The Relationship Between Energy Consumption And Environmental Pollution: A Re-Evaluatıon For Turkey

Yıl 2025, Sayı: 13, 31 - 42, 23.12.2025

Servet Kapçak

https://doi.org/10.58618/igdiriibf.1781321

Öz

This study comprehensively examines the relationship between energy consumption and environmental pollution. Focusing on Turkey, it analyzes energy consumption trends, the environmental impacts of fossil fuels, the role of renewable energy, and policies aimed at reducing carbon emissions. The rapid increase in renewable energy investments, particularly after 2010, has necessitated a re-examination of the relationship between energy consumption and environment in Turkey. The study incorporates data for the period 1990–2022, including the variables of energy consumption, carbon emissions (as an indicator of environmental pollution), renewable energy, and economic growth. To identify the direction of causality among the variables, the Toda-Yamamoto causality test is employed. The findings reveal that, at the 5% significance level, energy consumption is the cause of carbon emissions, indicating a unidirectional causality running from energy consumption to carbon emissions. In addition, evidence of unidirectional causality from energy consumption to economic growth is also observed. Overall, the results highlight the necessity of developing multidimensional strategies to promote sustainable energy policies and achieve carbon-neutral targets.

Anahtar Kelimeler

energy consumption , environmental pollution , renewable energy , economic rowth

Enerji Tüketimi Ve Çevre Kirliliği İlişkisi: Türkiye İçin Yeniden Bir Değerlendirme

Öz

Bu makalede, enerji tüketimi ile çevre kirliliği arasındaki ilişkisi kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Türkiye özelinde enerji tüketim eğilimleri, fosil yakıtların çevresel etkileri, yenilenebilir enerji tüketimi ve karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik politikalar ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Özellikle 2010 sonrası dönemde yenilenebilir enerji yatırımlarındaki hızlı artış, Türkiye’nin enerji-çevre ilişkisini yeniden değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye örneği ele alınarak enerji tüketimi, karbon emisyonları (çevre kirliliği), yenilenebilir enerji ve ekonomik büyüme değişkenler verileri 1990-2022 dönemi için modele dahil edilmiştir. Değişkenlerin yönünü tespit etmek için Toda-Yamamoto nedensellik testine başvurulmuştur. Bulgular, %5 kritik değerde enerji tüketimi karbon emisyonun nedeni olduğu yani enerji tüketiminden karbon emisyonuna doğru tek yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Aynı zamanda enerji tüketiminden ekonomik büyümeye doğru tek taraflı nedensellik olduğu kanıtına rastlanılmıştır. Sonuç olarak, sürdürülebilir enerji politikalarının geliştirilmesi ve karbon nötr hedeflerine ulaşılması için çok boyutlu bir çalışmaların olduğu vurgulanmıştır

