Ekolojik Krizin Manevi Kökleri: Seyyid Hüseyin Nasr’ın Modern İnsan ve Doğa Eleştirisi

Öz

Çağdaş ekolojik kriz, yalnızca teknik, ekonomik ya da politik etkenlerle açıklanamayacak ölçüde derin bir anlam ve değer krizine işaret etmektedir. Bu krizin arka planında, modern insanın varlık, tabiat ve kutsal ile kurduğu ilişkide meydana gelen köklü dönüşüm bulunmaktadır. Seyyid Hüseyin Nasr’a göre doğa tahribi, insanın tabiat üzerindeki sınırsız hâkimiyet arzusundan çok, modern bilincin kutsal ve metafizik anlam dünyasından uzaklaşmasının sonucudur. Modern insan, tabiatı ilahi düzenle bağlantılı anlamlı bir varlık alanı olarak kavramaktan uzaklaşmış; onu üretim, tüketim ve teknik müdahale süreçlerine dâhil edilen maddi bir kaynak alanı şeklinde görmeye başlamıştır. Bu çalışma, Nasr’ın modern insan eleştirisi ekseninde kutsaldan kopuşu, prometeyen insan figürünü, ekolojik krizin manevi köklerini ve geleneksel dünya görüşünde tabiatın manevi değerini ele almaktadır. Makalenin temel iddiası, Nasr’ın ekolojik krizi dar anlamda bir çevre yönetimi problemi olarak değil, modern insanın kutsal kozmos fikrinden uzaklaşmasıyla ortaya çıkan manevi, ontolojik ve ahlaki bir kriz olarak yorumladığıdır. Bu nedenle çözüm, tabiatı anlamlandırma biçiminin yeniden düşünülmesini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid Hüseyin Nasr
• Ekolojik Kriz
• Modern İnsan
• Doğa Tahribi
• Gelenek
• Kutsal
• Tabiat.

ABSTRACT SPIRITUAL ROOTS OF THE ECOLOGICAL CRISIS: SEYYED HOSSEIN NASR’S CRITIQUE OF MODERN HUMANITY AND NATURE

Öz

The contemporary ecological crisis cannot be adequately explained only through technical, economic, or political factors; it also indicates a profound crisis of meaning and value. This article examines the spiritual roots of ecological destruction through Seyyed Hossein Nasr’s critique of modern humanity and nature. In Nasr’s thought, the devastation of the natural world is not merely the result of industrial production or irresponsible environmental policies. More fundamentally, it emerges from modern humanity’s loss of a sacred and metaphysical vision of existence. Modern consciousness increasingly treats nature as a measurable, usable, and controllable material resource rather than as a meaningful order connected with divine wisdom. The article discusses the modern separation of knowledge from the sacred, the Promethean image of the human being, the spiritual roots of ecological crisis, and the value of nature in the traditional worldview. It argues that Nasr interprets ecological crisis as an ontological, moral, and spiritual crisis that requires a renewed understanding of knowledge, responsibility, and the sacred cosmos.

Anahtar Kelimeler

• Seyyed Hossein Nasr
• Ecological Crisis
• Modern Humanity
• Destruction Of Nature
• Tradition
• Sacred
• Nature.

Kaynakça

1. Akarsu, B. (1998). Mutluluk ahlakı (1. baskı). İnkılap Kitabevi.
2. Baykal, H., & Baykal, T. (2008). Küreselleşen Dünya’da çevre sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 1-17.
3. Baykan, E. (2002). Gelenekselci ekolün din-bilim bağlamında Aydınlanma eleştirisi -S. Hüseyin Nasr örneği-. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16, 201-216.
4. Capra, F. (2014). Batı düşüncesinde dönüm noktası (M. Armağan, Çev.; 3. baskı). İnsan Yayınları.
5. Cassirer, E. (1980). İnsan üstüne bir deneme (N. Arat, Çev.; 1. baskı). Remzi Kitabevi.
6. Chittick, W. (2012). Seyyid Hüseyin Nasr’ın temel düşünceleri (N. Koltaş, Çev.; 1. baskı). İnsan Yayınları.
7. Çotuksöken, B. (2012). İnsan hakları ve felsefe. Papatya Yayıncılık.
8. Çetinkaya, B. A. (2012). İslam felsefesi tarihi (Cilt 2, 1. baskı). Grafiker Yayınları.

