Spor Yapan Bireylerde Sürdürülebilir Tüketim ve Sürdürülebilir Sağlıklı Yeme Davranışlarının Çeşitli Değişkenlerle İncelenmesi: Üniversite Öğrencileri Örneği

Yıl 2025, Sayı: 27, 1018 - 1032, 31.12.2025

Çiler Özenir , Mihrican Kaçar , Mazhar Ahmet Toptaş , Aytuğ Yöntem

https://doi.org/10.38079/igusabder.1425895

Öz

Amaç: Spor, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının tamamını etkilemekte ve her birinin gerçekleştirilmesinde kolaylaştırıcı rol oynamaktadır. Bu araştırmanın amacı, spor salonlarına devam eden üniversite öğrencilerinin sürdürülebilir tüketim ve sürdürülebilir sağlıklı yeme davranışlarının belirlenmesidir.
Yöntem: Spor salonlarına devam eden 272 [kadın:61 (%22,4), erkek:211 (%77,6)] üniversite öğrencisi ile kesitsel bir çalışma yürütülmüştür. Araştırmacılar tarafından hazırlanan anket yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak uygulanmıştır. Tüm antropometrik ölçümler araştırmacılar tarafından alınmıştır. Anket genel özellikler, antropometrik veriler, beslenme alışkanlıkları, Sürdürülebilir ve Sağlıklı Yeme Davranışları Ölçeği ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışları Ölçeği’nden oluşmaktadır.
Bulgular: Bu çalışmadaki bireylerin yaş ortalaması 22,44±3,36 yıldır ve %49,6’sı haftada 3-4 kez, %40,1’i haftada 5-6 kez spor salonuna gitmektedir. Kadınların ve erkeklerin Sağlıklı Yeme Davranışları Ölçeği ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeği alt boyutlarından aldıkları puanlar benzerdir. Bireylerin spor salonunda geçirdikleri süre arttıkça Çevre Duyarlılığı ve Hayvan Sağlığı alt boyutundan aldıkları puanların arttığı belirlenmiştir (p < 0,05). Her gün spor salonuna giden bireylerin yöresel-organik ürünlerin tercihini sorgulayan Kalite İşaretleri alt boyutundan aldıkları puanların haftada 3-4 kez spor salonuna gidenlerden yüksek olduğu bulunmuştur (p < 0,05). Spor salonunda 61-120 dk spor yapan bireylerin Et Tüketiminin Azaltılması alt boyutundan aldığı puanların yarım saatten az süre spor yapan bireylerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Et Tüketiminin Azaltılması ve Çevre Duyarlılığı (r:0,375; p < 0,001) ile Tasarruf (r:0,338, p < 0,001) alt boyutlarından alınan puanlar arasında pozitif, orta kuvvette bir ilişki saptanmıştır.
Sonuç: Spor salonlarına devam eden üniversite öğrencilerinin spor salonuna gitme sıklıklarının ve spor salonunda geçirdikleri sürenin artması, sürdürülebilir tüketim davranışları ve sürdürülebilir sağlıklı yeme davranışı üzerinde olumlu etkiler gösterir.

Anahtar Kelimeler

Spor , beslenme , yeme alışkanlığı , tüketim , sürdürülebilir gelişme

Etik Beyan

Çalışma 8 Haziran 2022 tarihinde 2022.05.25 karar numarası ile Kırıkkale Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır ve tüm katılımcılardan Helsinki Bildirgesi'ne uygun olarak yazılı onam alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma ‘‘2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı’’ kapsamında 1919B012107296 proje numarası ile Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012107296

Teşekkür

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna (TÜBİTAK) teşekkür ederiz.