Anahtar Kelimeler

enerji tüketimi , çevre kirliliği , yenilenebilir enerji , ekonomik büyüme

Kaynakça

• Acheampong, A. O., Dzator, J., Dzator, M., & Salim, R. (2022). Unveiling the effect of transport infrastructure and technological innovation on economic growth, energy consumption and CO2 emissions. Technological Forecasting and Social Change, 182, 121843.
• Akıncı, M. (2019). Türkiye’de enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi: Ampirik bir analiz. Enerji Ekonomisi Dergisi, 4(2), 45-62.
• Al- Mulalıa, U. C. & Sab, C. N. B. (2018). Energy consumption, CO2 emissions, and development in the UAE”, Energy Sources Part B: Economics, Planning and Policiy.
• Alper, F. Ö., & Alper, A. E. (2017). Karbondioksit emisyonu, ekonomik büyüme, enerji tüketimi ilişkisi: Türkiye için bir ARDL sınır testi yaklaşımı. Sosyoekonomi, 25(33), 145-156.
• Ansari, M. A., Haider, S. and Masood, T. (2020). Do renewable energy and globalization enhance ecological footprint: an analysis of top renewable energy countries?. Environmental Science Pollution Research, 28, 67196732.
• Apergis, N., & Payne, J. E. (2010). Renewable energy consumption and economic growth: Evidence from a panel of OECD countries. Energy Policy, 38(1), 656-660.
• Aydın, M., & Değirmenci, T. (2021). Ekonomik büyüme, inovasyon, verimlilik ve yenilenebilir enerji tüketiminin çevre kirliliği üzerine etkisi: Türkiye için Çevresel Kuznets Hipotezinin analizi. Düzce İktisat Dergisi, 2(2), 138-151.
• Aytun, C., Akın, C., & Algan, N. (2017). Gelişen ülkelerde çevresel bozulma, gelir ve enerji tüketimi ilişkis. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-11.
• Baek, J. (2016). A new look at the FDI–income–energy–environment nexus: Dynamic panel data analysis of ASEAN. Energy Policy, 91, 22–27. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2015.12.045
• Bilgili, F., Koçak, E., & Bulut, Ü. (2016). The dynamic impact of renewable energy consumption on CO2 emissions: a revisited Environmental Kuznets Curve approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 54, 838-845.
• British Petroleum (2025). https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data-providers-and-partners/british-petroleum-bp erişim tarihi: 20.06.2025
• Can, A., & Çetin, M. (2024). Çin ve Hindistan ekonomilerinde yenilenebilir enerji kullanımı-çevresel bozulma ilişkisi: Bir Bootstrap Eşbütünleşme analizi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 581-596.
• Climate Transparency Report (2022). Comparing G20 climate action and responses to the energy crisis country profile Turkey. Climate Transparency, Berlin. Erişim: https://www.climate-transparency.org/wp-content/uploads/2022/10/CT2022-Turkey-Web.pdf
• Çetin, M., & Seker, F. (2014). The impact of energy consumption, economic growth, and CO₂ emissions on Turkey’s renewable energy policy. Energy Policy, 65, 661-670.
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024). https://ced.csb.gov.tr/resmi-istatistikler-i-82198 erişim tarihi: 5.06.2025.
• Demirbaş, A. (2008). Türkiye’nin enerji politikaları, enerji kaynakları ve çevresel etkiler. Energy Policy, 36(2), 424-434.
• Dogan, E., Majeed, M. T. and Luni, T. (2022). Revisiting the nexus of ecological footprint, unemployment, and renewable and non-renewable energy for South Asian economies: Evidence from novel research methods. Renewable Energy, 194, 1060-1070.
• Eryer, A. (2024). Çevre teknolojileri ve yenilenebilir enerji tüketiminin karbondioksit emisyonu ile ilişkisi: Türkiye Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 1-17.
• Eştürk, Ö., Aydın, F. F., & Levent, C. (2023). Tarım ve sanayi sektörlerinin çevre kirliliği üzerindeki etkisi: seçilmiş OECD üyesi ülkelerde ekonometrik bir uygulama. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 109-116.
• Fan, J., Wang, J., Qiu, J., & Li, N. (2023). Stage effects of energy consumption and carbon emissions in the process of urbanization: Evidence from 30 provinces in China. Energy, 276, 127655.
• Gershon, O., Asafo, J. K., Nyarko-Asomani, A., & Koranteng, E. F. (2024). Investigating the nexus of energy consumption, economic growth and carbon emissions in selected african countries. Energy Strategy Reviews, 51, 101269.
• Hu, Y., & Man, Y. (2023). Energy consumption and carbon emissions forecasting for industrial processes: Status, challenges and perspectives. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 182, 113405.
• Huang, Z., & Ren, X. (2024). Impact of natural resources, resilient economic growth, and energy consumption on CO2 emissions. Resources Policy, 90, 104714.
• IEA (2021). CO₂ Emissions from Fuel Combustion 2021. International Energy Agency, Paris.
• Karanfil, F. (2009). Enerji-büyüme-çevre: Türkiye üçgenin neresinde?. Uluslararası İlişkiler/International Relations, 1-26.
• Kesbiç, C., & Bozduman, E. T. (2021). Türkiye’de sektör bazında enerji tüketiminin çevre kirliliği üzerine etkisi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 289-299.
