Ekonomik, Sosyal ve Çevresel Boyutlarıyla Madencilik Sektörünün Sürdürülebilir Kalkınmaya Katkısı: Türkiye Örneği

Öz

Amaç: Çalışmanın amacı Türkiye’de madencilik sektörünün sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisini incelemektir. Bu bağlamda sürdürülebilir kalkınmanın üç bileşeni olan ekonomik sürdürülebilirlik, çevresel sürdürülebilirlik ve sosyal sürdürülebilirlik ayrı ayrı modellenmiş ve madencilik sektörünün uzun dönemli sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkısı analiz edilmiştir. Yöntem: Çalışmada oluşturulan modellerde; ekonomik sürdürülebilirlik için ekonomik büyüme, sosyal sürdürülebilirlik için istihdam oranı ve çevresel sürdürülebilirlik karbon emisyonları bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Serilerin durağanlık düzeyleri ADF ve Zivot-Andrews birim kök testleriyle analiz edilmiştir. Seriler arasında uzun dönemli ilişkiyi belirlemek amacıyla Gregory-Hansen yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi uygulanmış, uzun dönem katsayı tahminleri ise FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares) ve CCR (Canonical Cointegrating Regression) yöntemleriyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Elde edilen sonuçlar, madencilik sektörü ile ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik göstergeleri arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik modellerinde madencilik sektörünün etkisi pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Çevresel sürdürülebilirlik modelinde ise etki negatif yönlü olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Sonuç: Türkiye’de madencilik sektörünün ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliğe olumlu katkılar sunduğu, ancak çevresel sürdürülebilirlik açısından dikkatli politika tasarımlarına ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca ekonomik ve sosyal sürdürülebilir açısından uzun dönem katsayılarının düşük çıkması, sektörün potansiyelinin tam olarak kullanılmadığına ve sürdürülebilirliğin artırılması için önemli bir politika açığına işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir Kalkınma
• Ekonomik Sürdürülebilirlik
• Sosyal Sürdürülebilirlik
• Çevresel Sürdürülebilirlik
• Madencilik Sektörü

Contribution of the Mining Sector to Sustainable Development with its Economic, Social and Environmental Dimensions: The Case of Turkey

Öz

Aim: The objective of this study is to examine the impact of the mining sector in Turkey on sustainable development. In this context, the three components of sustainable development, namely economic sustainability, environmental sustainability, and social sustainability, have been modeled separately, and the contribution of the mining sector to long-term sustainable development goals has been analyzed. Method: In the models created in the study, economic growth was considered as a dependent variable for economic sustainability, employment rate for social sustainability, and carbon emissions for environmental sustainability. The stationarity levels of the series were analyzed using ADF and Zivot-Andrews unit root tests. The Gregory-Hansen structural break cointegration test was applied to determine the long-term relationship between the series, and the long-term coefficient estimates were obtained using the FMOLS (Fully Modified Ordinary Least Squares) and CCR (Canonical Cointegrating Regression) methods. Findings: The results obtained reveal a long-term cointegration relationship between the mining sector and economic, social, and environmental sustainability indicators. In particular, the impact of the mining sector on economic and social sustainability models was found to be positive and statistically significant. In the environmental sustainability model, however, the impact was found to be negative but statistically insignificant. Results: It has been concluded that the mining sector in Turkey makes positive contributions to economic and social sustainability, but that careful policy design is needed in terms of environmental sustainability. In addition, the low long-term coefficients in terms of economic and social sustainability indicate that the sector's potential is not being fully utilized and that there is a significant policy gap in terms of increasing sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Development
• Mining Sector
• Economic Sustainability
• Social Sustainability
• Environmental Sustainability

