Accessibility as a Determinant of Health Expenditures in Primary Health Care Services

Öz

The present study aims to determine the accessibility of family health centers and to evaluate the factors influencing accessibility in health expenditures from multiple perspectives. In line with the purpose of the study, the study universe comprises 27 family health centers in Erzurum. No sampling method was employed; rather, the entire universe was included in the study. In the study, the accessibility status of family health centers was evaluated with GIS analysis using quantitative spatial analysis method. The findings of the study indicate that four neighborhoods in Erzurum (Rabia Ana, Kazım Karabekir Paşa, Abdurrahman Gazi, Muftü Solakzade) are in compliance with the Spatial Plans Construction Regulation, as they have access to family health centers. It is notable that no neighborhood has 100% access to a family health center, whether within its own neighborhood or in nearby neighborhoods. The highest rate of access to Erzurum on a neighborhood basis is 43.8%. Two neighborhoods (Yarımca and Muratpaşa) are devoid of any family health centers. It is anticipated that the implementation of health strategies tailored to the provision of primary health care services in Erzurum’s Yarımca, Hüseyin Avni Ulaş, and Kurtuluş neighborhoods has the potential to reduce health expenditure. Furthermore, it is hypothesized that the undertaking of initiatives to enhance the quality of primary health care services in Yunusemre, Ilıca, and Saltuklu neighborhoods could yield positive outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Accessibility
• Health Services
• Health Expenditures
• Health Economics
• GIS Analysis

Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Sağlık Harcamalarının Belirleyicisi Olarak Erişilebilirlik

Öz

Bu çalışma, aile sağlığı merkezlerinin erişilebilirliğini belirlemeyi ve sağlık harcamalarında erişilebilirliği etkileyen faktörleri çok yönlü olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, çalışma evrenini Erzurum’daki 27 aile sağlığı merkezi oluşturmaktadır. Herhangi bir örnekleme yöntemi kullanılmamış, evrenin tamamı çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışmada aile sağlığı merkezlerinin erişilebilirlik durumu nicel mekânsal analiz yöntemi kullanılarak CBS analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, Erzurum’daki dört mahallenin (Rabia Ana, Kazım Karabekir Paşa, Abdurrahman Gazi, Müftü Solakzade) aile sağlığı merkezlerine erişimi olduğu için Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’ne uygun olduğunu göstermektedir. Hiçbir mahallenin kendi mahallesi içinde ya da yakın mahallelerde ASM’ye %100 erişimi olmaması dikkat çekicidir. Erzurum’da mahalle bazında en yüksek erişim oranı %43,8’dir. İki mahallede (Yarımca ve Muratpaşa) aile sağlığı merkezi bulunmamaktadır. Erzurum’un Yarımca, Hüseyin Avni Ulaş ve Kurtuluş mahallelerinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlanmasına yönelik sağlık stratejilerinin uygulanmasının sağlık harcamalarını azaltma potansiyeline sahip olduğu öngörülmektedir. Ayrıca, Yunusemre, Ilıca ve Saltuklu mahallelerinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik girişimlerde bulunulmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Erişilebilirlik
• Sağlık hizmetleri
• Sağlık Harcamaları
• Sağlık Ekonomisi
• CBS Analizi

Kaynakça

1. Aile Hekimliği Türkiye Modeli. (2004). Mavi Ofset.
2. Aile Hekimlikleri. (2024). https://www.gzt.com/jurnalist/aile-hekimliklerinde-ucretli-rapor-donemi-basliyor- 3791174.
3. Allen, J., Gay, B., Crebolder, H., Heyrman, J., Švab, I., & Ram, P. (2002). The European definition of general practice. WHO Europe Office.
4. Alma-Ata (1978). World Health Organization&Unicef. Primary health care: Report of the International Conference Primary Health Care, Alma-Ata, USSR, 6-12 September 1978. http://www.who.int/publications/almaata_d eclaration_en.pdf.
5. Al-Taiar, A., Clark, A., Longenecker, J. C., & Whitty, C. J. (2010). Research Physical accessibility and utilization of health services in Yemen, International Journal of Health Geographics, 9(38), 1-8.
6. Arrivillaga, M., & Borrero, Y. E. (2016). A comprehensive and critical view of conceptual models for access to health services, 1970-2013. Cadernos de Saúde Pública, 32(5), 1-15. https://doi.org/10.1590/0102-311X00111415.
