Türkiye’nin Sürdürülebilir İnsani Diplomasisi

Öz

Amaç: Bu makale, insani diplomasi kavramının sürdürülebilirliğini incelemekte ve şu sorulara yanıt aramaktadır: Sürdürülebilir insani diplomasinin temel ilkeleri nelerdir? Türk dış politikasında yürütülen kamu diplomasisi faaliyetleri bu ilkeleri yansıtmakta mıdır? Yöntem: Çalışma, nitel araştırma tasarımı kapsamında çoklu vaka çalışması yaklaşımını benimsemektedir. Yin’in (2018) yöntemsel çerçevesine uygun olarak Türkiye’nin insani diplomasi pratikleri Somali, Myanmar/Arakan ve Afganistan örnekleri üzerinden karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. Bu vakalar, Türkiye’nin farklı coğrafyalarda ve farklı türde krizler içinde yürüttüğü insani diplomasi uygulamalarını temsil etmeleri nedeniyle amaçlı örnekleme yoluyla seçilmiştir. Veri seti doküman analizi yöntemiyle oluşturulmuş; TİKA, AFAD ve Türk Kızılayı’nın yıllık raporları, stratejik planları ve saha değerlendirme dokümanları sistematik olarak incelenmiştir. Analiz sürecinde sürdürülebilir insani diplomasi literatüründen hareketle belirlenen beş kriter (sağduyulu yaklaşım, insanlığın ortak faydası, süreklilik, uzun vadeli etki ve çıkar odaklı olmama) analitik çerçeve olarak kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmanın bulguları, Türkiye’nin insani diplomasi faaliyetlerinin sürdürülebilir insani diplomasi ilkeleriyle büyük ölçüde uyumlu olduğunu göstermektedir. Somali’de güvenlik ve kalkınma temelli katkılar, Myanmar’da süreklilik ve uluslararası iş birlikleri, Afganistan’da ise yeniden yapılanma ve eğitim destekleri Türkiye’nin uzun vadeli ve çok boyutlu bir yaklaşım izlediğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar: Türkiye’nin insani diplomasisi yalnızca insani yardım değil, aynı zamanda küresel barış ve istikrara katkı sunan stratejik bir dış politika aracı niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle sürdürülebilirlik ilkesine dayalı kurumsal bir model ortaya koymakta ve diğer aktörlere örnek teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilir İnsani Diplomasi
• Türk Dış Politikası
• TİKA
• AFAD
• Türk Kızılay

The Sustainability of Türkiye’s Humanitarian Diplomacy

Öz

Aim: This article examines the sustainability of the concept of humanitarian diplomacy and seeks to answer the following questions: What are the core principles of sustainable humanitarian diplomacy? Do the public diplomacy activities conducted within the framework of Turkish foreign policy reflect these principles? Methods: The study adopts a multiple case study design within a qualitative research framework. Following Yin’s (2018) methodological approach, Türkiye’s humanitarian diplomacy practices are comparatively analyzed through the cases of Somalia, Myanmar/Arakan, and Afghanistan. These cases were selected through purposive sampling due to their representativeness of Türkiye’s engagement in diverse geographical contexts and crisis types. The dataset was constructed through document analysis, examining annual reports, strategic plans, and field evaluation documents published by TİKA, AFAD, and the Turkish Red Crescent. Five analytical criteria derived from the literature on sustainable humanitarian diplomacy—prudent approach, common benefit of humanity, continuity, long-term impact, and non-interest orientation—formed the analytical framework of the study. Results: The findings indicate that Türkiye’s humanitarian diplomacy activities largely align with the principles of sustainable humanitarian diplomacy. In Somalia, contributions to security and development; in Myanmar, continuity and international partnerships; and in Afghanistan, reconstruction and educational support demonstrate Türkiye’s long-term and multidimensional approach. Conclusion: Türkiye’s humanitarian diplomacy emerges not only as a form of humanitarian assistance but also as a strategic foreign policy instrument contributing to global peace and stability. In this regard, it presents an institutional model grounded in sustainability and offers an example for other international actors.

