Cinsiyete Göre Değişen İntihar Davranışına Yorumsamacı Perspektiften Bir Bakış

Öz

İntihar davranışına yönelik risk faktörleri için yapılan sınıflandırmaların birçoğunda cinsiyet değişkenine de yer verilmektedir. Pozitivist paradigmaya bağlı biyomedikal yaklaşımın öngörülerine dayalı yapılan araştırmalarda cinsiyete ilişkin bulgular intihar davranışının kimlerde, ne sıklıkta hangi yöntem kullanımıyla ve nasıl ortaya çıktığına ilişkin genel bir eğilimi ortaya koyabilmektedir. Ancak bu haliyle söz konusu bulguların erkek ve kadınlar için toplumsal-kültürel zorlayıcı etmenlerin neler olduğunu, niçin vehangi koşullar altında erkek veya kadınlarınintihara yöneldiği, dahası intihar davranışının ne anlama geldiğini açıklayabilmesi oldukça güçtür. İntiharı önleme çalışmalarında söz konusu güçlüğü aşabilmek için yorumsamacı bakış açısıyla toplumsal bağlamını gözardı etmeden araştırmalardan elde edilen bulguların, saha araştırmalarından elde edilen bulgular ile bütünleştirilmesi gerekmektedir. Bu sayede, intihar davranışının cinsiyete göre ne anlam(lar) taşıdığını, önleme çalışmalarında hangi konular üzerinde daha fazla yoğunlaşmamız gerektiğini bilme olanağımız artmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İntihar
• intihar davranışı
• cinsiyet
• cinsiyet paradoksu
• yorumsamacı yaklaşım

An Interpretivist Perspective on Suicidal Behavior Varying According to Gender

Öz

In most of the classifications made for risk factors for suicidal behaviour, gender variable is also included. In studies based on the predictions of the bio-medical approach in line with the positivist paradigm, findings on gender can reveal a general tendency regarding who, how often, with which method and how suicidal behavior occurs. However, these findings are insufficient to explain what the social-cultural compelling factors are for men and women, why and under what conditions men and women turn to suicide, and moreover, what suicidal behavior means. From an interpretivist perspective in order to overcome that limitation in suicide prevention studies, it is necessary to integrate the findings from clinical research with the findings from field research without ignoring the social context. In this way, we will be able to know the meaning(s) of suicidal behavior according to gender and which issues we should focus more on in prevention efforts.

Anahtar Kelimeler

• Suicide
• suicide behavior
• gender
• gender paradox
• interpretive approach

Kaynakça

1. ALPTEKİN, K., & DUYAN V. (2014). İntihar ve intihar girişimi: kavramlar, yaygınlık, müdahale, önleme ve öyküler. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
2. ALVAREZ, A. (1999). İntihar: kan dökücü tanrı. Z.Ç. Sarıkaya (çeviren). 2. Basım. Ankara: Öteki Yayınevi.
3. ALVES, V.M., FRANCISCO, L.C., DE MELO A.R., NOVAES, C.R., BELO, F.M., & NARDI, A.E. (2017). Trends in suicide attempts at an emergency department. Revista Brasileira de Psiquiatria, 39, 55–61. https://doi.org/10.1590/1516-4446-2015-1833
4. BAĞLI, M. (2004). Batman intiharları bağlamında özgürlüğün ve geleneksel toplumsal yapının kentsel kurgusu. Kriz Dergisi, 12(1), 21-40.
5. BALSAK, H., ÖZEL, M., & BALSAK, H.N. (2025). Kadın intiharlarının retrospektif analizi: intihar düşüncesinin sürekliliğine etki eden kriz faktörleri. Anatolian Journal of Health Research, 6(2), 131-137. https://doi.org/10.61534/anatoljhr.1716820
6. BARRIGON, M.L., & CEGLA-SCHVARTZMAN, F. (2020). Sex, gender, and suicidal behavior. E. Baca-Garcia (editor). In Behavioral neurobiology of suicide and self harm (pp. 89-115). Springer.
7. BERARDELLI, I., ROGANTE, E., SARUBBI, S., ERBUTO, D., CIFRODELLI, M., CONCOLATO, C., et al. (2022). Is lethality different between males and females? Clinical and gender differences in inpatient suicide attempters. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19, 13309. https:// doi.org/10.3390/ijerph192013309
8. BRAINERD, E. (2001). Economic reform and mortality in the former Soviet Union: a study of the suicide epidemic in the 1990’s. European Economic Review, 45(4-6), 1007-1019.