• Kılınç, E. C. (2023). Yenilenebilir enerji ve fosil yakıt tüketiminin ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 731-749.
• Kızılkaya, O., Sofuoğlu, E., & Çoban, O. (2016). Ekonomik büyüme, enerji tüketimi ve çevre kirliliği analizi: Türkiye örneği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 255-272.
• Kirikkaleli, D., Güngör, H., & Adebayo, T. S. (2022). Consumption‐based carbon emissions, renewable energy consumption, financial development and economic growth in Chile. Business Strategy and the Environment, 31(3), 1123-1137.
• Künü, S., & Levent, C. (2023). Sağlık harcamaları, CO2 emisyonu ve ekonomik büyüme ilişkisi: Seçilmiş AB ülkeleri örneği. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 9(1), 95-110.
• Mukhtarov, S., Aliyev, F., Aliyev, J., & Ajayi, R. (2022). Renewable energy consumption and carbon emissions: Evidence from an oil-rich economy. Sustainability, 15(1), 134.
• Mukiyen Avcı, G. (2022). Döngüsel ekonomi çerçevesinde Türkiye’de Atik Ithalatinin Belirleyicileri: Çekim Modeli Analizi. Yönetim Bilimleri Dergisi, (Özel Sayı), 170-193.
• Mukiyen Avcı, G. (2025). Çevresel Bozulmayı ne belirler? seçilmiş ülkeler için iktisadi büyüme, dış ticaret, kentleşme ve yenilenebilir enerjinin malzeme ayak izi üzerindeki etkileri. International Journal of Management Economics & Business/Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 21(1).
• Nathaniel, S., Nwodo, O., Adediran, A., Sharma, G., Shah, M., ve Adeleye, N. (2019). Ecological footprint, urbanization, and energy consumption in South Africa: including the excluded. Environmental Science and Pollution Research, 26, 27168-27179.
• OECD (2021). OECD environmental performance reviews: Turkey. OECD publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264309753
• Oğul, B. (2022). Türkiye’de çevresel teknolojik inovasyonlar ekolojik ayak izini azaltıyor mu? ARDL sınır testi analizi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 409-427.
• Ozturk, I. (2010). A literature survey on energy–growth nexus. Energy Policy, 38(1), 340-349.
• Pao, H. T., & Tsai, C. M. (2011). Multivariate Granger causality between CO₂ emissions, energy consumption, FDI (foreign direct investment) and GDP (gross domestic product): Evidence from a panel of BRIC (Brazil, Russian Federation, India, and China) countries. Energy, 36(1), 685–693. https://doi.org/10.1016/j.energy.2010.09.041
• Pata, U. K., & Yurtkuran, S. (2018). Yenilenebilir enerji tüketimi, nüfus yoğunluğu ve finansal gelişmenin CO2 salımına etkisi: Türkiye örneği. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 303-318.
• Roletto, A., Zanardo, M., Bonfitto, G. R., Catania, D., Sardanelli, F., & Zanoni, S. (2024). The environmental impact of energy consumption and carbon emissions in radiology departments: a systematic review. European Radiology Experimental, 8(1), 35.
• Shahzad, U., Fareed, Z., Shahzad, F., & Shahzad, K. (2021). Investigating the nexus between economic complexity, energy consumption and ecological footprint for the United States: New insights from quantile methods. Journal of Cleaner Production, 279, 123806.
• Sharif, A., Baris-Tuzemen, O., Uzuner, G., Ozturk, I., and Sinha, A. (2020). Revisiting the role of renewable and non-renewable energy consumption on Turkey’s ecological footprint: Evidence from Quantile ARDL approach. Sustainable Cities and Society, 57, 102138.
• Şahin, D., & Yılmaz, S. (2020). Yenilenebilir enerji kullanımının çevresel etkileri: Türkiye örneği. Çevre ve Sürdürülebilirlik Araştırmaları Dergisi, 1(1), 15–32.
• Şahin, G., & Ayyıldız, F. V. (2020). Climate change and energy policies: European Union-scale approach to a global problem. In H. Qudrat-Ullah & M. Asif (Eds.), Dynamics of energy, environment and economy (Vol. 77, pp. 269–288). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-43578-3_14
• Şahin, G., Gökdemir, L., & Ayyıldız, F. V. (2019). Türkiye örneğinde Kirlilik Sığınağı ve Kirlenme Hale Hipotezleri üzerine ampirik bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 104-140.
• Tekgün, B., Bolayır, S., & Eroğlu, İ. (2025). Mutlu gezegen arayışları: G-20 ülkelerinden kanıtlar. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 21(1), 280-313.
• Toda, H. Y., & Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1–2), 225-250.
• TÜİK (2022). Sera gazı emisyon istatistikleri, 1990–2020. Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara.
• Wang, J., & Azam, W. (2024). Natural resource scarcity, fossil fuel energy consumption, and total greenhouse gas emissions in top emitting countries. Geoscience frontiers, 15(2), 101757.
• World Bank (2025). Turkey Climate and Development Report. Washington, DC.
• Yateh, M., Li, F., Tang, Y., Li, C., & Xu, B. (2024). Energy consumption and carbon emissions management in drinking water treatment plants: A systematic review. Journal of Cleaner Production, 437, 140688.
• Zhou, L., Li, J., Li, F., Meng, Q., Li, J., & Xu, X. (2016). Energy consumption model and energy efficiency of machine tools: a comprehensive literature review. Journal of Cleaner Production, 112, 3721-3734