The Impact of Environmental Awareness on Green Tourism Development: Case of Çanakkale

Öz

Aim: This study investigates the impact of local residents' environmental awareness on their propensity to endorse environmentally sustainable tourism development. Within this scope, an effort has been made to ascertain the influence of local residents residing in Çanakkale on their environmental awareness, perception of environmental threats, and environmental attitudes regarding their support for environmentally conscious tourism development. Method: The study considered environmental awareness, perception of threats, and attitudes as explanatory variables. The impact of these explanatory variables on support for environmentally sustainable tourism development was examined using structural equation modeling (SEM) approach. Data collection was conducted through an online survey, resulting in the analysis of 427 valid questionnaires. Initially, an exploratory factor analysis (EFA) was conducted, followed by the implementation of structural equation modeling to investigate the relationships among the variables. Results: As a result of the analysis, it has been observed that environmental awareness has no direct support for the environmentally sustainable tourism development and no effect on environmental attitudes. In this context, it was observed that environmental attitude has a direct impact on support for environmentally sustainable tourism development. While waste-based environmental threats affect environmental attitude, it has been determined that this attitude does not influence the variable supporting the development of environmentally sustainable tourism development. Overall, variables representing environmental threats do not exert a direct influence on support for environmentally sustainable tourism development; only the perception of threats associated with climate change has an indirect impact via environmental attitudes. Conclusion: As local residents' environmental awareness and positive attitudes towards the environment increase, their support for environmentally friendly tourism practices correspondingly rises. The improvement of individuals' environmental consciousness and awareness is of paramount importance for the adoption of a sustainable tourism approach.

Anahtar Kelimeler

• Environmental
• Environmental Awareness
• Environmental Sensitivity
• Tourism
• Local People
• Çanakkale

Çevresel Duyarlılığın Çevreci Turizm Gelişimine Etkisi: Çanakkale Örneği

Öz

Amaç: Bu araştırmada yerel halkın çevresel duyarlılık düzeylerinin çevreye duyarlı turizm gelişim sürecine destek verme eğilimlerine etkisini incelenmektedir. Bu kapsamda Çanakkale’de yaşayan yerel halkın çevre bilinci, çevresel tehdit algısı ve çevresel tutumlarının, çevreye duyarlı turizm gelişimine desteklerine olan etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Yöntem: Çalışmada çevre bilinci, çevresel tehdit algısı ve çevresel tutum değişkenleri açıklayıcı değişkenler olarak ele alınmıştır. Açıklayıcı değişkenlerin çevreye dayalı turizm gelişimine desteğe etkisi yapısal eşitlik modeli ile incelenmiştir. Veriler anket tekniği ile online olarak toplanmış, 427 geçerli anket formu analiz edilmiştir. Öncelikle keşfedici faktör analizi yapılmış, ardından yapısal eşitlik modeli ile değişkenler arası etkiler test edilmiştir. Bulgular: Analiz sonucunda çevre bilincinin doğrudan çevreye duyarlı turizm gelişimine destek ve çevresel tutum üzerinde etkisi bulunmadığı görülmüştür. Ancak iklim değişikliğine yönelik çevresel tehdit algısı üzerinden çevresel tutumu ve bu tutum aracılığıyla çevreye duyarlı turizm gelişimine desteği dolaylı olarak etkilediği belirlenmiştir. Bu bağlamda çevresel tutum, çevreye duyarlı turizm gelişimine desteği direk etkilediği elde edilmiştir. Atıklara dayalı çevresel tehdit ise çevresel tutumu etkilerken, bu tutum üzerinden çevreye duyarlı turizm gelişimine destek değişkenini etkilemediği tespit edilmiştir. Çevresel tehdit değişkenleri genel olarak çevreye duyarlı turizm gelişimine desteği doğrudan etkilemezken, yalnızca iklim değişikliğine yönelik tehdit algısının çevresel tutum üzerinden dolaylı bir etkisi olduğu saptanmıştır. Sonuç: Yerel halkın çevre bilinci ve çevreye yönelik olumlu tutumları arttıkça, çevre dostu turizm uygulamalarına olan desteğin de yükseldiği görülmektedir. Yerel halkta çevresel farkındalık ve bilinç düzeyinin artması, sürdürülebilir turizm yaklaşımının benimsenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çevre
• Çevresel Bilinç
• Çevre Duyarlılığı
• Turizm
• Yerel Halk
• Çanakkale

Kaynakça

1. ABDULLAH, S. I. N. W., SAMDIN, Z., TENG, P. K., & HENG, B. L. J. (2019). The impact of knowledge, attitude, consumption values and destination image on tourists’ responsible environmental behaviour intention. Management Science Letters, 9(9), 1461–1476. https://doi.org/10.5267/j.msl.2019.5.005
