Child Protection Services in the Context of Welfare States: A Comparison of the Turkish and German Samples

Öz

Aim: Children in need of protection, as one of the intervention services within the child protection system, constitute a significant area of child welfare. This study aims to compare institutional care, adoption/foster care, and family-based care services provided for children in need of protection within the context of welfare regimes, using the cases of Türkiye and Germany.

Method: The data obtained through document analysis were examined under four categories covering the period between 2010 and 2025: institutional care services, foster care services, adoption services, and family-based care/parental support services.

Findings: The findings indicate that the child protection policies of Türkiye and Germany show similarities in terms of their orientation toward family-centered service approaches. However, in recent years, the number of children in institutional care has decreased in Türkiye due to state policies, whereas the number of children benefiting from institutional care has increased in Germany.

Conclusion: In this context, strengthening institutional capacity, while also considering the administrative and normative dimensions of child protection services, will support the provision of rights-based child welfare services. By providing a concrete basis for comparison within welfare regime discussions in the field of child protection, this study also offers an institutional framework that may be utilized in future field research.

Anahtar Kelimeler

• Children in Need of Protection
• Türkiye
• Germany
• Welfare State
• Social Policy

Refah Devletleri Bağlamında Çocuk Koruma Hizmetleri: Türkiye ve Almanya Örneklemi Üzerinden Bir Karşılaştırma

Öz

Amaç: Çocuk koruma sisteminin müdahale hizmetlerinden biri olan “korunmaya ihtiyacı olan çocuklar” çocuk refahının önemli bir alanını oluşturmaktadır. Bu araştırmada refah rejimleri bağlamında korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik uygulanan kurum bakımı, evlat edinme/koruyucu ailelik ve aile yanında bakım hizmetlerinin Türkiye ve Almanya örneklemi üzerinden karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Yöntem: Doküman incelemesi yöntemiyle elde edilen veriler 2010–2025 dönemini kapsayacak şekilde kurum bakımı hizmetleri, koruyucu aile hizmetleri, evlat edinme hizmetleri ve aile yanında bakım/ebeveyn destekleri olmak üzere 4 başlık altında ele alınmıştır.

Bulgular: Araştırma neticesinde; Türkiye ve Almanya’nın çocuk koruma politikalarının aileye yönelik hizmet yaklaşımına yakın olması yönüyle benzerlik gösterdiği görülmüştür. Bununla birlikte son yıllarda Türkiye’de devlet politikalarının etkisiyle kurum bakımındaki çocuk sayısında azalma yaşanırken, Almanya’da kurum bakımından yararlanan çocuk sayısında artış yaşandığı saptanmıştır.

Sonuç: Bu bağlamda çocuk koruma hizmetlerinin yönetsel ve normatif boyutları da dikkate alınarak kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi hak temelli çocuk hizmetlerinin sunumunu destekleyecektir. Bu çalışma, çocuk koruma alanındaki refah rejimi tartışmalarına somut bir karşılaştırma zemini sağlayarak, gelecekte yapılacak saha araştırmaları için de kullanılabilir bir kurumsal çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Korunmaya İhtiyacı Olan Çocuklar
• Türkiye
• Almanya
• Refah Devleti
• Sosyal Politika

Kaynakça

1. AHNERT, L., & LAMB, M. E. (2001). The East German child care system: Associations with caretaking and caretaking beliefs, and children’s early attachment and adjustment. American Behavioral Scientist, 44(11), 1843–1863.
2. AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI [ASHB]. (2020). Koruyucu aile adayları rehberi. https://ailevecalisma.gov.tr/media/40289/koruyucu-ai-le-adaylari-rehberi-pdf (Erişim tarihi: 05.06.2025)
3. AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI [ASHB]. (2021a). Çocuk politikaları serisi/1: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın çocuk ihmali ve istismarı konusuna kurumsal yaklaşımı. https://aile.gov.tr/media/72849/cocuk-politikalari-serisi-1.pdf (Erişim tarihi: 05.06.2025)
4. AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI [ASHB]. (2021b). Çocuk politikaları serisi/3: Aile odaklı hizmet modeli olarak koruyucu aile uygulaması. https://aile.gov.tr/media/72849/cocuk-politikalari-serisi-3.pdf (Erişim tarihi: 05.06.2025)
5. AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI [ASHB]. (2021c). İstatistikler. https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler (Erişim tarihi: 05.06.2025)
6. AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI [ASHB]. (2025). Yıllık faaliyet raporları. https://www.aile.gov.tr/raporlar/yillik-faaliyet-raporlari/ (Erişim tarihi: 25.08.2025)
7. AKBAŞ, E. (2019). Türkiye’de çocuk koruma sistemi ve kurumsal dönüşüm. Sosyal Politika Araştırmaları Derneği.
8. ANDERSEN, G. E. (1991). The three worlds of welfare capitalism. Polity Press.