7. Birleşmiş Milletler Türkiye. (2023). https://turkiye.un.org/tr/246899-sağlık-hizmetleri-evrensel-kapsama- eksikliği büyük-ölçekte-bir-insan-hakları-trajedisi.
8. Çalık Göçümlü, B. (2023). 15 binden fazla hanede «sağlık okuryazarlığı» araştırması başlatıldı, https://www.aa.com.tr/tr/saglik/15-binden-fazla-hanede-saglik-okuryazarligi-arastirmasi- baslatildi-/3070928.

9. Dassah, E., Aldersey, H., McColl, M. A., & Davison, C. (2018). Factors affecting access to primary health care services for persons with disabilities in rural areas: a “best-fit” framework synthesis. Global Health Research Policy, 3(36), 1-13. https://doi.org/10.1186/ s41256.018.0091-x.
10. Delamater, P. L. (2013). Spatial accessibility in suboptimally configured health care systems: A modified two- step floating catchment area (M2SFCA) metric. Health Place, 24, 30-43. https://doi.org/ 10.1016/j.healthplace.2013.07.012.
11. Deniz, M. (2018). Uşak Şehrinde Aile Sağlığı Merkezlerine Erişilebilirliğin CBS İle Analizi. Electronic Turkish Studies, 13(26). http://dx.doi. org/10.7827/TurkishStudies.14404.
12. Deniz, M., Kazdal, K., & Topuz, M. (2020). Aile Sağlığı Merkezlerine Erişilebilirliğin CBS ile Analizine Bir Örnek: Rize Kenti. Journal of Graduate School of Social Sciences,24(3), 1407-1422.
13. Deniz, M., Kocaman, E., & Topuz M. (2021). Salihli şehrinde aile sağlığı merkezlerine erişilebilirliğin CBS ile analizi. Turkish Studies, 16(1), 187-201. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.47333.
14. Deniz, M., Kocaman, E., & Topuz, M. (2018). Turgutlu ilçesinde aile sağlığı merkezlerinin (asm) konumlarının erişilebilirlik açısından CBS ile analizi. TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu. 704-712. https://tucaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/ sites/280/2018/12/30.Y%C4%B1l.TamMetin52Mehmet- Deniz1_Emine-Kocaman_Mustafa-Topuz2.pdf.
15. Devlet Planlama Teşkilatı. (1995). Yedinci beş yıllık kalkınma planı, http://www.kalkinma.gov.tr/Pages/KalkinmaPlanlari.aspx.
16. Devlet Planlama Teşkilatı. (2000). Sekizinci beş yıllık kalkınma planı, http://www.kalkinma.gov.tr/Pages/KalkinmaPlanlari.aspx.
17. Devlet Planlama Teşkilatı. (2006). Dokuzuncu beş yıllık kalkınma planı, http://www.kalkinma.gov.tr/Pages/KalkinmaPlanlari.aspx.
18. Doğanay, H. (1983). Erzurum’un şehirsel fonksiyonları ve başlıca plânlama sorunları. Atatürk Üniversitesi, Fen- Edebiyat Fakültesi, Yayınlanmamış Doçentlik Tezi.
19. Doğanay, H. (1986). Erzurum şehir planlarının eleştirisi. Edebiyat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1(14), 177-198.
20. Duman, N., & İrcan, M. R. (2020). Karaköprü’deki okullara erişilebilirliğin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanında analizi. International Journal of Geography and Geography Education, (42), 543-566. https://doi.org/10.32003/igge.745603.
21. Dursun, D. (2020). Erzurum’un ilk planlama deneyimi: 1939 Lambert planı. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 35(4), 1877–1896. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.676723.
22. Escarce, J. J., Kapur, K., Joyce, G. F., & Van Vorst, K. A. (2001). Medical care expenditures under gatekeeper and point-of-service arrangements. Health Services Research, 36(6 Pt 1), 1037-1057.
23. Etter, J. F., & Perneger, T. V. (1997). Introducing managed care in Switzerland: impact on use of health services. Public Health, 111(6), 417- 422. https://doi.org/10.1038/sj.ph.1900406.
24. Etter, J. F., & Perneger, T. V. (1998). Health care expenditures after introduction of a gatekeeper and a global budget in a Swiss health insurance plan. Journal of Epidemiology & Community Health, 52(6), 370-376. https://doi.org/10.1136/jech.52.6.370.
25. Forrest, C. B., & Starfield, B. (1998). Entry into primary care and continuity: the effects of access. Am J Public Health, 88(9):1330-1336. https://doi.org/10.2105/ajph.88.9.1330.