2. AGARWAL, K. S. (2007). Environment biotechnology. New Delhi: APH Publishing.
3. AHMAD, F., DRAZ, M. U., SU, L., OZTURK, I., & RAUF, A. (2018). Tourism and environmental pollution: evidence from the one belt one road provinces of Western China. Sustainability, 10(10), 3520. Doi: 10.3390/su10103520
4. AKBARISHAHABI, L. (2022). İnsan ölçeğinde tasarlanan kentsel mekanlar ve kent sakinlerinin aidiyet duyguları üzerine bir değerlendirme. Kent Akademisi Dergisi, 15(1), 136-154. https://doi.org/10.35674/kent.991918.
5. AKIN, G. (2006). Küresel ısınma, nedenleri ve sonuçları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(2), 29-43.
6. AKIŞ RONEY, S. (2011). Turizm bir sistem analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
7. AKOVA, O. (2006). Yerel halkın turizmin etkilerini algılamalarına ve tutumlarına yönelik bir araştırma. Akademik İncelemeler Dergisi, 2 (1), 1-34
8. ALI, F., CİFTÇİ, O., NANU, L., COBANOĞLU, C., & RYU, K. (2021). Response rates in hospitality research: An overview of current practice and suggestions for future research. Cornell Hospitality Quarterly, 62(1), 105–120. doi.org/10.1177/1938965520943094

9. ALTUNOĞLU, B. D., & ATAV, E. (2009). Ortaöğretim öğrencilerinin çevre risk algısı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(36), 1-11.
10. ALVIANNA, S., HIDAYETULLAH, S, WINDHYASTITI, I. & KHOUROH, U. (2022). The role of green tourism perception, environmental concern and ıntention of participation in green tourism on environmentally responsible tourism behavior. Jurnal Manajemen Dan Kewirausahaan, 10(1), 79–87. https://doi.org/10.26905/jmdk.v10i1.8022.
11. AP, J. (1992). Residents’ perceptions on tourism impcats. Annals of Tourism Research. 19(4), 665-690. doi.org/10.1016/0160-7383(92)90060-3
12. ARI, E., & YILMAZ, V. (2017). Effects of environmental illiteracy and environmental awareness among middle school students on environmental behavior. Environment, Development and Sustainability, 19, 1779-1793. Doi: 10.1007/s10668-016-9826-3
13. ARSHAD, H. M., SALEEM, K., SHAFİ, S., AHMAD, T., & KANWAL, S. (2021). Environmental awareness, concern, attitude and behavior of university students: a comparison across academic disciplines. Polish Journal of Environmental Studies, 30(1), 561-570. Doi: 10.15244/pjoes/122617
14. ARSLAN, M. (1995). Türkiye’de turizmle ilgili yasaların doğal çevreye etkileri. Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 6 (3-4), 66-75.
15. ASSANTE, M.L., WEN, I.H. & LOTTIG, K. (2010). An empirical assessment of residents’ attitudes for sustainable tourism development: a case study of O’ahu, Hawai’i. Journal of Sustainability and Green Business, 2-27.
16. AVCIKURT, C. (2003). Turizm sosyolojisi: turist-yerel halk etkileşimi. Ankara: Detay Yayıncılık.
17. AYAZLAR ARSLAN, R. (2017). Sürdürülebilir turizm tutum ölçeğinin (SUS-TAS) geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 14(2), 80-92. Doi: 10.24010/soid.335086
18. BAYRAM, G.E. (2019). Turist rehberleri bakı¸s açısıyla ekoturizm: algı, sorumluluk ve rollerin tespitine yönelik bir araştırma. J. Recreat. Tour. Res. 6, 81–91.
