Sağlık Güvencesi Arayışı: Bireylerin Tamamlayıcı Sağlık Sigortası Tercihleri Üzerine Nitel Bir İnceleme

Öz

Amaç: Bu araştırma, bireylerin tamamlayıcı sağlık sigortası (TSS) tercihlerini etkileyen faktörleri anlamayı amaçlamaktadır. Türkiye’de kamu sağlık hizmetlerinde yaşanan yoğunluk, randevu sistemindeki aksaklıklar ve hizmet kalitesiyle ilgili algılar, bireyleri özel sağlık hizmetlerine yönlendirmektedir. Bu bağlamda TSS, yalnızca ekonomik bir seçenek değil, bireylerin sağlık sistemine olan güveni ve hizmet beklentileriyle de yakından ilişkili sosyolojik bir tercihtir.

Yöntem: Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, son beş yıl içinde TSS yaptırmış 20 birey ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve meslek çeşitliliği açısından maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, kodlar üzerinden temalar oluşturulmuştur.

Bulgular: Katılımcıların çoğu TSS hakkında ilk bilgiyi aile bireylerinden ve sosyal çevrelerinden edinmiştir. Sigorta tercihinde prim tutarı, teminat kapsamı, anlaşmalı hastane sayısı ve muayene hakları belirleyici olmuştur. Kamu hastanelerindeki yoğunluk, hijyen eksikliği, ulaşım sorunları ve sağlık personelinin ilgisizliği nedeniyle özel hizmetlere yönelim artmaktadır. TSS, bu bağlamda ekonomik ve işlevsel bir çözüm olarak değerlendirilmektedir.

Sonuçlar: Çalışma, tamamlayıcı sağlık sigortasının bireyler için yalnızca finansal bir çözüm değil, aynı zamanda sağlık sistemine duyulan güven, hizmete erişim ve kalite beklentileriyle ilişkili sosyolojik bir tercih olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcılar, poliçe kapsamlarının genişletilmesi, muayene haklarının artırılması ve yıllar içinde artan fiyatların denetlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. TSS, kamu sağlık hizmetlerindeki yapısal sorunlara karşı bireysel bir çözüm arayışı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal güvence
• Tamamlayıcı sağlık sigortası
• Sigortalılık davranışı
• Sağlık ekonomisi
• Sağlık sosyolojisi

The Search for Health Security: A Qualitative Study on Individuals' Preferences for Supplementary Health Insurance

Öz

Objective: This study aims to understand the factors that influence individuals' preferences for supplementary health insurance (SHI). The congestion in public health services in Turkey, the shortcomings in the appointment system, and perceptions regarding service quality are directing individuals toward private health services. In this context, SHI is not merely an economic option but also a sociological choice closely related to individuals' trust in the health system and their service expectations.

Method: In this qualitative research study, semi-structured interviews were conducted with 20 individuals who had purchased TSS in the last five years. Participants were selected using maximum diversity sampling in terms of age, gender, education level, and occupational diversity. The data obtained were evaluated using content analysis, and themes were created based on the codes.

Findings: Most participants initially learned about TSS from family and social circles. Premium amounts, coverage scope, number of contracted hospitals, and examination rights were key factors in insurance preferences. Due to overcrowding, poor hygiene, transportation issues, and indifferent healthcare staff in public hospitals, demand for private services has increased. In this context, TSS is viewed as an economical and functional solution.

Results: The study revealed that supplementary health insurance is not only a financial solution for individuals, but also a sociological choice related to trust in the healthcare system, access to services, and quality expectations. Participants emphasized the need to expand policy coverage, increase examination rights, and control rising prices over the years. SHI stands out as an individual solution to structural problems in public health services.

Anahtar Kelimeler

• Social security
• Supplementary health insurance
• Insurance behavior
• Health economics
• Health sociology

Kaynakça

1. AKPINAR, T. & ÖĞÜTOĞULLARI, E. (2020). Türkiye’de sosyal güvenliğin kısa tarihçesi. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(Özel Sayı), 132-141.
2. AKYOL, B. & UMUT, M. (2024). Tamamlayıcı sağlık sigortası ve Ankara ili özel sektör çalışanlarının algılarının değerlendirilmesine ilişkin bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(1), 332-342. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1452488
3. ATTİLA, İ. & GÜLAY, A. (2022). Türkiye'de genel sağlık sigortası'nın sürdürülebilirliği için zorunlu tamamlayıcı sağlık sigortası modeli önerisi. Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-40.
4. BLENDON, R., BRODIE, M., BENSON, J. M., ALTMAN, D. E., LEVITT, L., HOFF, T., & HUGICK, L. (1998). Understanding the managed care backlash. Health Affairs, 17, 80-94.
5. BULUT, S. & BAYGÜN, D. (2025). Bir kamu hastanesine başvuran ve tamamlayıcı sağlık sigortasına sahip olan hastaların bu konudaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Sosyal Güvence Dergisi, (27), 1517-1534. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1526807
6. CLARKE, V. & BRAUN, V. (2013). Teaching thematic analysis: Overcoming challenges and developing strategies for effective learning. The Psychologist, 26(2).
7. CRESWELL, J. W. (1998). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five traditions. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
8. CRESWELL, J. W. (2007). Five qualitative approaches to inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