Examining Sustainable Consumption and Sustainable Healthy Eating Behaviors in Individuals Doing Sports with Various Variables: University Students Example

Öz

Aim: Sport affects all of the Sustainable Development Goals and plays a facilitating role in achieving each of them. This research aimed to determine the sustainable consumption and sustainable healthy eating behaviors of university students attending gyms.
Method: A cross-sectional study was conducted with 272 university students [female:61 (22.4%), male:211 (77.6%)] attending gyms. The survey prepared by the researchers was applied using the face-to-face interview technique. All anthropometric measurements were taken by researchers. The survey consists of general characteristics, anthropometric data, eating habits, the Sustainable and Healthy Eating (SHE) Behaviors Scale, and the Sustainable Consumption Behaviors Scale.
Results: The average age of the individuals in this study is 22.44±3.36 years and 49.6% go to the gym 3-4 times a week, and 40.1% go to the gym 5-6 times a week. The scores that women and men receive from the SHE Behaviors Scale and Sustainable Consumption Behavior Scale sub-dimensions are similar. It was determined that as the time individuals spent in the gym increased, their scores from the Environmental Awareness and Animal Welfare sub-dimensions increased (p < 0.05). It was determined that the scores of the Quality Labels sub-dimension, which questions the preference of regional-organic products, of individuals who go to the gym every day are higher than those of individuals who go to the gym 3-4 times a week (p < 0.05). It was determined that the scores of individuals who exercised for 61-120 minutes at the gym on the Meat Reduction sub-dimension were higher than those who exercised for less than half an hour. A moderate positive relationship was found between Meat Reduction and the scores obtained from the Environmental Awareness (r:0.375, p < 0.001) and Savings (r:0.338, p < 0.001) sub-dimensions.
Conclusion: The increase in the frequency of going to the gym and the time they spend in the gym among university students attending gyms has positive effects on sustainable consumption behaviors and sustainable healthy eating behaviors.

Anahtar Kelimeler

Sports , nutrition , eating behavior , consumption , sustainable development

Etik Beyan

This study was approved by Kırıkkale University Non-Interventional Research Ethics Committee (Date: June 8, 2022, Decision number: 2022.05.25).

Destekleyen Kurum

This study was supported by the Scientific and Technological Research Council of Turkey (TÜBİTAK) with project number 1919B012107296 within the scope of "2209-A University Students Research Projects Support Program".

Proje Numarası

1919B012107296

Teşekkür

We would like to thank the Scientific and Technological Research Council of Türkiye (TÜBİTAK).