19. BAYRAM, N. (2016). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: amos uygulamalar. Bursa: Ezgi Kitabevi.
20. BELISLE, F.J. & HOY, D.R. (1980). The perceived impact of tourism by residents: a case study in Santa Marta, Columbia. Annals of Tourism Research. 7(1), 83-101. doi.org/10.1016/S0160-7383(80)80008-9
21. BLAİR, M. (2008). Community environmental education as a model for effective environmental programmes. Australian Journal of Environmental Education, 24, 45-53. Doi: 10.1017/S0814062600000574
22. BRADLEY, J. C., WALİCZEK, T. M., & ZAJİCEK, J. M. (1999). Relationship between environmental knowledge and environmental attitude of high school students. The Journal of Environmental Education, 30(3), 17-21. Doi: 10.1080/00958969909601873
23. BUCHDAHL, J. M., & RAPER, D. (1998). Environmental ethics and sustainable development. Sustainable Development, 6(2), 92-98. doi.org/10.1002/(SICI)1099-1719(199808)6:2<92: AID-SD88>3.0.CO;2-M
24. BUCKLEY, R. (2011). Tourism and environment. Annual Review of Environment and Resources, 36, 397-416. Doi: 10.1146/annurev-environ-041210-132637
25. BUTLER, R. W. (1991). Tourism, environment, and sustainable development. Environmental Conservation, 18(3), 201-209. Doi: 10.1017/S0376892900022104
26. BUTLER, R. W. (2000). Tourism and the environment: a geographical perspective. Tourism Geographies, 2(3), 337-358. Doi: 10.1080/14616680050082553
27. CAİ, L., Lİ, Q., WAN, E., LUO, M., & TAO, S. (2024). Cultural worldviews and waste sorting among urban Chinese dwellers: the mediating role of environmental risk perception. Frontiers in Public Health, 12, https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1344834
28. CARMEN AGUİLAR-LUZÓN, M., CARMONA, B., & LOUREİRO, A. (2023). Future actions towards climate change: the role of threat perception and emotions. European Journal of Sustainable Development, 12(4), 379-379. Doi: 10.14207/ejsd.2023.v12n4p379
29. CARMİ, N., & BARTAL, E. (2014). Perception of environmental threat in the shadow of war: the effect of future orientation. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 20(3), 872-886. Doi: 10.1080/10807039.2013.798217
30. CENGİZ, E., & KIRKBİR, F. (2007). Yerel halk tarafından algılanan toplam turizm etkisi ile turizm desteği arasındaki ilişkiye yönelik yapısal bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 19-37.
31. CHİN, W. W. (1998). The partial least squares approach for structural equation modeling. In MARCOULİDES, G. A. (Ed.). Modern methods for business research. Mahwah, New Jersey and London: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, pp. 295-336.
32. CİVELEK, M. E. (2018). Yapısal eşitlik modellemesi metodolojisi. İstanbul: Beta Basım Yayın Dağıtım.
33. COCKS, S., & SİMPSON, S. (2015). Anthropocentric and ecocentric: an application of environmental philosophy to outdoor recreation and environmental education. Journal of Experiential Education, 38(3), 216-227. Doi: 10.1177/1053825915571750
34. CURRY, P. (2018). Ecocentrism: left or right? The Ecological Citizen, 1(2), 134.
35. ÇALIK, İ. (2014). Sürdürülebilir turizm göstergeleri kapsamında doğu karadeniz bölgesi’nin analizi (Basılmamış Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
36. ÇALLI SARI, D. (2015). Uluslararası seyahatlerin tarihi gelişimi ve son seyahat trendleri doğrultusunda Türkiye’nin konumu. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 4(1), 4-28.
37. ÇEÇEN, Z., & GÜVENÇ, F. (2022). İklim değişikliği ve küresel ısınmanın toplum sağlığı açısından değerlendirilmesi. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 4(1), 14-25.
