FİNANSAL OKURYAZARLIK İLE MÜKELLEFLERİN VERGİ BİLİNCİ TUTUMU ARASINDA DİJİTAL OKURYAZARLIĞIN ARACILIK ROLÜ

Yıl 2025, Sayı: 39, 184 - 199, 21.05.2025

Enes Said Öztürk , Mehmet Kaygusuzoğlu

https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1535950

Öz

Bu araştırmanın sorunsalını, dijital okuryazarlığın finansal okuryazarlık ile mükelleflerin vergi bilinci tutumu üzerinde aracılık etkisi var mıdır? Soru cümlesi oluşturmaktadır. Gaziantep ili merkez ilçelerinde faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri üzerinde yapılan araştırma sonucunda; Finansal okuryazarlık düzeyinin mükellefleri vergi bilincini negatif ve anlamlı etkilediği, dijital okuryazarlık düzeyini negatif ve anlamlı etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca dijital okuryazarlık oranını finansal okuryazarlık ile mükelleflerin vergi bilinci ilişkisine aracılık ettiği, tespit edilmiştir. Araştırma ile ilgili gerçekleştirilen sonuçların literatüre, yasa belirleyicilerine ve uygulamacılara yararlı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Finansal Okuryazarlık , Mükelleflerin Vergi Bilinci Tutumu , Dijital Okuryazarlık.

The Mediatıon Role Of Digital Literacy Between Financial Literacy And Taxpayers' Tax Conscious Attitudes

Öz

It is important for individuals to gain more information about the financial system, to have higher personal savings and to be able to better manage financial negativities. The level of public revenues covering public expenditures is closely related to the tax consciousness of taxpayers. The higher the tax consciousness level of taxpayers, the more positive the timely fulfillment of tax responsibilities can be. Digital literacy skills are among the important skills that individuals should have in the age we live in. The problematic of this research is whether digital literacy has a mediating effect on financial literacy and taxpayers' tax consciousness attitude. As a result of the research conducted on income and corporate taxpayers operating in the central districts of Gaziantep province; It was determined that the level of financial literacy negatively and significantly affects taxpayers' tax consciousness and negatively and significantly affects the level of digital literacy. In addition, it was determined that the digital literacy rate mediates the relationship between financial literacy and taxpayers' tax consciousness. It is thought that the results of the research will be useful for the literature, lawmakers and practitioners.