Anahtar Kelimeler

• Sustainable Humanitarian Diplomacy
• Turkish Foreign Policy
• TİKA
• AFAD
• Turkish Red Crescent

Kaynakça

1. ABDİ, İ. İ., NAS, Ç. ve TAŞCI, F. (2021). Somali örneğinde Türkiye kalkınma yardımı modeli. Toplumsal Politika Dergisi, 2(2), 62–83.
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (11.06.2025). AFAD ve tarihçesi. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.afad.gov.tr/afad-hakkinda
3. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (11.06.2025). Görev ve yetkilerimiz. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.afad.gov.tr/afadhakkinda
4. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (11.06.2025). Stratejik planlar. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.afad.gov.tr/stratejik-planlar
5. AKPINAR, P. (2013). Türkiye’s peacebuilding in Somalia: The limits of humanitarian diplomacy. Turkish Studies, 14(4), 735–757.
6. ALSUKHNI, A. (2024). The impact of humanitarian diplomacy and its position in the international system. Ulisa: Uluslararası Çalışmalar Dergisi, 8(1), 123–133.
7. ASLAN, H. K. (2016). Dış yardımların Türkiye’nin yumuşak gücüne etkisi. Türkiye’de ve Dünyada Dış Yardımlar (ss. 88–97). İstanbul: Nobel Akademik.
8. BAYER, R., & KEYMAN, E. F. (2012). Turkey: An Emerging Hub of Globalization and Internationalist Humanitarian Actor? Globalizations, 9(1), 73-90.