38. ÇILGINOĞLU, H., & ÇELEBİCAN, Ü. (2023). Kastamonu ilinde turizm türleri farkındalığı üzerine bir ölçüm. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1), 42-62. doi.org/10.37847/tdtad.1213073
39. ÇILGINOĞLU, H., & ÇELEBİCAN, Ü. (2023). Kastamonu ilinde turizm türleri farkındalığı üzerine bir ölçüm. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1), 42-62. doi.org/10.37847/tdtad.1213073
40. DAĞLI, Z. (2018). Sürdürülebilir turizmin gelişimine yönelik yerel halkın tutumlarını incelemeye ilişkin bir araştırma: Akçakoca destinasyonu. Journal of Travel and Hospitality Management, Sayı 15 (3)
41. DAVİS, D., ALLEN, J., & COSENZA, R.M. (1988). Segmenting local residents by their attitudes, interests, and opinions toward tourists. Journal of Travel Research. 27(2), 2-8. doi.org/10.1177/004728758802700201
42. DELAMERE, T.A., WANKEL, M.L., & HINCH, T.D. (2001). Development of a scale to measureresident attitudes toward the social impacts of community festivals, part1: item generationand purification of the measure. Event Management. (7), 11-24. doi.org/10.3727/152599501108751443
43. DEMİR, C., & ÇEVİRGEN A. (2006). Turizm ve çevre yönetimi: sürdürülebilir gelişme yaklaşımı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
44. DEMİRTAŞ, N. (2011). Turizm ve çevre. Ankara: Ankara Üniversitesi Uzaktan Eğitim Yayınları, Yayın No: 91.
45. DERELİ, F., & YILDIRIM, B. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin çevresel risk algıları ile çevresel tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 387-391. Doi: 10.61399/ikcusbfd.1461407
46. DURAN, E. (2011). Turizm, kültür ve kimlik ilişkisi; turizmde toplumsal ve kültürel kimliğin sürdürülebilirliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi. 10(19), 291-313.
47. DURAN, E. (2013). Yerel halkın sürdürülebilir turizm gelişimine yönelik tutumları: Bozcaada örneği. Uluslararası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 2(3), 76-94.
48. DURAN, E. (2021). Turizmde işbirlikçi tüketim: dijital paylaşım. Çanakkale: Paradigma Akademi.
49. DURAN, E., & ÖZKUL, E. (2012). Residents’ attitudes toward tourism development: A Structural model via Akcakoca sample. Journal of Human Sciences, 9(2), 500- 520.
50. EKER, N., ŞENGEL, Ü., & ZENGİN, B. (2015). Safranbolu turismin “Doxey irritation index” Kapsaminda Degerlendirilmesi. In M. Çukurçayir, A. Başoda, S. Ünüvar y S. Büyükipekçi (coords.) Eurasia International Tourism Congress: current Issues, Trends, and Indicators (pp. 213-221), Konya/Türkiye
51. ERKILIÇ, E. (2019). Yerel halkın turizm algısı ve turizmin gelişimine yönelik tutumları: Rize örneği. International Journal of Contemporary Tourism Research, 1, 66-82.
52. EŞİTTİ, B., & DURAN, E. (2018). Çanakkale turizminin karbon ayak izi üzerine bir araştırma. Journal of Awareness, 3(5), 597-608. Doi: 10.26809/joa.2018548672
53. FİEN, J., & TRAİNER, T. (1993a). Education for sustainability. In FİEN, J. (Ed.) Environmental education: a pathway to sustainability. Geelong: Deakin University Press, pp. 11-23.
54. FİEN, J., & TRAİNER, T. (1993b). A vision of sustainability. In FİEN, J. (Ed.) Environmental education: A pathway to sustainability. Geelong: Deakin University Press, pp. 24-42.
55. FORNELL, C., & LARCKER, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Reasearch, 18 (1), 39-50. Doi: 10.1177/002224378101800104
56. GARCÉS-ORDÓÑEZ, O., DÍAZ, L. F. E., CARDOSO, R. P., & MUNİZ, M. C. (2020). The impact of tourism on marine litter pollution on Santa Marta beaches, Colombian Caribbean. Marine Pollution Bulletin, 160, 111558. Doi: 10.1016/j.marpolbul.2020.111558
57. GARCÍA, F. A., VÁZQUEZ, A. B., & MACÍAS, R. C. (2015). Resident's attitudes towards the impacts of tourism. Tourism Management Perspectives, 13, 33-40. Doi: 10.1016/j.tmp.2014.11.002
58. GOODWİN, H. (2017). The challenge of overtourism. Responsible Tourism Partnership, 4, 1-19.
59. GUZZETTİ, E., SUREDA, A., TEJADA, S., & FAGGİO, C. (2018). Microplastic in marine organism: environmental and toxicological effects. Environmental Toxicology and Pharmacology, 64, 164-171. Doi: 10.1016/j.etap.2018.10.009
60. GÜRBÜZ, S. (2019). AMOS ile Yapısal Eşitlik Modellemesi. Ankara: Seçkin Kitabevi.
61. GÜRSOY, D., JUROWSKI, C., & UYSAL M. (2002). Resident attitudes; a structural modeling approach. Annals of Tourism Research, 29(1), 79-105. doi.org/10.1016/S0160-7383(01)00028-7
62. HADRİANA, H., & HUDRASYAH, H. (2013). The green knowledge and green awareness influences analysis on green behavior and its impact on green lifestyle of instant noodles consumer. Indonesian Journal of Business Administration, 2(19), 2250-2256.
