60+ Bireylerin Geronteknolojik Ürünlerin Kullanımına Yönelik Tutumları: Ankara İli Örneği

Öz

Amaç: Bu araştırma, 60 yaş ve üzeri bireylerin geronteknolojik ürünlere yönelik tutumlarını incelemek ve bu tutumların sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır.

Yöntem: Nicel ve kesitsel tasarıma sahip çalışmada, Ankara’da yaşayan 300 katılımcıdan veriler Chen ve Chan (2014) tarafından geliştirilen ve Kalınkara vd. (2016) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Geronteknoloji Kabul Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Normal dağılım göstermeyen veriler SPSS 23 programında non-parametrik testlerle analiz edilmiştir.

Bulgular: Katılımcıların genel tutumları orta-üst düzeyde olumlu bulunmuştur (Ort.=3,45). En yüksek puan teknolojiye yönelik tutum (3,94), en düşük puan geronteknoloji anksiyetesi (2,69) alt boyutlarında görülmüştür. Erkeklerde kaygı düzeyi kadınlara göre daha düşüktür. Yaş ilerledikçe özellikle 80–89 yaş grubunda teknolojiye yönelik olumlu tutum azalmaktadır. Eğitim düzeyi yükseldikçe teknoloji kabulü artmakta olup, üniversite mezunlarında kaygı düzeyi daha düşüktür. Çalışan bireyler hiç çalışmamış olanlara göre, gelir düzeyi yüksek olanlar düşük olanlara göre daha olumlu tutum sergilemektedir. Sağlık durumu iyi olanlarda kabul düzeyi yüksek, günlük yaşamını tek başına sürdüremeyenlerde düşüktür. Tek başına yaşayanların kullanım kolaylığı algısı daha yüksektir.

Sonuç: Yaşlı bireyler teknolojiyi yaşamı kolaylaştırıcı ve faydalı görmektedir; ancak erişim, maddi koşullar ve sosyal destek eksiklikleri kabul düzeyini sınırlamaktadır. Dijital okuryazarlık eğitimleri, kuşaklararası destek mekanizmaları ve gelir düzeyi düşük bireyler için erişim kolaylıkları sağlanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Geronteknoloji
• Yaşlı bireyler
• Teknoloji kabulü
• Dijital sağlık
• Dijital okuryazarlık

Etik Beyan

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Etik Kurulundan izin alınmıştır ek dosya olarak yüklenmiştir.

Attitudes of 60+ Individuals Towards the Use of Gerontechnological Products: A Case Study of Ankara Province

Öz

Aim: This study aimed to examine the attitudes of individuals aged 60 and above toward gerontechnological products and to determine whether these attitudes differ according to socio-demographic variables.

Method: The research employed a quantitative and cross-sectional design. Data were collected from 300 participants living in Ankara through face-to-face interviews using the Gerontechnology Acceptance Scale, developed by Chen and Chan (2014) and adapted into Turkish by Kalınkara et al. (2016). Since the data were not normally distributed, non-parametric tests were conducted using SPSS 23.0.

Findings: Participants’ overall attitudes were found to be moderately positive (Mean=3.45). The highest score was observed in the technology attitude dimension (3.94), while the lowest was in gerontechnology anxiety (2.69). Male participants reported lower anxiety than females. Positive attitudes decreased with age, particularly in the 80–89 group. Education level is positively associated with technology acceptance, and individuals with a university degree exhibit lower levels of anxiety. Working participants displayed more positive attitudes than those who had never worked, and higher-income individuals scored higher than low-income participants. Individuals with good health status have higher levels of acceptance, whereas those who are unable to maintain their daily activities independently exhibit lower levels of acceptance. Older adults living alone perceived greater ease of use compared to those living with family or a spouse.

Conclusion: Older adults consider technology as useful and life-enhancing; however, barriers such as access limitations, financial constraints, and lack of social support reduce acceptance levels. It is recommended to expand digital literacy programs, strengthen intergenerational support mechanisms, and provide easier access opportunities for low-income groups to enhance integration into gerontechnological products.

Anahtar Kelimeler

• Gerontechnology
• Older adults
• Technology acceptance
• Digital health
• Digital literacy