9. CANNETO, S.S, & SAKINOFSKY, I. (1998). The gender paradox in suicide. Suicide and Life-Threatening Behavior, 28(1), 1-23. DOI:10.1111/j.1943-278X.1998.tb00622.x
10. CANNETO, S.S, & LESTER, D. (1998). Suisidal kadinlar: önleme ve müdahale stratejileri. B. Öncü (çeviren ve özetleyen). Kriz Dergisi, 6(1), 45-53.
11. CRAWFORD, M., & UNGER, R. (2004). Women and gender: a feminist psychology. 4th edition. Boston: McGraw-Hill.
12. DOYLE, J.A., & PALUDI, M.A. (1998). Sex and gender: the human experience. 4th edition. Boston: McGraw Hill,
13. ESKİN, M. (2012). İntihar: açıklama, değerlendirme, tedavi, önleme. Ankara: Hekimler Yayın Birliği (HYB) Basım Yayın.
14. GÖKA, E., DÖNBAK, S., DEMİRERGİ, N., & AKDEMİR, A. (1993). Biyolojik psikiyatri ve sosyal psikiyatri ikilemini aşmak için bir firsat: Hermenötik (yorumsamaci) psikiyatri. Kriz Dergisi 2(1), 209-213.
15. FENNING, S., GEVA, K., ZALZMAN, G., WEITZMAN, A., FENNING, S., & APTER, A. (2005). Effect of gender on suicide attempters versus nonattempters in an adolescent inpatient unit. Compherensive Psychiatry, 46(2), 90-97. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2004.07.037
16. HELGESON, V.S. (2012). The psychology of gender. 4th edition. Boston: Pearson.
17. HJELMELAND, H., & KNIZEK, B.L. (2010). Why we need qualitative research in suicidology. Suicide and Life-Threatening Behavior, 40(1), 74-80.
18. KAYA, F. (2019). Yorumsamacı yaklaşımda anlama kavramının önemi ve pozitivizm eleştirisi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(22), 271-280.
19. KLEINMAN, A. (1988). The illness narratives: suffering, healing, and the human condition. New York:Basic Books.
20. KLEINMAN, J. (2003). Çin’de intiharlar ve toplumsal acılar. K. Sayar (yayına hazırlayan), İçinde Kültür ve ruh sağlığı: küreselleşme koşullarında kültürel psikiyatri (ss. 227-239). İstanbul: Metis Yayınları.
21. KRYSINSKA, K. (2014). Men and suicide: an overview. D. Lester, J.F. Gunn, & P. Quinnett (editors). In Suicide in men: how men differ from women in expressing their distress (pp. 5-20). Springfield: Charles C. Thomas Publisher Ltd.
22. LESTER, D. (1997). Making sence of suicide: an in-dept look at why people kill themselves. Philadelphia: The Charles Press, Publishers Inc.
23. MIRANDA-MENDIZABAL, A., CASTELLVI´, P., PARE´S-BADELL, O., ALAYO, I., ALMENARA, J., ALONSO, I., et al. (2019). Gender differences in suicidal behavior in adolescents and young adults: systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. International Journal of Public Health, 64, 265–283. https://doi.org/10.1007/s00038-018-1196-1
24. MURPHY, G.E. (1998). Why women are less likely than men to commit suicide. Comprehensive Psychiatry, 39(4), 165-175.
25. NEUMAN, W.L. (2014). Basics of social research: qualitative and quantitative approaches. 3rd edition. Boston:Pearson/Allyn and Bacon,
26. ODAĞ, C. (2008). İntihar (özkıyım): tanım-kuram-sağaltım. 3. Baskı. İzmir: Halime Odağ Psikanaliz ve Psikoterapi Vakfı Yayınları.
27. O'NEILL, S., CORRY, C.V., MURPHY, S., BRADY, S., & BUNTING, B.P. (2014). Characteristics of deaths by suicide in Northern Ireland from 2005 to 2011 and use of health services prior to death. Journal of Affective Disorders, 168, 466–471. https://doi.org/10.1016/j.jad.2014.07.028
28. ÖNCÜ, M.R., AKTAŞ, R.S., GİZLİ, G., KARADAŞ, S., & KURUHAN, F. (2021). Erişkin acil servisine intihar girişimi ile başvuran olgularda kadın intihar girişimlerinin değerlendirilmesi. Van Tıp Dergisi, 28(4), 603-608. DOI: 10.5505/vtd.2021.39297
29. RECKER, N.L., & MOORE, M.D. (2015). Durkheim, social capital, and suicide rates across US counties. Health Sociology Review, http://dx.doi.org/10.1080/14461242.2015.1101703
30. RICE, T., LIVSHIN, A., RIHMER, Z., WALTHER, A., BHUIYAN, M., BOUDE, A.B., et al. (2024). International trends in male youth suicide and suicidal behavior. Acta Neuropsychiatrica, 1-21. https://doi.org/10.1017/neu.2024.37
31. SATI KIRKAN, T., & KALYONCU, S. (2025). Bir üniversite hastanesinde intihar girişimi ile acil servise başvuran ve psikiyatrı konsültasyonu istenen hastaların incelenmesi: bir yıllık retrospektif araştırma. BANÜ Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 7(3), 935-944. https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1685054
32. SAYIL, I. (2000). İntihar davranışı. I. Sayıl, O.E. Berksun, R. Palabıyıkoğlu, H. Devrimci Özgüven, Ç. Soykan & S. Haran (editörler), İçinde Kriz ve krize müdahale (ss. 165-198). Ankara: Ankara Üniversitesi Psikiyatrik Kriz Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, No: 6.
33. SHELEF, L. (2021). The gender paradox: do men differ from women in suicidal behavior? Journal of Men’s Health, 17(4), 22-29. DOI:10.31083/jomh.2021.099
34. SLATTERY, M. (2010). Sosyolojide temel fikirler. Ü. Tatlıcan & G. Demiriz (yayına hazırlayanlar). 3. Baskı. Bursa: Sentez Yayıncılık.
35. World Health Organization (2025). Suicide. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide[Access Date: 4 April 2025].
36. YAŞİN-DÖKMEN, Z. (2004). Toplumsal cinsiyet: sosyal psikolojik açıklamalar. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
37. ZEPPEGNO, P., GRAMAGLIA, C., CASTELLO, L.M., BERT, F., GUALANO, M.R., RESSICO, F. et al. (2015). Suicide attempts and emergency room psychiatric consultation. BMC Psychiatry, 15(13). DOI:10.1186/s12888-015-0392-2