9. Çüçen, K., Zafer, M. Z., & Esenyel, A. (2011). Varlık felsefesi (2. baskı). Ezgi Kitabevi.
10. Demirhan, A. (2004). Modernlik (1. baskı). İnsan Yayınları.
11. Demirkol, M. (2010). Seyyid Hüseyin Nasr’a göre ezelî hikmet ve geleneksel İslam. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 51(2), 271-290.
12. Durak, N. (2010). İslam düşüncesinde etik bir ideal olarak “İnsan-ı Kâmil” anlayışı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(2), 105-124.
13. El-Cîlî, A. (2015). İnsan-ı kâmil (A. M. Tolun, Çev.; 4. baskı). İz Yayıncılık.
14. Gökberk, M. (2002). Felsefe tarihi. Remzi Kitabevi.
15. Guénon, R. (1979). Modern dünyanın bunalımı (N. Avcı, Çev.). Emek Matbaacılık.
16. Heimsoeth, H. (2013). Felsefenin temel disiplinleri (T. Mengüşoğlu, Çev.; 6. baskı). Doğu Batı Yayınları.
17. İbnü’l-Arabî. (2016). Fusûsu’l-hikem (M. N. Gençosman, Çev.; 4. baskı). Ataç Yayınları.
18. Kant, I. (2002). Ahlak metafiziğinin temellendirilmesi (I. Kuçuradi, Çev.; 3. baskı). Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
19. Kılıç, Y. (2012). Geçmişle gelecek arasında insan. Kaygı Dergisi, 19, 77-90.
20. Kuçuradi, İ. (2013). İnsan ve değerleri (5. baskı). Türkiye Felsefe Kurumu.
21. Küçük, O. N. (2017). Fusûsu’l-hikem ve Mesnevî’de insan-ı kâmil (3. baskı). İnsan Yayınları.
22. Nasr, S. H. (1982). İnsan ve tabiat (N. Avcı, Çev.). Yeryüzü Yayınları.
23. Nasr, S. H. (1985). İslam kozmoloji öğretilerine giriş (N. Şişman, Çev.). İnsan Yayınları.
24. Nasr, S. H. (2002). Tabiat düzeni ve din (L. Boyacı, Çev.). İnsan Yayınları.
25. Nasr, S. H. (2013). Bilgi ve kutsal (Y. Yazar, Çev.; 5. baskı). İz Yayıncılık.
26. Nasr, S. H. (2015). İslam ve modern insanın çıkmazı (A. Ünal & S. Büyükduru, Çev.; 7. baskı). İnsan Yayınları.
27. Nasr, S. H. (2016). Bir kutsal bilim ihtiyacı (Ş. Yalçın, Çev.; 2. baskı). İnsan Yayınları.
28. Nietzsche, F. (2001). İyinin ve kötünün ötesinde (A. İnam, Çev.; 2. baskı). Yorum Yayınevi.
29. Scheler, M. (2015). İnsanın kosmostaki yeri (H. Tepe, Çev.; 2. baskı). Bilgesu Yayıncılık.
30. Schuon, F. (1998). İslam ve ezeli hikmet (Ş. Yalçın, Çev.). İz Yayıncılık.
31. Schuon, F. (2006). Tasavvuf (V. Sezigen, Çev.). İz Yayıncılık.
32. Sungur, E. (2014). Seyyid Hüseyin Nasr’a göre gelenek ve modernlik. Çizgi Kitabevi.
33. Yıldırım, C. (2017). Ekoloji düşüncesinde insan ve toplum anlayışı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(1), 289-308.
34. Zengin, C. (2017). Seyyid Hüseyin Nasr ve geleneğin gözüyle modern dünyayı anlamak (1. baskı). Önsöz Yayıncılık.