Kaynakça

1. AKINCI, M., & YILDIRIM, F. (2024). Madencilik kaynaklı çevresel bozulmayı ekososyal çalışma bağlamında değerlendirmek. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 8(2), 177-188. https://doi.org/10.55109/tushad.1597814
2. ALAGÖZ, M., AKAR, G., & GÜLMEZ, Z. (2024). Ticari açıklık, ekonomik büyüme ve CO 2 emisyonu: NAFTA ülkeleri üzerine bir analiz. Paradigma: Journal of Economics & Management Research/İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(1).
3. BAKKAL, H. (2016). Türkiye’de kamu harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ve yeni kamu mali yönetiminin rolü. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(10), 125-138.
4. BEBBİNGTON, A. J. (2009). Social conflict, economic development, and extractive resource industries. Environment and Planning A, 41(12), 3099-3114.
5. CHEN, Y., HE, M., & XU, Y. (2023). Sustainable development of the mining sector for achieving common prosperity in Chinese rural areas. Resources Policy, 87, 104325.
6. ÇETİN, M., CAN, A., & KAPÇAK, S. (2023). Ticari dışa açıklık-ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir analiz: Türkiye için ampirik bir kanıt. Sosyal Bilimler Metinleri, 2023(1), 61-73.
7. DALLI, T., & KÜTÜKÇÜ, E. (2023). Türkiye’de tarım, yenilenebilir ve yenilenemez enerji tüketimi, doğrudan yabancı sermaye girişi ve co2 emisyonu ilişkisi: ARDL analizi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 2154-2170.
8. DASHWOOD, H. S. (2019). Corporate social responsibility and mining: Perspectives from Africa. Routledge.