63. HAİR, J.F., HULT, G.T.M., RİNGLE, C.M., & SARSTEDT, M. (2014). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). First Edition, Los Angeles: Sage Publication.
64. HAİR, J.F., HULT, G.T.M., RİNGLE, C.M., & SARSTEDT, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Second Edition, Los Angeles: Sage Publication.
65. HAMARAT, B., GÜLER, O., DURAN, E., GÜMÜŞ, M., & TUFAN, E. (2014). Çevresel tehdit, çevresel bilinç ve çevresel tutum, çevre odaklı davranışı etkiler mi? Çanakkale sivil toplum kuruluşları örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 26-56. Doi: 10.12780/UUSBD354
66. HANDAYANİ, W., ARİESCY, R. R., CAHYA, F. A., YUSNİNDİ, S. I., & SULİSTYO, D. A. (2021). Literature review: environmental awareness and pro-environmental behavior. Nusantara Science and Technology Proceedings, 170-173. Doi: 10.11594/nstp.2021.0925
67. HANNA, P., JOHNSON, K., STENNER, P., & ADAMS, M. (2015). Foucault, sustainable tourism, and relationships with the environment (human and nonhuman). Geo Journal, 80(2), 301-314. Doi: 10.1007/s10708-014-9557-7
68. HARRIL, R. (2004). Residents’ attitudes toward tourism development: a literature review with implications for tourism planning. Journal of Planning Literature. 18(1), 2-16. doi.org/10.1177/0885412203260306
69. HENSELER, J. RİNGLE, C. M., & SARSTEDT, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43, 115–135. Doi: 10.1007/s11747-014-0403-8
70. INİGUEZ, M. E., CONESA, J. A., & FULLANA, A. (2016). Marine debris occurrence and treatment: a review. Renewable And Sustainable Energy Reviews, 64, 394-402. Doi: 10.1016/j.rser.2016.06.031
71. JUROWSKI, C. (1994). The interplay of elements affecting host community resident attitudes toward Tourism: a path analytic approach. Phd. Disertation in hospitality and tourism, Virginia Polytechnic Institute and State University.
72. KAHRAMAN, N., & TÜRKAY, O. (2006). Turizm ve çevre. Ankara: Detay Yayıncılık.
73. KAİSER, F. G., GERDES, R., & KÖNİG, F. (2023). Supporting and expressing support for environmental policies. Journal of Environmental Psychology, 87, 101997. Doi: 10.1016/j.jenvp.2023.101997
74. KAİSER, F. G., WÖLFİNG, S., & FUHRER, U. (1999). Environmental attitude and ecological behaviour. Journal of Environmental Psychology, 19(1), 1-19. Doi: 10.1006/jevp.1998.0107
75. KANWAL, S., CHONG, R., & PİTAFİ, A. H. (2019). Support for China–Pakistan economic corridor development in Pakistan: a local community perspective using the social exchange theory. Journal of Public Affairs, 19(2), 1-12. Doi: 10.1002/pa.1908
76. KANWAL, S., RASHEED, M. I., PİTAFİ, A. H., PİTAFİ, A., & REN, M. (2020). Road And Transport İnfrastructure Development And Community Support For Tourism: The Role Of Perceived Benefits, And Community Satisfaction. Tourism Management, 77, 104014. Doi: 10.1016/j.tourman.2019.104014
77. KARATAŞ, A. (2013). Çevre bilincinin geliştirilmesinde çevre eğitiminin rolü ve niğde üniversitesi eğitim fakültesi örneği (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
78. KAYPAK, Ş. (2013). Çevre sorunlarının çözümünde küresel çevre politikaları. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 17-34.
79. KELLER, C., BOSTROM, A., KUTTSCHREUTER, M., SAVADORİ, L., SPENCE, A., & WHİTE, M. (2012). Bringing appraisal theory to environmental risk perception: a review of conceptual approaches of the past 40 years and suggestions for future research. Journal of Risk Research, 15(3), 237-256. Doi: 10.1080/13669877.2011.634523
80. KEOGH, B. (1990). Resident recreationists’ perceptions and attitudes with respect to tourismdevelopment. Journal of Applied Recreation Research. 15(2), 71-83.