9. ÇIMRIN, F. K. & DURDU, Z. (2015). Türkiye’de sosyal güvenlik sisteminin dönüşümü ve bireysel emeklilik sistemi. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 4(8), 60-75.
10. EINAV, L., & FINKELSTEIN, A. (2018). Moral hazard in health insurance: What we know and how we know it. Journal of the European Economic Association, 16(4), 957–982
11. EKİYOR, A., & AKÇINAR, M. (2023). Tamamlayıcı özel sağlık sigortasında toplumsal algı. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 9(1), 113-127.
12. ERKEK, N. & ERKEK, F. (2012). Tamamlayıcı sağlık sigortası ve Türkiye. Sosyal Güvenlik Dünyası Dergisi, 79, Mayıs–Haziran.
13. FERRER, R. A., & KLEİN, W. M. P. (2015). Risk perceptions and health behavior. Current Opinion in Psychology, 5, 85–89.
14. GILSON, L. (2003). Trust and the development of health care as a social institution. Social science & medicine, 56(7), 1453-1468.
15. KAĞAN, T. (2006). Sosyal güvenlik reformu ve genel sağlık sigortası. Çalışma ve Toplum, 1, 149-162.
16. KARATAŞ, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
17. KOÇ, M. (2004). Sosyal güvenliğin kökeni. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 6(2).
18. KÖLEOĞLU, D. D. (2012). Sosyal güvenlik sistemi açısından güvenceli esneklik. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 73-110.
19. MANNING, W. G., & MARQUIS, M. S. (1996). Health insurance: The trade-off between risk pooling and moral hazard. Journal of Health Economics, 15(5), 609–639.
20. MECHANIC, D., & MEYER, S. (2000). Concepts of trust among patients with serious illness. Social science & medicine, 51(5), 657-668.
21. NYMAN, J. A. (2001). The theory of the demand for health insurance (No. 311). Discussion Paper. Erişim Linki: https://www.econstor.eu/handle/10419/23491
22. ORHANER, E. & YAVAŞ, E. (2023). Tamamlayıcı sağlık sigorta kullanıcılarının bilgi ve memnuniyet düzeylerinin değerlendirilmesi: Ankara ilinde bir uygulama. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 9(1), 12-24.
23. ÖNDER, M. E., ERSOY, E. & KARACAOĞLU, K. (2016). Sağlıkta yeni bir finansman yöntemi olan tamamlayıcı ve destekleyici sağlık sigortası hakkında hastaların bilgi ve memnuniyet düzeyleri üzerine bir araştırma. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 23-36. https://doi.org/10.20989/ijbemp.2
24. ÖZTÜRK, N. (2014). Tamamlayıcı sağlık sigortası ve Türkiye'de uygulanabilirliği: Vatandaş görüşünün tespiti [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. PAULY, M. V. (1968). The economics of moral hazard: Comment. American Economic Review, 58(3), 531–537.
26. SEKHRI, N. & SAVEDOFF, W. (2005). Private health insurance: Implications for developing countries. In Bulletin of the World Health Organization, 83(2), 127-134. World Health Organization.
27. SERDAR, F., KURTARAN, A., KURTARAN, A. T. & ÇELİK, M. K. (2021). Tamamlayıcı sağlık sigortasının sürdürülebilirliği: Öğretim elemanlarının görüşlerinin değerlendirilmesi. The Journal of International Scientific Researches, 6(2), 218-231. https://doi.org/10.23834/isrjournal.935384
28. SLOVIC, P. (1987). Perception of risk. Science, 236(4799), 280–285.
29. SÜLKÜ, S. N. (2011). Türkiye’de sağlıkta dönüşüm programı öncesi ve sonrasında sağlık hizmetlerinin sunumu, finansmanı ve sağlık harcamaları (1. Baskı). Ankara: Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı.
30. T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI. (2019). Onbirinci kalkınma planı. https://www.sbb.gov.tr/kalkinmaplanlari (Erişim: 15 Ocak 2025)
31. TİRGİL, A. & ÖZBUĞDAY, F. C. (2020). Does public health insurance provide financial protection against out-of-pocket health payments? Evidence from Turkey. Sosyoekonomi, 28(45), 11-24. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.03.01
32. WHO, (2001). Macroeconomics and health: Investing in health for economics development. Report ofthe Commission on Macroeconomics and Health Chaired by Jeffrey D. Sachs. Geneva, World Health Organisation.
33. WILSON, A. (2015). A guide to phenomenological research. Nursing Standard, 29(34), 38–43. https://doi.org/10.7748/ns.29.34.38.e8821
34. ZWEIFEL, P., & MANNING, W. G. (2000). Moral hazard and consumer incentives in health care. In A. J. Culyer & J. P. Newhouse (Eds.), Handbook of Health Economics (Vol. 1, pp. 409–459). Elsevier.