9. DELOİTTE. (2022). Tracking the trends 2022: The top 10 trends shaping the future of mining. https://www.deloitte.com/an/en/Industries/mining-metals/analysis/tracking-the-trends-mining-industry.html
10. DİKMEN, A. Ç. (2017). Madencilik ve iklim değişikliği. ISME2017, 27-29.09.2017, Bodrum / TURKEY
11. IEA (2021). The role of critical minerals in clean energy transitions, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/the-role-of-critical-minerals-in-clean-energy-transitions,
12. ENGLE, R. F., & GRANGER, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: journal of the Econometric Society, 251-276.
13. ERDOĞAN, L., TİRYAKİ, A., & CEYLAN, R. (2018). Türkiye’de uzun dönem ekonomik büyümenin belirleyicilerinin ARDL, FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle tahmini. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36(4), 39-57.
14. ERİCSSON, M., LÖF, O. Mining’s contribution to national economies between 1996 and 2016. Miner Econ, 32, 223–250 (2019). https://doi.org/10.1007/s13563-019-00191-6
15. EUROPEAN BANK FOR RECONSTRUCTİON AND DEVELOPMENT (EBRD). (2018). Mining and sustainable development: A guide for the mining sector. EBRD.
16. FOTROS, M. H., & MAABOUDİ, R. (2011). Trade openness and CO2 emissions in Iran, 1971-2008. International Journal of Business and Development Studies Vol. 3, No. 1, (2011) p.73-84
17. GREGORY, A. W. VE HANSEN, B. E. (1996). Residual-based tests for cointegration in models with regime shifts. Journal of Econometrics, 70, 99-126.
18. https://sosyalveri.net/
19. JENKİNS, C. H., & YAKOVLEVA, N. (2006). Corporate social responsibility in the mining industry: Exploring trends in social and environmental disclosure. Journal of Cleaner Production, 14(3-4), 271-284.
20. JOHANSEN, S. (1991). Estimation and hypothesis testing of cointegration vectors in Gaussian vector autoregressive models. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1551-1580.
21. JOHANSEN, S., & JUSELİUS, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration—with appucations to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and statistics, 52(2), 169-210.
22. JOVANOVİĆ, V., STANKOVİĆ, S., & KRSTİĆ, V. (2023). Environmental, social and economic sustainability in mining companies as a result of the interaction between knowledge management and green innovation—the SEM approach. Sustainability, 15(16), 12122.
23. KARADAŞ, H. A., KOŞAROĞLU, Ş. M., & SALİHOĞLU, E. (2017). Enerji tüketimi ve ekonomik büyüme. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(1), 129-141.
24. KARATAŞ, A. R., & ERGÜL, M. (2023). Türkiye’de ekonomik büyüme, finansal gelişme ve ticari açıklık: Genişletilmiş ARDL ile kanıtlar. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 5(Özel Sayı), 222-236.
25. KAZANASMAZ, E., DEMİREL, B. L., KARATEPE, S., & HIZARCI, A. E. (2023). Ekonomik büyüme, elektrik tüketimi ve karbon emisyonu ilişkisi: Türkiye örneği. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 6(2), 248-265.
26. KESKİN, A. (2011). Ekonomik kalkınmada beşerî sermayenin rolü ve Türkiye. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3-4), 125-153.
27. KURAKOVA, K. N., & PONOMARENKO, T. V. (2021). Impact of mining industry growth on sustainable development indicators. In E3S Web of Conferences, EDP Sciences.
28. Lİ, T., WANG, Y., & ZHAO, D. (2016). Environmental Kuznets curve in China: new evidence from dynamic panel analysis. Energy policy, 91, 138-147.
29. MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (MTA). (2023). Türkiye’de nadir toprak elementleri ve stratejik mineraller. https://www.mta.gov.tr
30. MADEN TETKİK ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (2025). https://www.mta.gov.tr/v3.0/bilgi-merkezi/ekonomik-gostergeler
31. MENTEŞE, S., & BÖBREK, O. (2020). Madencilik faaliyetlerinin topraktaki ağır metaller (As, Cd, Co, Fe ve Nı) üzerine etkisi: Orhaneli ve Büyükorhan (Bursa) Örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 29(1), 45-56.
32. MIZIRAK, Z., & ÜÇLER, G. (2012). Türkiye'de kamu harcamalarının iktisadi büyüme üzerindeki etkisi (1970-2009). Electronic Journal of Social Sciences, 11(42).
33. MORİTZ, T., EJDEMO, T., SÖDERHOLM, P. VD. (2017) The local employment impacts of mining: an econometric analysis of job multipliers in northern Sweden. Miner Econ, 30, 53–65. https://doi.org/10.1007/s13563-017-0103-1
34. OKTAYER, N., & SUSAM, N. (2008). Kamu harcamaları-ekonomik büyüme ilişkisi: 1970-2005 yılları Türkiye örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 145-164.
35. ÖZBEK, S., & OĞUL, B. (2022). Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin geçerliliği: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 14(26), 35-46.
36. ÖZEL, H. A. (2012). Küreselleşme sürecinde ticari ve finansal açıklığın ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye örneği. Yönetim bilimleri dergisi, 10(19), 21-43.
37. PAKTUNÇ, D. 2001. Madencilik ve çevre etkileri. Mavi Gezegen Popüler Yerbilimi Dergisi, 4, Ankara.