81. KILIÇ, Ç., & KAN, A. (2020). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1676-1690. Doi: 10.17240/aibuefd.2020.20.58249-540945
82. KITNUNTAVIWAT, V., & TANG, C.S.J (2008). Residents’ attitudes, perception and support forsustainable tourism development. Tourism and Hospitality Planning & Development. 5(1), 45-60. http://doi.org/10.1080/14790530801936452
83. KO, D. W., & STEWART, W. P. (2002). A structural equation model of residents’ attitudes for tourism development. Tourism Management, 23(5), 521-530. Doi: 10.1016/S0261-5177(02)00006-7
84. KOUSİS, M. (2000). Tourism and the environment: a social movements perspective. Annals of Tourism Research, 27(2), 468-489. Doi: 10.1016/S0160-7383(99)00083-3
85. KOZAK, A. M., EVREN, S., & ÇAKIR, O. (2013). Tarihsel süreç içinde turizm paradigması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 24(1), 7-22.
86. KUVAN, Y., & AKAN, P. (2005). Residents' attitudes toward general and forest-related impacts of tourism: the case of Belek, Antalya. Tourism Management, 26(5), 691-706. Doi: 10.1016/j.tourman.2004.02.019
87. Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB). (2007). Türkiye Turizm Stratejisi-2007. Ankara. Erişim Tarihi: 12.11.2024, Erişim Adresi: https://www.kuzka.gov.tr/Dosya/Turizm_Stratejisi_2023.Pdf
88. LANKFORD, V., & HOWARD, D. (1994). Developing a tourism impact attitude scale. Annals of Tourism Research. 21(1), 121-139. doi.org/10.1016/0160-7383(94)90008-6
89. LİM, C., & MCALEER, M. (2005). Ecologically sustainable tourism management. Environmental Modelling & Software, 20(11), 1431-1438. Doi: 10.1016/j.envsoft.2004.09.023
90. LİM, J. Y., & MOON, K. K. (2020). Perceived environmental threats and pro-environmental behaviors: investigating the role of political participation using a South Korean survey. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9), 3244. Doi: 10.3390/ijerph17093244
91. MARTİNS, A. M., & CRÓ, S. (2021). The impact of tourism on solid waste generation and management cost in Madeira Island for the period 1996–2018. Sustainability, 13(9), 5238. Doi: 10.3390/su13095238
92. MCGEHEE, N.G., & ANDERECK, K.L. (2004). Factors predicting rural residents’ support of tourism. Journal of Travel Research. 43(2), 131-140. doi.org/10.1177/0047287504268234
93. MCGEHEE, N.G., ANDERECK, K.L., & VOGT, A.C. (2002). An examination of factors influencingresident attitudes toward tourism in twelve arizona communities, http://www.ttra.com, Erişim, Aralık, 2025.
94. MCKERCHER, B., & DU CROS, H. (2002). Cultural tourism: the partnership between tourism and cultural heritage management. First Published. New York: The Howorth Press. Routledge.
95. MERCAN, Y., & MERCAN, S. I. (2020). The relationship between ‘environmental attitudes and behaviors’, and ‘environmental sensitivity and perceived environmental risks’. Humanistic Perspective, 2(3), 231-251. Doi: 10.47793/hp.763272
96. MEYER, V. (2004). The Ecological Footprint As An Environmental Education Tool For Knowledge, Attitude And Behaviour Changes Towards Sustainable Living. (Unpublished Master Thesis) University Of South Africa. Erişim Adresi: https://uir.unisa.ac.za/server/api/core/bitstreams/d6482cb2-14c6-4c82-ae84-d250cd57c8c5/content
97. MOSELEY, C. (2000). Teaching for environmental literacy. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 74(1), 23-24. Doi: 10.1080/00098655.2000.11478633
