Derleme

İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması

Cilt: 1 Sayı: 1 31 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması

Öz

Yapay zekâ teknolojilerinde son yıllarda yaşanan hızlı gelişmeler, insan ile bilgisayar arasındaki etkileşim biçimlerini önemli ölçüde dönüştürmüştür. Özellikle büyük dil modellerinin (Large Language Models-LLMs) yaygınlaşmasıyla birlikte, kullanıcıların doğal dil aracılığıyla yapay zekâ sistemlerini yönlendirmesine olanak sağlayan istem mühendisliği (prompt engineering) yeni bir araştırma ve uygulama alanı olarak ortaya çıkmıştır. İstem mühendisliği, büyük dil modellerinden istenilen çıktıların elde edilmesi amacıyla istemlerin sistematik biçimde tasarlanması, optimize edilmesi ve değerlendirilmesini kapsayan disiplinlerarası bir yaklaşım olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışma, istem mühendisliğini yalnızca teknik bir araç olarak değil, aynı zamanda insan-bilgisayar etkileşiminin yeni bir paradigması olarak ele almayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle yapay zekâ ve büyük dil modellerinin gelişim süreci incelenmiş, ardından insan-bilgisayar etkileşiminin tarihsel evrimi çerçevesinde istem mühendisliğinin ortaya çıkışı değerlendirilmiştir. Devamında istem mühendisliğinin kavramsal temelleri, temel istem teknikleri, avantajları, fırsatları, sorunları ve eleştirileri sistematik biçimde ele alınmıştır. Ayrıca eğitim, sağlık, turizm, finans ve kamu yönetimi gibi farklı uygulama alanlarında gerçekleştirilen güncel araştırmalar incelenerek alanın mevcut durumu ortaya konulmuştur. Literatür incelemesi sonucunda istem mühendisliğinin yapay zekâ sistemlerinin performansını artırdığı, insan-yapay zekâ iş birliğini güçlendirdiği ve bilgiye erişimi kolaylaştırdığı görülmektedir. Bununla birlikte halüsinasyon, önyargı, açıklanabilirlik, veri güvenliği ve etik sorunlar gibi önemli riskler barındırdığı da tespit edilmiştir. Sonuç olarak istem mühendisliği, yapay zekâ çağında insan ile makine arasındaki iletişimi yeniden tanımlayan stratejik bir yetkinlik ve yeni bir etkileşim paradigması olarak değerlendirilmektedir. Gelecekte yapılacak araştırmaların kuramsal çerçevenin geliştirilmesine, standart istem tasarım ilkelerinin oluşturulmasına ve farklı disiplinlerdeki uygulamaların değerlendirilmesine odaklanmasının alana önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Al-Khresheh, M. H. (2024). Bridging technology and pedagogy from a global lens: Teachers’ perspectives on integrating ChatGPT in English language teaching. Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, Article 100218. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100218
  2. Amershi, S., Weld, D., Vorvoreanu, M., Fourney, A., Nushi, B., Collisson, P., Suh, J., Iqbal, S., Bennett, P. N., Inkpen, K., Teevan, J., Kikin-Gil, R., & Horvitz, E. (2019). Guidelines for human-AI interaction. In Proceedings of the 2019 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1–13). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3290605.3300233
  3. Anil, R., Dai, A. M., Firat, O., Johnson, M., Lepikhin, D., Passos, A., Shakeri, S., Taropa, E., Bailey, P., Chen, Z., Chu, E., Clark, J. H., El Shafey, L., Huang, Y., Meier-Hellstern, K., Mishra, G., Moreira, E., Omernick, M., Robinson, K., . . . Wu, Y. (2023). PaLM 2 technical report (Version 3) [Preprint]. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2305.10403
  4. Anlı, Ö. F. (2025). Kim biliyor?: Yabancı zekâ, epistemolojik yabancılaşma ve bilginin dönüşümü. Kilikya Felsefe Dergisi, (2), 254–286.
  5. Bayrak, A. T., Korkmaz, F. N., & Sayan, İ. U. (2025). Few-shot and zero-shot classification with large language models: A comparative study. In 2025 9th International Symposium on Innovative Approaches in Smart Technologies (ISAS) (pp. 1–4). IEEE. https://doi.org/10.1109/ISAS66241.2025.11101921
  6. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? In Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 610–623). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
  7. Briggs, J., & Kodnani, D. (2023). The potentially large effects of artificial intelligence on economic growth. https://www.gspublishing.com/content/research/en/reports/2023/03/27/d64e052b-0f6e-45d7-967b-d7be35fabd16.html
  8. Brown, T. B., Mann, B., Ryder, N., Subbiah, M., Kaplan, J., Dhariwal, P., Neelakantan, A., Shyam, P., Sastry, G., Askell, A., Agarwal, S., Herbert-Voss, A., Krueger, G., Henighan, T., Child, R., Ramesh, A., Ziegler, D. M., Wu, J., Winter, C., . . . Amodei, D. (2020). Language models are few-shot learners (Version 4) [Preprint]. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2005.14165

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Üretim ve Operasyon Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

11 Haziran 2026

Kabul Tarihi

24 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 1 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Koska, A. (2026). İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması. İSTANBUL GALATA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ, 1(1), 32-46. https://izlik.org/JA59AA57AX
AMA
1.Koska A. İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması. İGÜSBD. 2026;1(1):32-46. https://izlik.org/JA59AA57AX
Chicago
Koska, Alaeddin. 2026. “İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması”. İSTANBUL GALATA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ 1 (1): 32-46. https://izlik.org/JA59AA57AX.
EndNote
Koska A (01 Ağustos 2026) İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması. İSTANBUL GALATA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ 1 1 32–46.
IEEE
[1]A. Koska, “İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması”, İGÜSBD, c. 1, sy 1, ss. 32–46, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59AA57AX
ISNAD
Koska, Alaeddin. “İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması”. İSTANBUL GALATA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ 1/1 (01 Ağustos 2026): 32-46. https://izlik.org/JA59AA57AX.
JAMA
1.Koska A. İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması. İGÜSBD. 2026;1:32–46.
MLA
Koska, Alaeddin. “İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması”. İSTANBUL GALATA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ, c. 1, sy 1, Ağustos 2026, ss. 32-46, https://izlik.org/JA59AA57AX.
Vancouver
1.Alaeddin Koska. İstem Mühendisliği: Yapay Zekâ Sistemlerinde İnsan-Bilgisayar Etkileşiminin Yeni Paradigması. İGÜSBD [Internet]. 01 Ağustos 2026;1(1):32-46. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59AA57AX