Tokat Kent Merkezinde Yaşlı Nüfusun Kentsel Mekân Kullanımı: Nitel Bir İnceleme

Öz

Günümüzde dünya nüfusu kentlerde yoğunlaşmakta ve hızla yaşlanmaktadır. Yaşlanan ve kentsel alanlarda daha görünür hale gelmeye başlayan yaşlı nüfusun ise mekân kullanımına bağlı sorunlar ve karşılaştıkları zorluklar da her geçen gün artmaktadır. Bu çalışma, Tokat kent merkezinde yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin kentsel mekân kullanımını, sosyal etkileşimlerini ve karşılaştıkları mekânsal sorunları coğrafi bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada 46 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bulgular, yaşlı bireylerin mekân kullanımını büyük ölçüde sosyal etkileşim olanakları, ulaşım kolaylığı ve çevresel düzenlemelerin belirlediğini göstermektedir. Katılımcılar; park, çarşı, alışveriş merkezi ve cami gibi mekânlarda vakit geçirmekte, ancak ulaşım ve erişilebilirlik sorunları nedeniyle bağımsız hareket etmekte zorluk yaşamaktadırlar. Çalışmada aynı zamanda yaş dostu kent kavramı ele alınmakta ve Tokat’ın yaş dostu kent yaklaşımını benimsemesinin önemi vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tokat Kent Merkezi
• Yaşlanma
• Kentsel Mekân
• Mekân Kullanımı

Urban Space Use of the Elderly Population in Tokat City Center: A Qualitative Study

Öz

Today, the world population is rapidly aging and increasingly concentrating in urban areas. As the elderly population becomes more visible in urban spaces, the challenges related to space use and daily life also continue to grow. This study aims to examine the urban space use, social interactions, and spatial problems experienced by individuals aged 65 and over living in the city center of Tokat from a geographical perspective. The study was conducted using a qualitative research design, and semi-structured interviews were carried out with 46 participants. The findings indicate that the use of urban space by older adults is largely determined by social interaction opportunities, transportation accessibility, and environmental arrangements. Participants spend time in spaces such as parks, bazaars, shopping malls, and mosques; however, they experience difficulties in independent mobility due to transportation and accessibility problems. The study also addresses the concept of age-friendly cities and emphasizes the importance of adopting an age-friendly urban approach in Tokat.

Anahtar Kelimeler

• Tokat City Center
• Aging
• Urban Space
• Space Use

Kaynakça

1. Akkaya, M. (2025). Yaş dostu kent: Kayaşehir üzerine nitel bir araştırma. Senectus, 3(1), 71-93. https://doi.org/10.26650/senectus.2025.3.1.0745
2. Andrews, G. J., Cutchin, M., McCracken, K., Phillips, D., & Wiles, J. (2007). Geographical gerontology: The constitution of a discipline. Social Science & Medicine, 65(1), 151–168.
3. Aslan, D. (2025). Teoriden pratiğe “yaşlı dostu şehirler”. Toplum ve Hekim, 40(1), 69-72.
4. Avşar Arık, I. (2021). Kentte yaşlanma ve yaş dostu kentler: Eleştirel bir değerlendirme. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 5(1), 47-63.
5. Avşar Arık, I. (2023). Kentsel çevre, yaşlanma ve yaşam kalitesi: Kayseri örneği. Senectus, 1(2), 207-233. https://doi.org/10.26650/ senectus.2023.1.2.0017
6. Azak, S. N., & Belir, Ö. (2020). Yaşlı bireylerin kent mekânlarını kullanım analizleri: Heybeliada’da bir inceleme. Modular, 3(1), 20-38.
7. Becerikli, K., & Bayram, S. (2024). Aktif yaşlanma politikalarının yaşlı dostu kentler bağlamında irdelenmesi. Bozok Journal of Engineering and Architecture, 3(1), 12-20.
8. Buffel, T., Phillipson, C., & Scharf, T. (2012). Ageing in urban enviroments: Developing “age friendly” cities. Critical Social Policy, 32(4), 597– 617. https://doi.org/10.1177/026.101.8311430457