26. Franks, P., Clancy, C. M., & Nutting, P. A. (1992). Gatekeeping revisited–protecting patients from overtreatment. N Engl J Med, 327(6):424- 429. https://doi.org/10.1056/NEJM199.208.063270613.
27. French, S., Old, A., & Healy, J. (2001) Health care systems in transition New Zealand. World Health Organization.
28. Gaans, D. V., & Dent, E. (2018). Issues of accessibility to health services by older Australians: a review. Public Health Reviews, 39, 1-16. http:// dx.doi.org/10.1186/s40985.018.0097-4.
29. Goddard, M., & Smith, P. (2001). Equity of access to health care services: Theory and evidence from the UK. Social Science & Medicine, 53(9), 1149-1162. http://dx.doi.org/10.1016/s0277-9536(00)00415-9.
30. Gogorcena, M. A., Castillo, M., Casajuana, J., & Jové, F. A. (1992). Accessibility to primary health care centers: experience and evaluation of an appointment system program. Quality Assurance in Health Care, 4(1), 33-41.
31. Grumbach, K., Selby, J. V., Damberg, C., Bindman, A. B., Quesenberry Jr, C., Truman, A., & Uratsu, C. (1999). Resolving the gatekeeper conundrum: what patients value in primary care and referrals to specialists. Jama, 282(3), 261-266. https://doi.org/10.1001/ jama.282.3.261.
32. Gulliford, M., Figueroa-Munoz, J., Morgan, M., Hughes, D., Gibson, B., Beech, R., & Hudson, M. (2002). What does’ access to health care’mean?. Journal Of Health Services Research & Policy, 7(3), 186-188. https://doi.org/10.1258/135.581.902760082517.
33. Güray, E., & Kemeç, S. (2016). Van metropolitan alanında bulunan okul öncesi, ilk ve orta dereceli okulların mekânsal erişilebilirlik analizi (ss. 582-589). 6. Uzaktan Algılama-CBS Sempozyumu (UZAL-CBS 2016), 5-7 Ekim 2016, Adana, content/uploads/2016/11/2016_1275. pdf.
34. Haggerty, J. L., Roberge, D., Lévesque, J. F., Gauthier, J., & Loignon, C. (2014). An exploration of rural–urban differences in healthcare-seeking trajectories: Implications for measures of accessibility. Health Place, 28, 92- 98. http://dx.doi.org/10.1016/j.healthplace.2014.03.005.
35. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2024). https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/tr-aile-hekimligi.html.
36. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2025). Family Medicine Guide. Ankara: Ministry of Health of the Republic of Türkiye.
37. Holdsworth, L. K., Webster, V. S., & McFadyen, A. K. (2006). Are patients who refer themselves to physiotherapy different from those referred by GPs? Results of a national trial. Physiotherapy, 92(1), 26-33. https://doi.org/10.1016/j.physio.2005.11.002.
38. İrcan, M. R. & Duman, N. (2021). Aile Sağlığı Merkezlerine (Asm) Erişilebilirliğin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Tabanında Analizi: Karaköprü Örneği. Mehmet Fatih Döker ve Ebru Ak-köprü (Ed.), Coğrafya Araştırmalarında Coğrafi Bilgi Sistemleri Uygulamaları II içinde (ss. 29-49). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
39. Jordan, H., Roderick, P., Martin, D., & Barnett, S. (2004). Distance, rurality and the need for care: access to health services in South West England. International Journal Of Health Geographics, 3(21), 1-9.
40. Kayserili, A. (2014). Erzurum şehri’nin kültürel coğrafyası. Atatürk Üniversitesi Yayınları.
41. Kılınç, A. S., Çatak, B., Badıllıoğlu, O., Sütlü, S., Dikme, Ö., Aydın, O., Teker, A., & Atay, E. (2012). Acil servise başvuran yaşlıların başvuru nedenlerinin ve sonuçlarının değerlendirilmesi. SDÜ. Tıp Fak. Dergisi, 19(4), 139-143.
42. Koçak, E. (2014). OECD ülkelerin sağlık sistemlerine ilişkin etkinlik analizleri. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara.
43. Laditka, S. B., & Laditka, J. N. (2001). Utilization, costs, and access to primary care in fee-for-service and managed care plans. Journal Of Health & Social Policy, 13(1), 21-39. https://doi.org/10.1300/j045v13n01_02.
44. Levesque, J. F., Harris, M. F., & Russell, G. (2013). Patient-centred access to health care: conceptualising access at the interface of health systems and populations. International Journal For Equity In Health, 12(18), 1-9. https://doi.org/10.1186/1475-9276-12-18.