Anahtar Kelimeler

Financial Literacy , Tax Awareness attitude of Taxpayers , Digital Literacy

Kaynakça

• Aktan, H. B. (1997). Toplumda vergi bilinci, vergi kültürü ve vergi ahlakının önemi, Yaklaşım Dergisi, 5(1), 52-62.
• Arafat, Ş. B. (2019). Bilgilendirmeye yönelik mükellef haklarının vergi bilincine etkisi: Konya ili örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.
• Aydın, Ö. & Artar, O. K. (2021). The relationship between financial literacy and finance education: a resarch for university students of the sütlüce region, Journal of International Trade, 7 (2), 22-29.
• Aytaş, G. & Kaplan, K. (2017). Medya okuryazarlığı bağlamında yeni okuryazarlıklar, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2), 291-310.
• Buyrukoğlu S. & Erase İ., (2012). Vergi bilincinin oluşmasında mükellef haklarının yeri ve önemi, Vergi Dünyası Dergisi, 375(6), 116-127.
• Cabı, E. (2016). Dijital teknolojiye yönelik tutum ölçeği, Kastamonu Eğitim Dergisi, 24 (3), 1229-1244.
• E, Coşkun. D. & Erdoğan, S. (2018). Finansal okuryazarlık düzeyinin ölçülmesi ve finansal eğitimin finansal okuryazarlık düzeyi üzerine etkisi: Şırnak üniversitesi örneği, Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (1), 138-159.
• Çelener, “Dijital ekonomiyi vergilendirme yolunda somut bir adım: dijital hizmet vergisinde fransa örneği”, s. 32.
• Çelikten, L. (2020). Marmara Finansal Okuryazarlık Programının Geliştirilmesi Ve İlkokul 4. Sınıf Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Becerilerine Etkisinin İncelenmesi, Yayınlanmış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi.
• Doğan Şenyüz, (1994). Vergi bilincinin oluşturulmasında fayda ilkesinin gözetilmesi, Türk demokrasi vakfı yayın organı ,7(2), 72-83.
• Dornstein, M. (1987). Taxes:attitudes and perceptions and their social bases. Journal of Economic Psychology, 8, 59.
• Elmas, B., & Yılmaz, H., (2016). Finansal okuryazarlık: Ağrı ibrahim çeçen üniversitesi iktisadi ve idari bilimler fakültesi öğrencileri üzerine bir çalışma, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-26.
• Erge, S. (2016). Vergi bilinci ve vergi ahlakı; Muhasebe ve vergi uygulamaları lise ve ön lisans öğrencileri üzerinde nitel bir çalışma, Sosyal Ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 232-244. Erişim Adresi: http://sosyoteknik.selcuk.edu.tr/sustad/article/view/97/79 (Erişim Tarihi: 27.02.2020).
• Ergin, N. (2020). Djital Hizmet Vergisi, Vergi Algı, https://vergialgi.net/dijitalhizmet-vergisi. (24.3.2021)
• Fettahoğlu, S. & Kıldıze, D. (2019), Dijital finansal okuryazarlık ve bireylerin finansal teknoloji kullanma konusundaki tutumları, Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, ıssn:2528-9527.
• Gelir İdaresi Başkanlığı. (2020). Faaliyet Raporu. https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/faaliyetraporlari/2020/2020_faaliyet_raporu.pdf. (20.11.2021).
• Gökpınar, R. (2007). Türkiye’de vergi ahlakını belirleyen faktörler üzerine bir araştırma, Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 3(1), 69-94.
• Güler, H. (2020). Türkiye’de vergi aflarının vergi gelirleri üzerindeki etkisinin olay analiziyle ölçülmesi, Gaziantep University Journal Of Social Sciences, 19(1), 256-260.
• Gürçam Ö.S. & Moç T. (2019), Vergi Bilincinin Vergi Ahlakı Üzerindeki Etkisi: Iğdır Üniversitesi İktisat Ve İlahiyat Bölümü Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma, BMIJ, 7(4): 1405-1426 doi: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v7i4.1194.
• Hague, C.& Payton, S., (2010). Digital literacy across the curriculum. Futurelab,
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2013). Multivariate Data Analysis: Pearson Education Limited.
• Hamutoğlu, N., & B., Güngören, Ö. C., Uyanık, G. K., Erdoğan, D. G. (2017). Dijital okuryazarlık ölçeği, Türkçe’ye Uyarlama Çalışması, Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408-429.
• Hayta, B.A., (2011). Aile finans sistemi ilişkileri, ankara, Gazi Kitabevi.
• https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60569419 (E.T. 29 Mart 2022)
• Jarvis, R. & Han, H. (2021). FinTech innovation: review and future research direction, International Journal of Banking, Finance and Insurance Technologies (IJBFIT), 1(1), 79-102.
• Kahraman, A. (2019). Dijital hizmet vergisi ticareti engeller mi, ekonomist, https://www.ekonomist.com.tr/abdulkadir-kahraman/dijital-hizmet-vergisi-ticareti-engeller-mi. html, (24.03.2021).
• Karacan, C., İ., (2019). Ön lisans öğrencilerinin vergiye bakışı ve vergi bilinç düzeyi: sakarya ili örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