9. ARTS, W., & GELISSEN, J. (2002). Three worlds of welfare capitalism or more? A state-of-the-art report. Journal of European Social Policy, 12(2), 137–158.
10. AUSZUG AUS DEM DATENREPORT: FAMILIE, LEBENSFORMEN UND KINDER (2021). https://www.destatis.de/DE/Service/Statistik-Campus/Datenreport/Downloads/datenreport-2021-kap-2.pdf?__blob=publicationFile (Erişim Tarihi: 05.06.2025)
11. AZBAY, K., & TATLICIOĞLU, O. (2025). Çocuk koruma sistemlerinin karşılaştırılması: Türkiye, Almanya ve İngiltere örneği. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 7(2), 267–278.
12. BECK, W. (2023). Foster care in Germany: Current status and issues. Social Pathology & Prevention, 9(1), 19–29.
13. BİLGİN, Ö. (2020). Çocuk koruma hizmetlerinde çocuk ihbar ve bildirimlerinin değerlendirilmesi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 4(2), 26–37.
14. BONOLI, G. (1997). Classifying welfare states: A two-dimension approach. Journal of Social Policy, 26(3), 351–372.
15. BOWEN, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
16. BRIGGS, A. (1961). The welfare state at historical perspective. European Journal of Sociology, 2(2), 221–258.
17. BUĞRA, A., & KEYDER, Ç. (2006). The Turkish welfare regime in transformation. Journal of European Social Policy, 16(3), 211–228.
18. COUNCIL of EUROPE. (2014/2021). Law on juvenile protection in Türkiye (Law No. 5395) https://rm.coe.int/law-on-juvenile-protection-in-turkiye-5395/1680a72d91 (Erişim tarihi: 24.09.2025)
19. ÇİFCİ, E. G. (2009). Türkiye’de ve dünyada korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik hizmetlerin tarihsel gelişimi. Aile ve Toplum, 5(9), 53–65.
20. DALY, M. (2013). Parenting support policies in Europe. Families, Relationships and Societies, 2(2), 159–174.
21. DESTATIS. (2023). Statistisches Bundesamt. https://www.destatis.de/DE/Home/_inhalt.html (Erişim tarihi: 05.06.2025)
22. DOĞAN, B. (2020). Alman çocuk koruma sisteminde Türkiyeli ailelerin kültür ve göç bağlamında koruyucu aile olma deneyimi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi.
23. DOĞAN, B., & ÖZKAN, Y. (2021). Almanya ve Türkiye’de karşılaştırmalı olarak çocuk koruma politikaları: Türkiye’de çocuk koruma hizmetlerinin sivil yüklenicilere kısmen devredilmesine yönelik bir öneri. Turkish Studies (Social), 16(6), 1967–1985.
24. DOĞAN, B., & ÖZKAN, Y. (2023). Almanya’daki Türkiyeli koruyucu ailelerin gençlik dairelerine ilişkin deneyimleri. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 585–614.
25. FEDERAL ALMANYA CUMHURİYETİ ANAYASASI, (2025). Berlin: Alman Federal Meclisi Yayını, 2010, 15, https://www.btg-bestellservice.de/pdf/80207000.pdf (Erişim tarihi: 05.09.2024)
26. FERRERA, M. (1996). The “Southern model” of welfare in social Europe. Journal of European Social Policy, 6(1), 17–37.
27. FRONEK, P., & ROTABI, K. S. (2020). The impact of the COVID-19 pandemic on intercountry adoption and international commercial surrogacy. International Social Work. https://doi.org/10.1177/0020872820940008
28. GILBERT, N. (2012). A comparative study of child welfare systems: Abstract orientations and concrete results. Children and Youth Services Review, 34(3), 532–536.
29. GILBERT, N., PARTON, N., & SKIVENES, M. (2011). Child protection systems: International trends and orientations. Oxford University Press.
30. IJAB – International Youth Service of the Federal Republic of Germany. (2024). Child and youth services in Germany. https://ijab.de/en/resources-for-practitioners/child-and-youth-services-information-system (Erişim tarihi: 24.09.2025)
31. KINDLER, H. (2012). Child protection in Germany. Schweizerisches Fonds für Kinderschutzprojekte.
32. KORKMAZ, B. C., & DEMİRYÜREK, Y. B. (2025). Türkiye’de çocuk bakım kuruluş modellerine güncel bir bakış. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(2), 299–320.