38. PARK, J. Y. (1992). Canonical cointegrating regressions. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 119143.
39. PATA, U. K., & CAGLAR, A. E. (2021). Investigating the EKC hypothesis with renewable energy consumption, human capital, globalization and trade openness for China: evidence from augmented ARDL approach with a structural break. Energy, 216, 119220.
40. PHİLLİPS, P. C. B. VE HANSEN, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I (1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99–125.
41. SHAHZAD, S. J. H., KUMAR, R. R., ZAKARİA, M., & HURR, M. (2017). Carbon emission, energy consumption, trade openness and financial development in Pakistan: a revisit. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 70, 185-192.
42. SİNGH, P. K., SİNGH, R. S., & SİNGH, S. (2016, September). Environmental and social impacts of mining and their mitigation. In national seminar ESIMM-2016, Carbon sequestration through revegetated mine wasteland.
43. SOFUOĞLU, E., & KARTAL, M. (2023). Gelir, dış ticaret ve beşerî sermayenin işsizlik üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(4), 3135-3150.
44. SÖNMEZ, A. (2016). Türkiye maden sektörü ihracatına konjonktürel faktörlerin etkisi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(2), 315-336. https://doi.org/10.18657/yecbu.56057
45. SUNDUVAÇ, Y. (2012). Türkiye’de Dünya’da madencilik Sektörü -1, Faaliyet ve Tanıtım Dergisi, 179, Kütahya Ticaret Odası, 30-33. https://www.kutso.org.tr/wp-content/uploads/2017/09/179.%20SAYI%20KUTSO%20DERGİ.pdf
46. ŞAHİN, B. Y., ORMAN, H. L., & CEYLAN, S. (2019). Dışa açıklık ve çevresel kirlilik ilişkisi: Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(3), 12-23.
47. ŞENGÜR, M., & ERCAN, O. (2023). Türkiye’de kamu harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (12), 122-130.
48. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2021). Madencilik ürünleri sektör raporu 2021. https://ticaret.gov.tr/data/5b87000813b8761450e18d7b/Madencilik%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20Sekt%C3%B6r%20Raporu%202021.pdf
49. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2022). Madencilik sektörü ve kritik ham maddeler. https://enerji.gov.tr
50. T.C. Ticaret Bakanlığı (2026), Madencilik ve Doğal Taşlar Sektörü, Kolay İhracat Platformu, https://www.kolayihracat.gov.tr/sektorler/madencilik-ve-dogal-taslar (Erişim tarihi: 15.01.2026).
51. TİAN, T., NİE, B., ZHANG, X., Lİ, X., & HONG, X. (2024). Analyzing the socially sustainable impacts of private investments in the mining sector in rural areas. Resources Policy, 98, 105347.
52. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (2013). 1923-2012 İstatistik Göstergeler, Ankara.
53. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (2025) Resmi İnternet Sitesi, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Ulusal-Hesaplar-113.
54. TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ. (2021). Madencilik sektör raporu 2020. https://www.tobb.org.tr/Documents/yayinlar/2021/MADENGELISIM2020.pdf
55. UNDP, United Nations Development Programme. (2015). Sustainable development goals (SDGs). https://www.undp.org/sustainable-development-goals
56. UNİTED NATİONS CONFERENCE ON TRADE AND DEVELOPMENT (UNCTAD). (2019). World investment report 2019: Special economic zones. UNCTAD.
57. ÜMİT, A. Ö. (2016). Türkiye’de ticari açıklık, kredi hacmi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler: Çoklu yapısal kırılmalı zaman serisi analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 471-499.
58. VAPUR, H., UÇURUM, M., & ARSLAN, O. B. V. (2007). Madencilik çalışmaları kaynaklı başlıca ağır metaller ve uzaklaştırma yöntemleri. Maden İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu.
59. WCED (1987). Our Common Future (Brundtland Report). https://www.are.admin.ch/are/en/home/media/publications/sustainabledevelopment/brundtland-report.html
60. https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-environmental-impact-of-the-mining-industry.html What Is The Environmental Impact Of The Mining Industry?
61. WORLD BANK. (2017). The growing role of minerals and metals for a low carbon future. World Bank. https://documents.worldbank.org/en/publication/documentsreports/documentdetail/207371500386458722/the-growing-role-of-minerals-and-metals-for-a-low-carbon-future
62. YILDIZ, F. & KAVAK, Z.N. & AKTAN, M.N. (2023). The impact of public investment expenditures on economic growth in Turkey. BILTURK, The Journal of Economics and Related Studies, 5(3), 199-213. doi: 10.47103/bilturk.1306908.
63. ZIVOT, E., ANDREWS, D.W.K., (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock,and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistic, 10, pp.251-270.
64. ZMAMİ, M., BEN-SALHA, O., ALMARSHAD, S. O., & CHEKKİ, H. (2021). The contribution of mining sector to sustainable development in Saudi Arabia. Journal of Sustainable Mining, 20(2), 122-136.