98. NEAL, P., & PALMER, J. (1994). The handbook of environmental education. First Edition, London: Routledge.
99. NUNKOO, R., & GURSOY, D. (2012). Residents’ support for tourism: an identity perspective. Annals of Tourism Research, 39(1), 243-268. Doi: 10.1016/j.annals.2011.05.006
100. O'CONNOR, R. E., BARD, R. J., & FİSHER, A. (1999). Risk perceptions, general environmental beliefs, and willingness to address climate change. Risk Analysis, 19(3), 461-471. Doi: 10.1111/j.1539-6924.1999.tb00421.x
101. OGUNBODE, C. A., & ARNOLD, K. (2014). Knowledge, morality, and threat perception: a juxtaposition of internal influences on climate change–related behavioral intentions in Nigeria. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 20(1), 242-262. Doi: 10.1080/10807039.2012.729141
102. OKUR-BERBEROĞLU, E., & UYGUN, S. (2012). Çevre farkındalığı-çevre tutumu arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile sınanması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 459-473.
103. ÖZDEMİR, O. (2010). Doğa deneyimine dayalı çevre eğitiminin ilköğretim öğrencilerinin çevrelerine yönelik algı ve davranışlarına etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 125-138.
104. ÖZTÜRK, Y. (2023). Turizmin çevresel etkilerine yönelik algı, kentsel aidiyet duygusu ve turizm gelişimini destekleme tutumu arasındaki ilişki, Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(4), 3154–3172. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1135
105. PERDUE, R.R., LONG, P.T. & ALLEN, L. (1987). Rural resident tourism perceptions and attitudes. Annals of Tourism Research. 14(3), 420-429. doi.org/10.1016/0160-7383(87)90112-5
106. PRENTICE, R. (1993). Community-driven tourism planning and residents’ references. Tourism Management. 14(3), 218-227. doi.org/10.1016/0261-5177(93)90023-E
107. REDDY, V. M., & WİLKES, K. (2013). Tourism and sustainability: transition to a green economy ın tourism, climate change and sustainability. In Reddy, V. M., & Wilkes, K. (Eds.). Tourısm, climate change and sustainability. London and New York: Routledge, pp. 3-23.
108. RİCO, A., MARTÍNEZ-BLANCO, J., MONTLLEÓ, M., RODRÍGUEZ, G., TAVARES, N., ARİAS, A., & OLİVER-SOLÀ, J. (2019). Carbon footprint of tourism in Barcelona. Tourism Management, 70, 491-504. Doi: 10.1016/j.tourman.2018.09.012
109. SAHABUDDIN, M. D., ALAM S. M., & NEKMAHMUD M.D. (2024). How do perceived and environmental values influence tourist satisfaction, loyalty, and environmental awareness? Environment, Development and Sustainability. 1-24. https://doi.org/10.1007/s10668-024-05094-3
110. SANCAK, İ. T. B. (2022). Çevresel bilincin, tutum ve davranış üzerindeki etkisinin incelenmesi: Bingöl Üniversitesi örneği. Akademik Matbuat, 6(1), 91-110.
111. SAYAN, B. (2013). Hemşirelik Öğrencilerinin Çevresel Risk Algısı ve Çevresel Tutumlarının Belirlenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
112. SCHULTZ, P. W., SHRİVER, C., TABANİCO, J. J., & KHAZİAN, A. M. (2004). Implicit connections with nature. Journal of Environmental Psychology, 24(1), 31-42. Doi: 10.1016/S0272-4944(03)00022-7
113. SHARMA, K., & BANSAL, M. (2013). Environmental consciousness, its antecedents and behavioural outcomes. Journal of Indian Business Research, 5(3), 198-214. Doi: 10.1108/JIBR-10-2012-0080
114. SHARPLEY, R. (2009). Tourism development and the environment: beyond sustainability? London, Sterling: Earthscan.
115. SHERSHUNOVİCH, Y. (2025). Climate risk perception as a catalyst for pro-environmental behavior. Discover Sustainability, 6(1), 902-920. doi.org/10.1007/s43621-025-01896-1
116. SHİ, J., VİSSCHERS, V. H., SİEGRİST, M., & ARVAİ, J. (2016). Knowledge as a driver of public perceptions about climate change reassessed. Nature Climate Change, 6(8), 759-762. doi.org/10.1038/nclimate2997
117. SİNGH, R. L., & SİNGH, P. K. (2016). Global environmental problems. In Singh, L. R. (Ed.). Principles and applications of environmental biotechnology for a sustainable future. Singapore: Springer Singapore, pp. 13-41.
118. SOFRONOV, B. (2017). Impact of sustainable tourism in the travel industry. Annals of Spiru Haret University. Economic Series, 4, 85-94.