33. ÖZSAN, M. E. (2020). Refah rejimleri itibarıyla çocuk yoksulluğunun değerlendirilmesi: AB-Türkiye karşılaştırması. Çocuk ve Medeniyet, 5(9), 113–135.
34. ÖZŞAHİN, F. (2012). Korunmaya muhtaç çocuklar: Trabzon ili örneği üzerine bir alan araştırması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi.
35. REIBLING, N., & ARIANS, M. (Eds.). (2023). Toward a biopsychosocial welfare state? How medicine and psychology transform social policy. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-031-32793-3
36. RESMİ GAZETE. (2005, 15 Temmuz). 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu. https://www.aile.gov.tr/uploads/chgm/uploads/pages/kanunlar/5395-sayili-cocuk-koruma-kanunu.pdf (Erişim tarihi: 25.09.2024)
37. SAYIN, K., & PASLI, F. (2021). Almanya, İngiltere ve Türkiye’nin koruyucu aile sistemlerinin karşılaştırılması. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 2(2), 194–215.
38. SOZIALGESETZBUCH [SGB] VIII. (2023). § 33 Vollzeitpflege https://www.sozialgesetzbuch-sgb.de/sgbviii/33.html, (Erişim tarihi: 18.09.2025)
39. SOZIALGESETZBUCH [SGB] VIII. (2023). § 42 Inobhutnahme von Kindern und Jugendlichen. Abgerufen von https://www.sozialgesetzbuch-sgb.de/sgbviii/42.html, (Erişim tarihi: 18.09.2025)
40. SOCIALSTYRELSEN. (2019). Statistik om socialtjänstinsatser till barn och unga 2018. https://www.socialstyrelsen.se/globalassets/sharepoint-dokument/artikelkatalog/statistik/2019-8-6261.pdf (Erişim tarihi: 05.06.2025)
41. SOSYAL VE EKONOMİK DESTEK HİZMETLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK. (2015). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/03/20150303-3.htm (Erişim tarihi: 05.06.2025)
42. STATISTISCHES BUNDESAMT (2015). Statistiken der Kinder- und Jugendhilfe: Einrichtungen und tätige Personen (ohne Tageseinrichtungen für Kinder) 2014. https://www.destatis.de/ (Erişim tarihi: 05.06.2025)
43. ŞENOCAK, H. (2010). Korunmaya muhtaç çocuklara sağlanan bakım yöntemleri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (5), 176–228.
44. TOPRAK, D. (2015). Uygulamada ortaya çıkan farklı refah devleti modelleri üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 151–175.
45. TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI. (1982). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf (Erişim tarihi: 05.06.2025)
46. TÜRKİYE ÇOCUK HAKLARI STRATEJİ VE EYLEM PLANI. (2023). https://www.aile.gov.tr (Erişim tarihi: 05.06.2025)
47. UNHCR. (2010). Protecting children of concern through a systems approach: Guidance for field offices. https://www.unicef.org/protection/UNHCR_Protecting_Children_of_Concern_through_a_Systems_Approach_Dec_1.pdf (Erişim tarihi: 29.06.2025)
48. URHAN, G. (2022). Sosyal yardım rejiminin yerel düzeyde örgütlenmesi. Urzeni Yayıncılık.
49. UYANIK, M. (2018). Alman Gençlik Dairesi ve çocukların koruma altına alınması uygulamalarına yönelik eleştiriler. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 123–140.
50. VATANDAŞ, S. (2014). Alman Gençlik Dairesi (Jugendamt) ve koruma altına alınan Türk kökenli çocuklar. Bilge Strateji, 6(10), 137–156.
51. YAMAN, F., & TUNCAY, H. (2018). Almanya’da çocukları koruma altına alınan göçmen ailelerin gençlik dairelerine ilişkin deneyimleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(40/2).
52. YILDIRIMALP, S., & HIZ, Ö. (2018). Türkiye’de çocuk refahı bağlamında koruyucu aile hizmeti. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 95–114.
53. YOUTH WIKI – European Commission. (2024). Germany: Current debates and reforms. https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/germany/108-current-debates-and-reforms (Erişim tarihi: 24.09.2025)
54. YOUTH WIKI – European Commission. (2025). Germany: National youth law. https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/germany/12-national-youth-law (Erişim tarihi: 24.09.2025)