45. McGrail, M. R., & Humphreys, J. S. (2009). Measuring spatial accessibility to primary care in rural areas: Improving the effectiveness of the two-step floating catchment area method. Applied Geography, 29(4), 533- 541. http://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2008.12.003.
46. McGrail, M. R., & Humphreys, J. S. (2009a). A new index of access to primary care services in rural areas. Australian And New Zealand Journal Of Public Health, 33(5), 418-423. http://dx.doi.org/10.1111/j.1753- 6405.2009.00422.x.
47. Mossialos, E., Djordjevic, A., Osborn, R., & Sarnak, D. (2017). International profiles of health care systems. The Commonwealth Fund.
48. Murawski, L., & Church, R. L. (2009). Improving accessibility to rural health services: The maximal covering network improvement problem. Socio-Economic Planning Sciences, 43(2), 102-110.
49. Nüfus. (2024). From https://www.nufusu.com/il/2008/erzurum-nufusu.
50. O’Donnell, O. (2007). Access to health care in developing countries: breaking down demand side barriers. Cadernos De Saude Publica, 23(12), 2820-2834. https://doi.org/10.1590/s0102-311x200.700.1200003.
51. Olivarius, N. D., Jensen, F. I., Gannik, D., & Pedersen, P. A. (1994). Self-referral and self-payment in Danish primary care. Health Policy, 28(1), 15-22. https://doi.org/10.1016/0168-8510(94)90017-5.
52. OpenStreetMap (2024). https://download.geofabrik.de/europe/Türkiye.html#.
53. Rasoulynejad, S. (2004). Study of self-referral factors in the three-level healthcare delivery system. Kashan, Iran, 2000. Rural Remote Health, 4(237), 1-11.
54. Resmi Gazete. (1961). Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi hakkında kanun, http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.224.pdf.
55. Resmi Gazete. (1995). Gayri Sıhhi Müesseseler Yönetmeliği. Sayı: 22416.
56. Resmi Gazete. (2004). Aile hekimliği kanunu. Tertip: 5, Cilt: 44.
57. Resmi Gazete. (2004a). Aile hekimliği pilot uygulaması hakkında kanun, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12 /20041209.htm#1.
58. Resmi Gazete. (2005). Gayri sıhhi müesseseler yönetmeliğinin yürürlükten kaldırılmasına dair yönetmelik. Sayı: 25902.
59. Resmi Gazete. (2014). Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği. Sayı: 29030.
60. Resmi Gazete. (2022). Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği. Sayı: 31907.
61. Resmi Gazete. (2024). Aile hekimliği sözleşme ve ödeme yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. Sayı: 32707.
62. Ricketts, T. C., & Goldsmith, L. J. (2005). Access in health services research: the battle of the frameworks. Nursing Outlook, 53(6), 274-280. https://doi.org/10.1016/j.outlook.2005.06.007.
63. Salber, E. J., Greene, S. B., Feldman, J. J., & Hunter, G. (1976). Access to health care in a southern rural community. Medical Care, 14(12), 971-986. http://dx.doi.org/10.1097/00005650-1 97612.000.00001.
64. Sezer, A., Deniz, M., & Topuz, M. (2018). Analysis of accessibility of schools in uşak city via geographical information systems (GIS). Journal of History Culture and Art Research, 7(5), 470-494. https://doi.org/10.7596/taksad.v7i5.1802.
65. Sezer, A., Deniz, M., Kocaman, E. & Topuz, M. (2019). Turgutlu şehrinde okullara erişilebilirliğin CBS ile analizi. lnternational Journal of Geography and Geography Education, (40), 190-206. https://doi.org/10.32003/iggei.557625.
66. SGK. (2024). Muayene katılım payı. From https://www.sgk.gov.tr/Content/Post/1c403.747.5401-410e-9a1f 041d705333d3/Muayene- Katilim-Payi-2022-05-14-09-42-31.
67. Sharma, S. K., Sawangdee, Y., & Sirirassamee, B. (2007). Access to health: women’s status and utilization of maternal health services in Nepal. Journal Of Biosocial Science, 39(5), 671-692. https://doi.org/ 10.1017/S002.193.2007001952.