9. BENLİ ALTUNIŞIK, M. (2023). Humanitarian diplomacy as Türkiye’s national role conception and performance: Evidence from Somalia and Afghanistan. Southeast European and Black Sea Studies, 23(3), 657–673.
10. BBC. (04.07.2011). Horn of Africa tested by severe drought. Erişim tarihi: 02.06.2025, https://www-bbc-co-uk.translate.goog/news/world-africa-14023160?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=wa
11. BOOTH, K. (1991). Security and Emancipation. Review of International Studies, 17(4), 313-326.
12. BRYDEN, M. (2013). Somalia Redux?: Assessing the New Somali Federal Government. New York: Rowman & Littlefield.
13. BÜYÜK, M. (2024). İnsani diplomasiye bir örnek: Türkiye’nin COVID-19 ile mücadele kapsamında yabancı ülkelere yaptığı tıbbi yardımlar. Uluslararası Siyaset Dergisi, 2(1), 75–87.
14. CAMPBELL, D. (1998). Writing Security: United States Foreign Policy and the Politics of Identity. Minneapolis: University Of Minnesota Press.
15. CONSTANTINOU, C. M. (2023). Humanitarian diplomacy as moral history. Peacebuilding, 11(1), 1–19.
16. COOK, A. D. (2021). Humanitarian diplomacy in ASEAN. Asian Journal of Comparative Politics, 6(3), 188-201.
17. COX, R. W. (1981). Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory. Millennium: Journal of International Studies, 10(2), 126-155.
18. ÇAKIRCA, B. (2024). İnsani diplomasinin somut bir örneği olarak Tahıl Koridoru Anlaşması ve yükselen bir insani diplomasi aktörü olarak Türkiye. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 19(3), 936–958.
19. ÇELİK, N., & İŞERİ, E. (2016). Islamically oriented humanitarian NGOs in Turkey: AKP foreign policy parallelism. Turkish Studies, 17(3), 429-448.
20. ÇELİKER, G. (30.10.2024). TİKA’dan Bangladeş’teki Arakanlı Müslümanlara sağlık yardımı. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/tikadan-bangladesteki-arakanli-muslumanlara-saglik-yardimi/3379674
21. DEMİRCİ, Z. (25.08.2018). Arakan’daki insanlık dramının üzerinden 1 yıl geçti. Erişim tarihi: 11.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arakandaki-insanlik-draminin-uzerinden-1-yil-gecti-/1238795
22. DEMİRYÜREK, S. (2023). Yükselen Afrika’ya atılan Türkiye imzası; Türkiye kalkınma yardımları ve TİKA. Türk İdare Dergisi, (496), 151–182.
23. DÜLGER, K. (2017). Etkinliği giderek artan yeni bir kavram olarak insani diplomasi ve bu alanda örnek teşkil eden Türkiye’nin insani diplomasi anlayışı. International Journal of Political Studies, 3(2), 1–20.
24. FELFELI, A. (2023). Humanitarian Diplomacy. The Palgrave Handbook of Diplomatic Thought and Practice in the Digital Age (ss. 173-199). Cham: Palgrave Macmillan.
25. HEDAYA, G. E. (2024). Examining Qatari humanitarian diplomacy: Key features, challenges and prospects. Third World Quarterly, 45(12), 1813–1831.
26. HILHORST, D. (2018). Classical humanitarianism and resilience humanitarianism: making sense of two brands of humanitarian action. Journal of International Humanitarian Action, 3(15).
27. HYDER, M. (2007). Nurturing humanitarian space in Sudan. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 239–257). New York: United Nations University Press.
28. KAVAK, G. (12.12.2024). Afrika Boynuzunda Somali-Etiyopya gerginliği ve Türkiye’nin arabuluculuğu. Erişim tarihi: 01.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/afrika-boynuzunda-somali-etiyopya-gerginligi-ve-turkiyenin-arabuluculugu/3422359
29. KAVAK, G. & ABDULLAHI, H. M. (08.03.2024). Türkiye’nin eğittiği 500 Somalili asker göreve başladı. Erişim tarihi: 01.06.2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turkiyenin-egittigi-500-somalili-asker-goreve-basladi/3158711
30. MENGÜASLAN, H. (2024). İnsaniyetçi mi pragmatik mi? Türkiye’nin insani diplomasi modelini yeniden değerlendirmek. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(4), 1324–1357.
31. MINEAR, L. (2007). The craft of humanitarian diplomacy. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 7–35). Tokyo: United Nations University Press.
32. MINEAR, L. & SMITH, H. (2007). Introduction. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 1–4). Tokyo: United Nations University Press.
33. Ministry of Foreign Affairs (MFA). (10.08.2012). Arakan bölgesine BM haricinde ilk uluslararası yardım Türkiye tarafından ulaştırıldı. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.mfa.gov.tr/arakan-bolgesine-bm-haricinde-ilk-uluslararasi-yardim-turkiye-tarafindan-ulastirildi.tr.mfa
34. Ministry of Foreign Affairs (MFA). (06.07.2013). Dışişleri Bakanı Davutoğlu “Somali ve Somaliland arasındaki kardeşliğin pekişmesi konusunda atılması gereken adımları atacağız.”. Erişim tarihi: 01.06.2025, https://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-davutoglu-somali-ve-somaliland-arasindaki-kardesligin-pekismesi-konusunda-atilmasi-gereken-adimlari-atacagiz.tr.mfa
35. OECD. (11.06.2025). Development Co-operation Profiles: Türkiye. Erişim Tarihi 12.12.2025, https://www.oecd.org/en/publications/development-co-operation-profiles_04b376d7-en/turkiye_09a14591-en.html
36. O’HAGAN, J. (2016). Australia and the promise and the perils of humanitarian diplomacy. Australian Journal of International Affairs, 70(6), 657–669.
37. OMAWALE, O. (2007). Negotiating the release and rehabilitation of child soldiers in Sierra Leone. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 276–297). New York: United Nations University Press.
38. ROBERFROID, A. (2007). Negotiating for results in the Lebanon. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 84–107). New York: United Nations University Press.
39. SLIM, H. (2024). What Makes a Good Humanitarian Diplomat? Understanding Humanitarian Diplomacy Principles and Practice (ss. 148-168). Londra: Routledge.
