According to Turkish Diplomatic Documents, Economic Activities Of Jewish Capital İn Palestine During The Second World War

Yıl 2025, Sayı: 13, 53 - 62, 23.12.2025

İlyas Topçu

https://doi.org/10.58618/igdiriibf.1784472

Öz

At the end of the 20th century, the situation in the Ottoman Empire prompted radical Jews living in different parts of the world to take action. With the support of England, efforts to establish a Jewish state began with the Zionist Congress held in Basel in 1897. Jewish immigration to Palestine, which began after the Congress, reached its peak during the British Mandate. From 1920 onwards, political tensions in the region increased due to British policies and Jewish immigration, while the economy took a back seat. In particular, the chaos that ensued as a result of the Jewish-Arab conflicts and the Arab uprising that began in 1936 had an extremely negative impact on the Palestinian economy. The outbreak of World War II before the Arab uprising had ended triggered economic change in Palestine. During this period, investments made by Jewish capital led to the launch of production in many areas. From chemical products to medical supplies, from iron and steel products to technological products, from the textile industry to the production of construction materials, many products were now being manufactured in Palestine and exported to the world. Plans were also being made for the post-war period. In this study, documents from the archives of the Ministry of Foreign Affairs were used to uncover data on the activities of Jewish capital in Palestine during the Second World War.

Anahtar Kelimeler

Palestine , Jews , Second World War , Economy.

Türk Diplomatik Belgelerine Göre İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Filistin’de Yahudi Sermayesinin Ekonomik Faaliyetleri

Öz

Yirminci yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durum dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan radikal Yahudileri hareketi geçirdi. İngiltere’nin de desteğiyle, 1897’de Basel’de toplanan Siyonist kongreyle birlikte Yahudi devletinin kurulması için çalışmalar başlatıldı. Kongre sonrasında Filistin’e başlayan Yahudi göçleri, İngiliz manda yönetimi döneminde zirveye ulaştı. 1920 yılından itibaren İngiliz politikaları ve Yahudi göçleri nedeniyle bölgede siyasi gerilim artarken ekonomi ikinci planda kalmıştı. Özellikle de 1936’da başlayan Yahudi-Arap çatışmaları ve Arap isyanı neticesinde ortaya çıkan kaos ortamı Filistin ekonomisini son derece olumsuz etkiledi. Daha Arap isyanı bitmeden İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ise Filistin’de ekonomide değişimin yaşanmasını tetikledi. Bu dönemde Yahudi sermayesinin yaptığı yatırımlarla birlikte birçok alanda üretim başlatıldı. Kimyevi ürünlerden tıbbi malzemelere, demir çelik ürünlerinden teknolojik ürünlere, dokuma sanayisinden inşaat malzemeleri üretimine kadar birçok ürün artık Filistin’de üretiliyor ve dünyaya ihraç ediliyordu. Ayrıca savaş sonrası dönemin de planlamaları yapılıyordu. Bu çalışmada Dışişleri Bakanlığı arşivinde bulunan belgelerden istifade edilerek, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Filistin’de Yahudi sermayesinin faaliyetleri hakkında verilerin ortaya konulmasına çalışıldı.

Anahtar Kelimeler

Filistin , Yahudiler , İkinci Dünya Savaşı , Ekonomi.

Kaynakça

• 1. Arşiv Belgeleri 2. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (DBTDA), Fon Kodu: 522- Kutu: 2775- Gömlek: 23335- Sıra: 2.
• DBTDA, 522-2703-22424-1.
• DBTDA, 522-2850-22367-1.
• DBTDA, 522-2814-23911-3.
• DBTDA, 522-2629-22568-2.
• DBTDA, 522-2703-22424-1.
• 3. Kitap ve Makaleler 4. Armaoğlu, F., (1991). Filistin meselesi ve Arap-İsrail savaşları (1948-1988), Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Bileydi M., (2005). İsrail devletinin kuruluşu ve bölgesel etkileri (1948 2000), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul.
• Bozkurt, C., (2012). Filistin sorunu ve ilk Arap-Yahujdi çatışmalarının Türk basınındaki yankıları (1929-1939), The Journal of Academic Social Science Studies, 5(8), 265-295.
• Duran, M. A., (2021). Filistin’de yaşanan Arap-Yahudi çatışmaları özelinde Peel Komisyonu kararları ve Arapların Türkiye’den beklentileri (1929-1939).” Filistin Araştırmaları Dergisi, 10, 57-80.
• Gürün, K., (1983). Dış ilişkiler ve Türk dış politikası (1939’dan günümüze kadar), Ankara: Ankara Üniversitesi SBF Yayınları.
• İlbaş, S., (2023). Filistin sorununda iki devletli çözüm yaklaşımının çöküşü, Toplum, Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 4 (2), 197-213.
• İlbaş, S., (2025). İngiliz Mandası döneminde Filistin’deki Yahudi yeraltı örgütleri ve faaliyetleri, Filistin Araştırmaları Dergisi, Kudüs’te Kimlik ve Mekan Özel Sayısı, 235-258.
• Karaköse, H., (2018). Filistin ve Kudüs meselesine genel bir bakış (XIX. yüzyılın ortasından XX. yüzyıl ortalarına kadar), Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 150-165.
• Karaköse, H., (2022). Türkiye’nin Filistin ve İsrail siyaseti (1939- 1949), International Academic Social Resources Journal, 7(44), 1768-1777.
• Kasalak, K., (2016). İngilizlerin Filistin politikası ve Filistin Mandası.”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 66-78.
• Küçükvatan, M., (2011). Soğuk Savaşın Türk dış politikasına etkileri ve 1957 Türkiye-Suriye bunalımı, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 11 (23), 73-91.
• Papuççular, H., (2020) “Londra’dan Kudüs’e: Filistin’de İngiliz idaresinin ulusal ve uluslararası dinamikleri, ”Tarih İle Mit Arasında Kudüs, ed. Mensur Akgün, 21-56. İstanbul: Kopernik Kitap.
• Sağlam, M., (2023). İngiliz manda yönetimi altındaki Filistin’de Yahudilerin uyguladığı baskı ve şiddet (1920-1948), Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1664-1679
• T.C. Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Arşiv Dairesi Başkanlığı (2023). Türk Diplomatik Arşiv Belgelerinde Filistin (1922-1948), Editör Mehmet Erdoğan, Ankara: Matsa Basımevi.
• Topçu, İ., (2018). Türkiye-İsrail ilişkilerinin ilk yılları (1948-1952), History Studies, 10 (2), 161-175.
• Yılmaz, A. N., ve Alagöz, V. (2023). Birleşmiş Milletler’in Filistin politikası, Journal of Economics and Political Sciences, 3, 113-124.
• Yiğit, A. A., (2019). “Filistin meselesinin kronikleşmesi (1918-1948)”. Türk Dünyası Araştırmaları, 123, 391-414.