68. Slovenian Ministry of Health. (2024). https://www.gov.si/en/policies/health/organizacija zdravstvenega- varstva-2/.
69. Sousa, A. I., dos Santos, L. B. B., do Nascimento Souza, M. H., da Paixão, T. M., & de Farias, S. N. P. (2020). Evaluación de la accesibilidad a los servicios de Atención Primaria de Salud desde la perspectiva de los profissionales. Revista Enfermagem UERJ, 28, 1-7. http://dx.doi. org/10.12957/reuerj.2020.47069.
70. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2022). From https://muhasebat.hmb.gov.tr/iller-itibariyle-merkezi-yonetim- butce istatistikleri-2004-2019.
71. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2003). Sağlıkta dönüşüm. Sağlık Bakanlığı.
72. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2008). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5100/0/saglik istatistikleri-2008pdf.pdf?_ tag1=9C3FAA1816FB38292F0519D8AFA2D1F6F2972667.
73. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2009). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5101/0/siy2009pdf.pdf?_ tag1=28C58B6DD52E79A05D188554EF7 3208852E89AC0.
74. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2010). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5102/0/saglikistatistikleriyilligi2010pdf.pdf?_ tag1=AA0758451DFF D8B61A1ADE548610C19F909850CE.
75. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2012). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5111/0/istaturk2012pdf.pdf.
76. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2013). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5112/0/saglik istatistik- yilligi-2013pdf.pdf.
77. T.C. Sağlık Bakanlığı (2014). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/5119/0/yilliktrpdf.pdf.
78. T.C. Sağlık Bakanlığı (2015). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/23530/0/2015- yili29pdf.pdf.
79. T.C. Sağlık Bakanlığı (2016). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/13183/0/sy2016turkcepdf.pdf.
80. T.C. Sağlık Bakanlığı (2017). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/31113/0/111turkcesiydijiv1pdf.pdf.
81. T.C. Sağlık Bakanlığı (2018). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/47155/0/siy2018—- turkcepdf.pdf.
82. T.C. Sağlık Bakanlığı (2019). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/40564/0/saglik- istatistikleri-yilligi-2019pdf.pdf.
83. T.C. Sağlık Bakanlığı (2020). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/43399/0/siy2020-tur- 26052022pdf.pdf.
84. T.C. Sağlık Bakanlığı (2021). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/45316/0/siy2021- turkcepdf.pdf.
85. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Sağlık istatistikleri yıllığı, https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/48054/0/siy202.205.042024pdf.pdf.
86. Toygar, Ş. A., & Potas, N. (2021). Modeling of Access to Health Services in Türkiye: The Count Data Models with a Poisson Distribution. International Journal of Health Management and Tourism, 6(1), 397-426.
87. TÜİK. TÜİK İstatistik Verileri. (2024). https://nip.TÜİK.gov.tr/.
88. Türkay, Ş. (2024). https://www.aa.com.tr/tr/saglik/hastanelerde-onayli-randevu-donemi-basladi/3217739.
89. Üstü, Y., Uğurlu, M., Örnek, M., & Sanisoğlu, S. Y. (2011). 2002-2008 yılları arasında Erzurum bölgesinde birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi. Balkan Med J, 28(1), 55-61. https://doi.org/10.5174/tutfd.2009.02884.1.
90. World Health Assembly, 55. (2002). Fifty-fifthe World Health Assembly, Geneva, 13-18 May 2002: resolutions and decisions, annexes. World Health Organization, http://www.who.int/iris/handle/10665/259364.
91. World Health Organization. (1978). Declaration of Alma-Ata: International Conference on Primary Health Care, Alma-Ata, USSR, 6–12 September 1978. Dünya Sağlık Örgütü.
92. Yang, D. H., Goerge, R., & Mullner, R. (2006). Comparing GIS-based methods of measuring spatial accessibility to health services. Journal Of Medical Systems, 30(1), 23-32. https://doi.org/10.1007/s10916.006.7400-5.
93. Yasak, Ü. (2019). An analysis on the accessibility of family health centers in Kula city. In Özdoğru, H; Çetin, T; Kara, H (Eds.), New trends in Social sciences (pp. 93-104). Lithuanian: SRA (Strategic Researches Academy) Academic Publishing.
94. Yasak, Ü. (2021). Sürdürülebilir kentleşme bağlamında kentsel hizmetlere erişebilirlik: eğitim kurumlarına, erişebilirlik yönüyle muğla kenti üzerine bir analiz. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(74), 2353–2367. https://doi.org/10.26450/jshsr.2672.
95. Zaman, M., Sevindi, C., & Birinci, S. (2018). Tarihi yolların buluştuğu Erzurum şehrindeki beşeri turistik eserler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(Özel Sayı), 581-601.