Derleme

Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme

Cilt: 12 Sayı: 3 8 Şubat 2026
PDF İndir
TR EN

Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme

Öz

Bu sistematik derlemede, afet sonrası psikososyal destek modellerinin sürdürülebilirlik etkinliğini değerlendirmek amacıyla 2009–2025 yılları arasında PubMed veri tabanında yayımlanan 24 çalışma incelenmiştir. farklı afet türleri, coğrafi bölgeler, yaş ve risk gruplarını kapsamaktadır. Bulgular, psikososyal destek uygulamalarının travma sonrası stres, depresyon, anksiyete ve psikolojik sıkıntıyı azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Dayanıklılık, sosyal destek, öz-yeterlilik ve topluluk kaynakları, ruh sağlığını koruyucu faktörler olarak öne çıkmıştır. Ancak bazı müdahalelerde sürenin kısalığı, kapsamın sınırlılığı ve yerel ihtiyaçlara uyumsuzluk gibi eksiklikler gözlemlenmiştir. Kadınlar, yaşlılar, çocuklar ve düşük sosyoekonomik bireylerin daha yüksek risk altında olduğu belirlenmiştir. Uzun vadeli izlemelerde belirtilerin azaldığı ancak bazı dönemlerde sosyal izolasyon ve yaşam koşullarının olumsuz etkiler yarattığı görülmüştür. Bulgular, toplum temelli, uzun süreli ve yerel aktörlerin katılımını içeren bütüncül modellerin, afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinde travma sonrası stres ve depresyon belirtilerini azaltmada etkili olduğunu ve sürdürülebilirliğin sistematik planlama ile güçlendirilebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. ADAMS, R. E., & BOSCARINO, J. A. (2011). Perievent panic attack and depression after the World Trade Center Disaster: a structural equation model analysis. International Journal of Emergency Mental Health, 13(2), 69-79.
  2. BAKIC, H., & AJDUKOVIC, D. (2019). Stability and change post-disaster: dynamic relations between individual, interpersonal and community resources and psychosocial functioning. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), 1614821.
  3. BI, Y., WANG, L., CAO, C., FANG, R., LI, G., LIU, P., LUO, S., YANG, H., & HALL, B. J. (2021). The factor structure of major depressive symptoms in a sample of Chinese earthquake survivors. BMC Psychiatry, 21(1), 59.
  4. BISTRICKY, S. L., LONG, L. J., LAI, B. S., GALLAGHER, M. W., KANENBERG, H., ELKINS, S. R., HARPER, K. L., & SHORT, M. B. (2019). Surviving the storm: Avoidant coping, helping behavior, resilience and affective symptoms around a major hurricane-flood. Journal of Affective Disorders, 257, 297–306.
  5. CLAY, L. A., PAPAS, M. A., GILL, K., & ABRAMSON, D. M. (2018). Application of a Theoretical Model Toward Understanding Continued Food Insecurity Post Hurricane Katrina. Disaster medicine and public health preparedness, 12(1), 47–56.
  6. DIXON-WOODS, M, BONAS, S, BOOTH, A, JONES, D.R, MILLER, T, SUTTON, A.J., & YOUNG, B. (2006). How can systematic reviews incorporate qualitative research? A critical perspective, Qualitative Research, 6(1), 27-44.
  7. DÜCKERS, M. L. A., THORMAR, S. B., JUEN, B., AJDUKOVIC, D., NEWLOVE-ERIKSSON, L., & OLFF, M. (2018). Measuring and modelling the quality of 40 post-disaster mental health and psychosocial support programmes. PloS one, 13(2), e0193285.
  8. DÜCKERS, M. L., & THORMAR, S. B. (2015). Post-disaster psychosocial support and quality improvement: A conceptual framework for understanding and improving the quality of psychosocial support programs. Nursing & Health Sciences, 17(2), 159-165.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sürdürülebilir Kalkınma ve Kamu Yararına Bilgi Sistemleri

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

28 Ocak 2026

Yayımlanma Tarihi

8 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

15 Haziran 2025

Kabul Tarihi

25 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 12 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Bal, F., Filazoğlu Çokluk, G., Savaş, E., & Okkay, İ. (2026). Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, 12(3), 1641-1659. https://doi.org/10.17336/igusbd.1720019
AMA
1.Bal F, Filazoğlu Çokluk G, Savaş E, Okkay İ. Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme. İGÜSBD. 2026;12(3):1641-1659. doi:10.17336/igusbd.1720019
Chicago
Bal, Fatih, Gülşen Filazoğlu Çokluk, Esra Savaş, ve İpek Okkay. 2026. “Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 12 (3): 1641-59. https://doi.org/10.17336/igusbd.1720019.
EndNote
Bal F, Filazoğlu Çokluk G, Savaş E, Okkay İ (01 Şubat 2026) Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 12 3 1641–1659.
IEEE
[1]F. Bal, G. Filazoğlu Çokluk, E. Savaş, ve İ. Okkay, “Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme”, İGÜSBD, c. 12, sy 3, ss. 1641–1659, Şub. 2026, doi: 10.17336/igusbd.1720019.
ISNAD
Bal, Fatih - Filazoğlu Çokluk, Gülşen - Savaş, Esra - Okkay, İpek. “Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences 12/3 (01 Şubat 2026): 1641-1659. https://doi.org/10.17336/igusbd.1720019.
JAMA
1.Bal F, Filazoğlu Çokluk G, Savaş E, Okkay İ. Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme. İGÜSBD. 2026;12:1641–1659.
MLA
Bal, Fatih, vd. “Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme”. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, c. 12, sy 3, Şubat 2026, ss. 1641-59, doi:10.17336/igusbd.1720019.
Vancouver
1.Fatih Bal, Gülşen Filazoğlu Çokluk, Esra Savaş, İpek Okkay. Afet Sonrası Psikososyal Desteklerde Sürdürülebilirlik: Sistematik Derleme. İGÜSBD. 01 Şubat 2026;12(3):1641-59. doi:10.17336/igusbd.1720019

Cited By


Creative Commons Lisansı
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.