119. SONG, H. J., LEE, C. K., KANG, S. K., & BOO, S. J. (2012). The effect of environmentally friendly perceptions on festival visitors’ decision-making process using an extended model of goal-directed behavior. Tourism Management, 33(6), 1417-1428. doi.org/10.1016/j.tourman.2012.01.004
120. SOYKAN, F. (1999). Doğal çevre ve kırsal kültürle bütünleşen bir turizm türü: kırsal turizm. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 10(1), 67-75.
121. ŞENGEL, Ü., & ŞAHİN, A. B. (2025). Yerel halkın turizm algısı: farklı turizm türleri bağlamında karşılaştırmalı bir analiz. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 9(2), 10-28. https://doi.org/10.32958/gastoria.1669207
122. TAŞTAN, K., & TAŞTAN, N. S. (2021). Yönetim ve organizasyon araştırmaları için SmartPLS uygulamalı PLS-SEM. Ankara: Gazi Kitabevi.
123. THOMAS, G. (2005). Traditional adventure activities in outdoor environmental education. Journal of Outdoor and Environmental Education, 9, 31-39. Doi: 10.1007/BF03400810
124. TUNA, M. (2007). Turizm, çevre ve toplum. Ankara: Detay Yayıncılık.
125. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (06.02.2025). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2024. Erişim Tarihi: 23.04.2025, Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?P=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
126. TÜRKÜM, A.S. (1998). Çağdaş toplumda çevre sorunları ve çevre bilinci. İçinde Can, G. (Ed.). Çağdaş Yaşam Çağdaş İnsan. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi İlköğretim Öğretmenliği Lisans Tamamlama Programı, Eskişehir, ss. 165–181.
127. URRY, J. (1999). Mekanları tüketmek (Rahmi G. Öğdül, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
128. URRY, J. (2002). The tourist gaze. London: SAGE Publications.
129. ÜZÜLMEZ, M., İŞTİN, A. E., & BARAKAZI, E. (2023). Environmental awareness, ecotourism awareness and ecotourism perception of tourist guides, Sustainability 2023, 15(16), 12616; https://doi.org/10.3390/su151612616
130. WANG, Y., PFITSER, E.R., & MORAIS, B.D. (2006). Residents’ attitudes toward tourism development: a case study of Washington, NC. Proceedings of the Northeastern Recreation Research Symposium, 411-418.
131. WYSS, A. M., KNOCH, D., & BERGER, S. (2022). When and how pro-environmental attitudes turn into behavior: the role of costs, benefits, and self-control. Journal of Environmental Psychology, 79, 101748. Doi: 10.1016/j.jenvp.2021.101748
132. XİE, B., BREWER, M. B., HAYES, B. K., MCDONALD, R. I., & NEWELL, B. R. (2019). Predicting climate change risk perception and willingness to act. Journal of Environmental Psychology, 65, 101331. Doi: 10.1016/j.jenvp.2019.101331
133. YILMAZ, V., GULEÇ, P., & ARİ, E. (2022). Impact of climate change information of university students in turkey on responsibility and environmental behavior through awareness and perceived risk. Environment, Development and Sustainability, 25(7), 7281-7297. Doi: 10.1007/s10668-022-02319-1
134. YILMAZ, V., KİNAŞ, Y., & OLGAÇ, S. (2024). Smart-PLS 4 ile Yapısal Eşitlik Modellemesi. Ankara: Detay Yayıncılık.
135. YOON, Y., GURSOY, D., & CHEN, J. S. (2001). Validating a tourism development theory with structural equation modeling. Tourism Management, 22(4), 363-372. Doi: 10.1016/S0261-5177(00)00062-5
136. YU, Q., HU, X., YANG, B., ZHANG, G., WANG, J., & LİNG, W. (2020). Distribution, abundance and risks of microplastics ın the environment. Chemosphere, 249, 126059. Doi: 10.1016/j.chemosphere.2020.126059
137. ZHENG, Q.J. (2018) Correlation between the environmental knowledge, environmental attitude, and behavioral intention of tourists for ecotourism in China. Appl. Ecol. Environ. Res. 16, 51–62. doi.org/10.15666/aeer/1601_051062
138. ZHENG, Y. (2010). Association analysis on pro-environmental behaviors and environmental consciousness in main cities of east asia. Behaviormetrika, 37, 55-69. Doi: 10.2333/bhmk.37.55