5. (2004, 4 Haziran). ICSID.
62. Skadden. (2016, Temmuz). International arbitration update: The COMMISA v. PEMEX decision.
63. Supreme Court of the United States. (2014). BG Group PLC v. Republic of Argentina, 572 U.S. 25.
64. Tekfen-TML Joint Venture v. Libya. (2020). International Chamber of Commerce (ICC) Arbitration Award.
65. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. (1982). T.C. Resmî Gazete (17863, 9 Kasım 1982).
66. U.S. Supreme Court. (1978). Penn Central Transportation Co. v. New York City, 438 U.S. 104. Justia US Supreme Court.
67. U.S. Supreme Court. (2014). BG Group PLC v. Republic of Argentina, 572 U.S. 25. Supreme Court of the United States.
68. UNCITRAL. (2010). UNCITRAL Arbitration Rules (as revised in 2010). United Nations.
69. United Nations Commission on International Trade Law (UNCITRAL). (2010). UNCITRAL Tahkim Kuralları (2010 Revizyonu). Birleşmiş Milletler.
70. United Nations Commission on International Trade Law (UNCITRAL). (2013). UNCITRAL Arbitration Rules (as revised in 2010, with new article 1, para. 4). New York: United Nations.
71. United Nations Commission on International Trade Law (UNCITRAL). (2014). UNCITRAL Rules on Transparency in Treaty-based Investor-State Arbitration. United Nations.
72. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2021). World Investment Report 2021: Investing in Sustainable Recovery. United Nations.
73. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2023). World Investment Report 2023: Investing in Sustainable Energy for All. New York and Geneva: United Nations.
74. World Bank. (1992). Legal Framework for the Treatment of Foreign Investment: Volume II, Report to the Development Committee and Guidelines.
75. World Bank. (2020). Doing Business 2020: Comparing Business Regulation in 190 Economies.
76. World Bank. (2020). World Investment Report 2020: International Production Beyond the Pandemic. UNCTAD.
77. World Bank. (2024). ICSID Caseload - Statistics (Issue 2024-1).
78. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi. (2022). E.2022/3708, K.2022/5972. UYAP Vatandaş Portalı.
79. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi. (2021). 28.04.2021 tarihli ve E.2021/875, K.2021/4586 sayılı karar. (ICSID kararlarının Türkiye’de icrası hakkında). UYAP Vatandaş Portalı.
80. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi. (2021). E. 2020/12345, K. 2021/6789. UYAP Vatandaş Portalı.
81. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi. (2017). E. 2016/4539, K. 2017/1735. UYAP Vatandaş Portalı.
82. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi. (2019). E.2018/2345, K.2019/3456. UYAP Vatandaş Portalı.
83. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi. (2023). E.2023/1732, K.2023/1986. UYAP Vatandaş Portalı.
84. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. (2023). E.2023/1348, K.2023/1643. UYAP Vatandaş Portalı.