9. Cantekin, Ö. F. (2020). Kentsel yaşam olanaklarının yaşlılara uygunluğuna ilişkin yaşlı görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(1), 29-40.
10. Çakıcı, K., & Atay, E. (2024). Türkiye’de yaş dostu belediyecilik uygulamaları: Yaş dostu kentler ve topluluklar küresel ağı bağlamında bir inceleme. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 87, 158-178. https://doi.org/10.26650/jspc.2024.87.1522632
11. Çakıcı, K. (2024). Yaş dostu kent kavramı çerçevesinde bibliyometrik bir analiz. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 106-121. https://doi. org/10.17828/yalovasosbil.1526885 Çengelci Özekes, N. B. (2014). Yaşanılan kentin büyüklüğü, yaşanılan mekânın özellikleri, eğitim ve cinsiyet faktörleri açısından yaşlıların yaşam doyumları ve günlük yaşam aktiviteleri. Ege Eğitim Dergisi, 15(2), 476-496.
12. Doğanay, G. (2025). Coğrafi özelliklerin yaşlı bireylerin gündelik yaşamları üzerine etkileri. Doğu Coğrafya Dergisi, 30(53), 112-125. https:// doi.org/10.17295/ataunidcd.1603012
13. Domaniç, N. (2023). Kırsal alanda ve kentte yaşayan yaşlılar ve boş zaman değerlendirme (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
14. Düzenli, T., Özkan, D. G., & Alapak, E. M. (2016). Kent parklarının yaşlılara sunduğu olanaklar açısından incelenmesi: Trabzon kenti örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(37), 141-154. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.11839
15. Esendemir, Ş. (2016). Türkiye’de yerinde yaşlanma ve mekân gerontolojisinin temel parametreleri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 36(2), 411-429. https://doi.org/10.16917/iusosyoloji.284544
16. Eşrefoğlu, H. (2024). Yaş dostu kentler. Senectus, 2(1), 69-87. https://doi.org/10.26650/senectus.2024.2.1.0022
17. Göksoy Sevinçli, B. (2025). Yaşlı dostu kent algısındaki farklılıklar: Diyarbakır ve Bursa karşılaştırması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(68), 685-726. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1698880
18. Hardal, S. (2025). Tokat. Ü. Bekdemir (Ed.), Türkiye’de kentleşme ve kentler içinde (ss. 943-957). Pegem Akademi.
19. Kalınkara, V. (2017). Yaşlanan kentler: Kentsel alanda aktif yaşlanmayı destekleyecek kapsayıcı tasarım ve ergonomi. Toplum ve Demokrasi, 11(24), s. 229-248.
20. Kantik, Z. (2024). İzmir’in demografik yaşlanma süreci ve yaşlı nüfusa sunulan kamu hizmetleri (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar.
21. Kesgin, B. (2023). Yaşlı dostu şehirler. İlke Politika Notu, Toplumsal Düşünce ve Araştırma Merkezi, 53. 1-12. http://dx.doi.org/10.26414/ pn053
22. Köse, M., & Aydın, Y. (2022). Coğrafi mekânın yaşlanma üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(48), 325-341. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1085158
23. Kürüm Varolgüneş, F. (2025). Developing age-friendly cities: A strategic framework for turkey. Karesi Journal of Architecture, 4(1), 31-56.
24. Levasseur, M., Généreux, M., Bruneau, J. F., Vanasse, A., Chabot, É., Beaulac, C., & Bédard, M. M. (2015). Importance of proximity to resources, social support, transportation and neighborhood security for mobility and social participation in older adults: results from a scoping study. BMC Public Health, 15, 503. https://doi.org/10.1186/s12889.015.1824-0
25. Michael, Y. L., Green, M. K., & Farquhar, S. A. (2006). Neighborhood design and active aging. Health & Place, 12(4), 734–740. https://doi. org/10.1016/j.healthplace.2005.08.002
26. Özgür, E. M. (2019). Yaşlanmanın coğrafyaları: Coğrafi gerontolojide ilerleme, tartışmalar ve araştırma gündemi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 17(1), 78-109. https://doi.org/10.33688/aucbd.512325
27. Özgür, E. M., & Kılınç, N. (2022). Yaşlı dostu kentler ve topluluklara ilişkin kuramsal çerçevelerin gözden geçirilmesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 20(1), 310-337. https://doi.org/10.33688/aucbd.1078870
28. Özgür, E. M., & Yakar, M. (2026). Kırsal Türkiye’deki aşırı yaşlanmanın coğrafi örüntüsü kasvetli demografik bir durumu açığa çıkarıyor. Senectus, 4(1), 99-139. https://doi.org/10.26650/senectus.2026.4.1.1034
29. Öztürk, A.Ç. & Turan Kızıldoğan, E. (2017). Yaşlı bireylerin kentsel/kamusal mekânları kullanım analizi: Eskişehir örneği. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 10(1), 1-13.
30. Tamkoç, B., & Bilgin, Ö. F. (2020). Aktif yaşlanma bağlamında yaş dostu kent kavramı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2(Erişilebilirlik Özel Sayısı) 211-226. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.816372
31. Türkiye İstatistik Kurumu (2026). Nüfus ve Demografi, 4 Mart 2026 tarihinde https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes adresinden edinilmiştir.
32. Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2022). Beşerî coğrafya (18.Basım). Çantay Kitabevi.
33. United Nations (2025). Population, 15 Aralık 2025 tarihinde https://www.un.org/en/global-issues/population adresinden edinilmiştir.
34. Ünal, Ç. (2005). Şehir coğrafyası açısından Tokat (2.Basım). Aktif Yayınevi.
35. Wiles, J. L., Leibing, A., Guberman, N., Reeve, J., & Allen, R. E. S. (2012). The meaning of “aging in place” to older people. The Gerontologist, 52(3), 357–366. https://doi.org/10.1093/geront/gnr098
36. World Health Organization (2002). Active ageing: A policy framework. World Health Organization Press.
37. World Health Organization (2007). Global age-friendly cities: A guide. World Health Organization Press.
38. World Health Organization (2026), Age Friendly World, 3 Eylül 2026 tarihinde https://extranet.who.int/agefriendlyworld/who-network/ adresinden edinilmiştir.
39. Yakar, M., & Özgür, E. M. (2022). Türkiye’de nüfus yaşlanması, yerel düzeyde tehlike çanları çalıyor!. Journal of Geography, (44), 231-250. https://doi.org/10.26650/JGEOG2022.105.9215
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12.Basım). Seçkin Yayıncılık.
41. Zengin Taş, E., Kırışık, H., Yıldız, F., Ata, Z., & Aktuğ, M. (2023). Yaşlı dostu kentin anlamı ve aktif yaşlanmaya katkıları: Cumhuriyetin 100. yılında İzmir kenti örneği. Kent Akademisi, 16(Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 71-96. https://doi.org/10.35674/ kent.1352981