Kaynakça

• 1. López-Martínez MI, Miguel M, Garcés-Rimón M. Protein and sport: alternative sources and strategies for bioactive and sustainable sports nutrition. Front Nutr. 2022;9:926043.
• 2. United Nations. Report of the Secretary-General to the 75th Session of the General Assembly. Sport: a global accelerator of peace and sustainable development for all. Published 2020.https://www.un.org/development/desa/dspd/sport-development-peace/unsg-report2020.html
• 3. United Nations on Sport for Development and Peace (UNOSDP). Sport and the sustainable development goals: an overview outlining the contribution of sport to the SDGs. Published 2015. https://www.sport-for-development.com/imglib/downloads/unosdp2014-sport-and-the-sustainable-development-goals.pdf
• 4. Meyer N, Reguant-Closa A. “Eat as if you could save the planet and win!” sustainability integration into nutrition for exercise and sport. Nutrients. 2017;9(4):412.
• 5. Röös E, Karlsson H, Witthöft C, Sundberg C. Evaluating the sustainability of diets--combining environmental and nutritional aspects. Environ Sci & Policy. 2015;47:157-166.
• 6. Lynch H, Johnston C, Wharton C. Plant-based diets: considerations for environmental ımpact, protein quality, and exercise performance. Nutrients. 2018;10(12):1841.
• 7. T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve Göstergeleri, Haziran 2020.
• 8. Ward LC. Bioelectrical impedance analysis for body composition assessment: reflections on accuracy, clinical utility, and standardisation. Eur J Clin Nutr. 2019;73(2):194-199.
• 9. Peterson CM, Thomas DM, Blackburn GL, Heymsfield SB. Universal equation for estimating ideal body weight and body weight at any BMI. Am J Clin Nutr. 2016;103(5):1197-1203. doi: 10.3945/ajcn.115.121178
• 10. Żakowska-Biemans S, Pieniak Z, Kostyra E, Gutkowska K. Searching for a measure integrating sustainable and healthy eating behaviors. Nutrients. 2019;11(1):95.
• 11. Erdoğan N, Çıtar E, Köksal E, Bilici Saniye. A new method for determining nutritional behavior in university students: Sustainable and Healthy Eating Behavior Scale. In: 1st International Congress on Sustainable Life; March 15-16, 2019; Ankara, Türkiye.pp167.
• 12. Doğan O, Bulut Z, Kökalan Çımrın F. Bireylerin sürdürülebilir tüketim davranışlarının ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilim Derg. 2015;29(4): 659-78.
• 13. Sarkar JG, Sarkar A, Dwivedi YK, Balaji MS. Sweat it for sustainability: Impact of physical activity/exercise on sustainable consumption. Psychol & Mark. 2022;39(11):2184-2199.
• 14. Polat E, Akoğlu HE, Konak O, Güçlü Ö. Fiziksel aktivite yapan ve yapmayan bireylerde sürdürülebilir tüketim davranışlarının incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilim Derg. 2019;17(2):53-63.
• 15. Kenger EB, Aydın Ö, Balkan C, et al. Assessment of sustainable nutrition practices among individuals attending the gym. Frontiers in Life Sciences and Related Technologies. 2024;5(3):203-209. doi: 10.51753/flsrt.1523250
• 16. Willett W, Rockström J, Loken B, et al. Food in the anthropocene: the EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet (London, England). 2019;393(10170):447-492. doi: 10.1016/S0140-6736(18)31788-4
• 17. Engin Ş, Sevim Y. The relationship between knowledge and behaviors on sustainable nutrition with food choices of undergraduate students: a single centre study. Eur J Sci Technol. 2022;(38):259-269. doi: 10.31590/ejosat.1109521
• 18. Seconda L, Egnell M, Julia C, et al. Association between sustainable dietary patterns and body weight, overweight, and obesity risk in the NutriNetSanté prospective cohort. The American Journal of Clinical Nutrition. 2020;112(1):138-149. doi: 10.1093/ajcn/nqz259
• 19. Clonan A, Wilson P, Swift JA, Leibovici DG, Holdsworth M. Red and processed meat consumption and purchasing behaviours and attitudes: impacts for human health, animal welfare and environmental sustainability. Public Health Nutr. 2015;18(13):2446-2456.
• 20. Clonan A, Roberts KE, Holdsworth M. Socioeconomic and demographic drivers of red and processed meat consumption: implications for health and environmental sustainability. Proc Nutr Soc. 2016;75(3):367-373. doi: 10.1017/S0029665116000100
• 21. Slotnick MJ, Falbe J, Cohen JF, Gearhardt AN, Wolfson JA, Leung CW. Environmental and climate impact perceptions in university students: sustainability motivations and perceptions correspond with lower red meat intake. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2023;123(5):740-750. doi: 10.1016/j.jand.2022.09.015
• 22. Kerksick CM, Jagim A, Hagele A, Jäger R. Plant proteins and exercise: what role can plant proteins have in promoting adaptations to exercise? Nutrients. 2021;13(6):1962.
• 23. Nigg C, Nigg CR. It’s more than climate change and active transport—physical activity’s role in sustainable behavior. Transl Behav Med. 2021;11(4):945-953.
• 24. Vargas AM, de Moura AP, Deliza R, Cunha LM. The role of local seasonal foods in enhancing sustainable food consumption: a systematic literature review. Foods (Basel, Switzerland). 2021;10(9):2206. doi: 10.3390/foods10092206.