• Karadeniz, E., & Koşan, L, Gecgin, E. & Beyazgül, M. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Analizi: Kafkas Üniversitesi Sarıkamış Kampüsünde Bir Araştırma, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (2), 325-346
• Kaya, U, Kilic, B., (2021). Finansal okuryazarlık ve dijitalleşme: ölçek geliştirme üzerine bir çalışma, İktisadi İdari Ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6 (15) , 296-315.
• Kılıç, Y., Ata, H., Seyrek, H.İ., (2015). Finansal okuryazarlık, üniversite öğrencilerine yönelik bir araştırma, Muhasebe Ve Finans Dergisi, 66(1), 129-150.
• Kline, RB. (2005). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York: Guilford Press.
• Mapolise M. (2016). An ınvestigation of the ımpact of financial literacy on small to medium enterprises (smes) financial performance in zimbabwe: a case of gweru. Gweru Zimbabwe, Midlands State University,
• Martin A., Grudziecki J., (2006), Innovation in teaching and learning in ınformation and digeulit: concepts and tools for digital literacy development. Innovation in Teaching and Learning in Information and Computer Sciences, 5(4), 249–267.
• Martin, A. (2005). Digeulit – a european framework for digital literacy: A progress report. Journal Of E-Literacy, 2(2),130-136.
• Moç. T. (2024). Dijital Dünyada Başarının Anahtarı: Okuryazarlık ve Girişimcilik, Ankara: Sonçağ Akademi.
• Niemand,T., Rigtering, J.P.C, Kallmunzer, A., Kraus, S. & Maalaouı, A. (2021). Digitalization in the financial ındustry: a contingency approach of entrepreneurial orientation and strategic vision on digitalization, European Management Journal, 39(3), 317-326.
• Onursoy S., (2018), Üniversite gençliğinin dijital okuryazarlık düzeyleri: anadolu üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma, Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(2), 989–1013.
• Organ, İ., & Yegen, B. (2013). Vergi bilinci ve vergi ahlaki oluşumunda muhasebe meslek mensuplarinin rolü: adana örneği, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(4), 241-271.
• Öcal, S. (2024). Üniversite Tercihlerinde Dijital Okuryazarlığın ve Sosyal Medyanın Rolü. Ahi Evran Akademi, 5(1), 34-47.
• Ömürbek, N. (2007). Vergi bilinci üzerine bir inceleme: üniversite öğrencileri üzerinde yapılan anketin bulguları, Süleyman Demirel Üniversitesi Maliye Dergisi, 153(5), 102-121.
• Sakarya, C. (2021). https://www.dunya.com/ekonomi/dijital-vergi-dairesi-ile-7-gun-24-saat-hizmet-haberi-633518, (21.11.2021).
• Sani, A. A., Wicaksana, R. S. & Ilmiah, D. (2019). Implikası adiba msme sebaga ınstrumen channeling masyarakat umkm dalam menggunakan layanan lembaga keuangan syarıah, Jurnal Tabarru’: Islamic Banking and Finance, 2 (2), 38-49.
• Sobel, M. E. (1982). Asymptotic Intervals for Indirect Effects in Structural Equations Models. In S. Leinhart (Ed.), Sociological Methodology 1982 (pp.290-312). San Francisco: Jossey-Bass.
• Setiawan, M., Effendi, N., Santoso, T., Dewi, V. I. & Sapulette, M. S. (2020). Digital financial literacy, current behavior of saving and spending and its future foresight, Economics of Innovation and New Technology, 1-20.
• Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş, Temel Ilkeler ve LİSREL Uygulamaları. Ankara: Ekinoks Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri, Siyasal Basın ve Dağıtım.
• Teyyare, E., ve Kumbaşlı, E. (2016). Vergi bilinci ve vergi ahlakinin gelişmesinde maliye bölümü eğitiminin rolü, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(4), 1-30.
• Turhan, G. T. (2021). Dijital okuryazarlığın finansal okuryazarlığa etkisi: üniversite öğrencileri örneği”, 12th SCF International Conference on “Contemporary Issues in Social Sciences, 292-302.
• Üngör, A. (2021). Finansal okuryazarlık ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin firma performansı arasındaki ilişki: bursa üzerine alan araştırması, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi,
• Van Joolingen W. (2004). The PISA Framework for Assessment of ICT Literacy Powerpoint presentation Online at: http://www.ictliteracy.info/rf.pdf/PISA%20framework.ppt [Google Scholar]
• Yenişeri, H. (2004). Beyan esasına dayanan vergilerde kayıp ve kaçaklarının psikolojik nedenlerinin tespitine yönelik bir araştırma, 19. Türkiye maliye sempozyumu, Türkiye’de vergi kayıp ve kaçakları önlenmesi yolları, Ankara, Yaklaşım Yayınları, 1010-1011.
• Yıldız, G., ve Bakır, Z. (2019). Lise öğrencilerine yönelik vergi bilinci: Eskişehir örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(4), 294-307.
• Yeo, J. (2016). Infusing financial literacy in primary mathematics: A proposed framework for ınstruction, International Handbook of Financial Literacy, Singapore, 603-615.