40. SMITH, H. (2007). Humanitarian diplomacy: Theory and practice. Humanitarian diplomacy: Practitioners and their craft (ss. 36–62). Tokyo: United Nations University Press.
41. STEINERSON, J. (1993). Hope restored in Somalia? Foreign Policy, (91), 138–154.
42. TAŞTAN, S. (2022). Türkiye’nin Afrika’daki söylem ve eylem etkinliği: Türkiye’nin Afrika açılımının ekonomik ve ticari analizi. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10), 115–132.
43. TEKİN, S. (2023). Türk dış politikasında insani diplomasi: Latin Amerika ve Karayiplerle ilişkiler. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı), 124–135.
44. T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI İLETİŞİM BAŞKANLIĞI. (2022). Türkiye’nin Dost Eli: İnsani Diplomasi. Ankara: Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları.
45. TURUNEN, S. (2020). Humanitarian Diplomatic Practices. The Hague Journal of Diplomacy, 15(4), 459-487.
46. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (05.06.2025). Afganistan – Kabil Program Koordinasyon Ofisi faaliyetlerimiz. Erişim tarihi: 05.06.2025, https://tika.gov.tr/office/afganistan-kabil-program-koordinasyon-ofisi/
47. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025a). Afrika’da TİKA. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/wp-content/uploads/2022/12/afrikada_tika.pdf
48. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025b). Faaliyet raporları. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/tika-faaliyet-raporlari/
49. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025c). Faaliyetlerimiz. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/faaliyetlerimiz/
50. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025d). Hakkımızda. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/kurumumuz/hakkimizda/
51. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025e). Performans programı. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/performans-programi/
52. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025f). Stratejik plan 2018–2022. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/stratejik-plan/
53. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025g). Stratejik plan 2024–2028. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/stratejik-plan/
54. TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI (TİKA). (12.06.2025h). Türkiye kalkınma yardımları raporları. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/turkiye-kalkinma-yardimlari-raporlari/
55. TÜRK KIZILAY. (01.08.2018). Arakanlı Müslümanlar için Kızılay’dan 1.000 barınma ünitesi. Erişim tarihi: 11.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/Haber/HaberDetay/4296
56. TÜRK KIZILAY. (24.03.2021). Bangladeş’te 10 binden fazla barınak yandı Kızılay devrede. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/Haber/HaberArsiviDetay/5890
57. TÜRK KIZILAY. (14.01.2022). Kızılay’ın yardımlarıyla Afganların zorunlu göçünün önüne geçiliyor. Erişim tarihi: 11.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/Haber/HaberArsiviDetay/6571
58. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025). Faaliyet raporları. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/Raporlar
59. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025a). Misyonumuz & vizyonumuz. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/misyonumuz-vizyonumuz
60. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025b). Stratejik plan. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/turk-kizilay-stratejik-plani
61. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025c). Tarihçemiz. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/tarihcemiz
62. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025d). Temel ilkelerimiz. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/temel-ilkelerimiz
63. TÜRK KIZILAY. (12.06.2025e). Uluslararası yardımlar. Erişim tarihi: 12.06.2025, https://www.kizilay.org.tr/neler-yapiyoruz/uluslararasi-yardimlar
64. ULUSOY, H. (2023). The evolution of Turkish humanitarian diplomacy in the centenary of the Republic: Constructivist perspective. Yönetim Bilimleri Dergisi, 21(Özel Sayı), 726–742.
65. UN. (2010, Mayıs 22). Secretary-General Addresses Opening of UN Somalia Conference in Istanbul. Erişim tarihi: 18.11.2025, https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7409981
66. UNCTAD. (05.06.2025). UN list of least developed countries. Erişim tarihi: 05.06.2025, https://unctad.org/topic/least-developed-countries/list
67. UNDP. (2022). Human Development Report 2021-2022 Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World. New York: UNDP.
68. UNDP. (2023). Annual Report 2023. New York: UNDP.
69. UNDP. (2024). Annual Report 2024 UNDP Somalia. Mogadishu: UNDP.
70. UNHCR. (31.05.2025). Bangladesh. Erişim tarihi: 13.06.2025, https://data.unhcr.org/en/country/bgd#:~:text=Bangladesh%20generously%20hosts%20close%20to,refugee%20situations%20in%20the%20world
71. WHEELER, T., SAZAK, O., ACHILLES, K. ve WOODS, A. E. (2015). Turkish aid agencies in Somalia: Risks and opportunities for building peace. İstanbul: Saferworld & Istanbul Policy Center.
72. YILDIRIM, E. (2019). İnsani diplomasi faaliyetlerinin Türkiye’nin yumuşak gücüne etkisi. OPUS: Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 2562–2591.
73. YILDIRIM, E. & KÜÇÜKSOLAK, Ö. K. (2020). Türk dış politikasında insani diplomasi ve Suriyeli sığınmacıların Türkiye algısı: Gaziantep ili örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 593–617.
74. ZEINO, E. (2025). International Reports - Nation-Branding, Interest-Based Policy, and New Alliances. Berlin: Konrad-Adenauer-Stiftung