Kaynakça

1. BERTOLAZZI, A., QUAGLIA, V., & BONGELLI, R. (2024). Barriers and facilitators to health technology adoption by older adults with chronic diseases: An integrative systematic review. BMC Public Health, 24(1), 506. https://doi.org/10.1186/s12889-024-18036-5
2. BOUMA, H., FOZARD, J. L., BOUWHUIS, D. G., & TAIPALE, V. (2007). Gerontechnology in perspective. Gerontechnology, 6(4), 190-216.
3. BÜYÜKÖZTÜRK, Ş., KILIÇ ÇAKMAK, E., AKGÜN, Ö. E., KARADENIZ, Ş., & DEMIREL, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
4. CHARNESS, N., & BOOT, W. R. (2009). Aging and information technology use: Potential and barriers. Current Directions in Psychological Science, 18(5), 253–258. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2009.01647.x
5. CHEN, K., & CHAN, A. H. S. (2014). Gerontechnology acceptance by elderly Hong Kong Chinese: A senior technology acceptance model (STAM). Ergonomics, 57(5), 635–652. https://doi.org/10.1080/00140139.2014.895855
6. CZAJA, S. J., CHARRON-PROCHOWNICK, D., LEE, C. C., NITZBERG, R., & SHARIT, J. (2006). Factors predicting the use of technology. Psychology and Aging, 21(2), 333–352. https://doi.org/10.1037/0882-7974.21.2.333
7. DAVIS, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319–340. https://doi.org/10.2307/249008
8. GELL, N. M., ROSENBERG, D. E., DEMIRIS, G., LACROIX, A. Z., & PATEL, K. V. (2015). Patterns of technology use among older adults with and without disabilities. The Gerontologist, 55(3), 412–421. https://doi.org/10.1093/geront/gnt166

9. GÜRBÜZ, S., & ŞAHİN, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
10. HEART, T., & KALDERON, E. (2013). Older adults: Are they ready to adopt health-related ICT? International Journal of Medical Informatics, 82(11), e209–e231. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2011.03.002
11. HEPBURN, J., WILLIAMS, L., & MCCANN, L. (2025). Barriers to and facilitators of digital health technology adoption among older adults with chronic diseases: Updated systematic review. JMIR Aging, 8, e80000. https://doi.org/10.2196/80000
12. JARVIS, M. A., SARTORIUS, B., & CHIPPS, J. (2020). Technology acceptance of older persons living in residential care. Information Development, 36(3), 339–353. https://doi.org/10.1177/0266666919854164
13. KALINKARA, V., BAŞIBÜYÜK, G. Ö., & AY, F. (2016). Yaşlıların geronteknolojik ürünleri kabule yönelik tutumları. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 9, 1–19.
14. KALINKARA, V., BAŞIBÜYÜK, G. Ö., & AY, F. (2024). The factors affecting acceptance of gerontechnological products by older Turkish adults. Archives of Gerontology and Geriatrics, 117, 105198. https://doi.org/10.1016/j.archger.2023.105198
15. KARASAR, N. (2008). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın.
16. KILIÇ, B., YILDIZ, N., İPEK, L., SÖNMEZ DEMİRCİ, S., GÜÇLÜ SAZ, M., AYTEPE, A., & BAŞIBÜYÜK, G. Ö. (2025). Gerontechnology: Technological solutions for sustainable long-term care. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 387–401. https://doi.org/10.17336/igusbd.1429059
17. MELENHORST, A. S., ROGERS, W. A., & CAYLOR, E. C. (2001). The use of communication technologies by older adults: Exploring the benefits from the user’s perspective. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 45, 221–225. https://doi.org/10.1177/154193120104500305
18. METİN, B. (2023). Demografik yaşlanma ve teknoloji ilişkisi: Gümüş ekonomide yenilik odaklı geronteknoloji uygulamalarının yaşlı refahı açısından değerlendirilmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(3), 2231–2248.
19. MITZNER, T. L., BORON, J. B., FAUSSET, C. B., ADAMS, A. E., CHARNESS, N., CZAJA, S. J., DIJKSTRA, K., FISK, A. D., ROGERS, W. A., & SHARIT, J. (2010). Older adults talk technology: Technology usage and attitudes. Computers in Human Behavior, 26(6), 1710–1721. https://doi.org/10.1016/j.chb.2010.06.020
20. ÖZSUNGUR, F. (2022). A research on the effects of successful aging on the acceptance and use of technology of the elderly. Assistive Technology, 34(1), 77–90. https://doi.org/10.1080/10400435.2019.1691085
21. PEEK, S. T. M., WOUTERS, E. J. M., VAN HOOF, J., LUIJKX, K. G., BOEIJE, H. R., & VRIJHOEF, H. J. M. (2014). Factors influencing acceptance of technology for aging in place: A systematic review. International Journal of Medical Informatics, 83(4), 235–248. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2014.01.004
22. PEEK, S. T. M., LUIJKX, K. G., RIJNAARD, M. D., NIEBOER, M. E., VAN DER VOORT, C. S., AARTS, S., VAN HOOF, J., VRIJHOEF, H. J. M., & WOUTERS, E. J. M. (2016). Older adults’ reasons for using technology while aging in place. Gerontology, 62(2), 226–237. https://doi.org/10.1159/000430949
23. RENAUD, K., & VAN BILJON, J. (2008). Predicting technology acceptance and adoption by the elderly: A qualitative study. Proceedings of the SAICSIT 2008 Conference, 210–219. https://doi.org/10.1145/1456659.1456684
24. TABACHNICK, B. G., & FIDELL, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
25. TU, C. K., & LIU, H. (2021). The moderating effects of subjective well-being on the elderly’s acceptance and use of gerontechnology: An extended UTAUT model. Proceedings of the 5th International Conference on Management Engineering, Software Engineering and Service Sciences, 118–124. https://doi.org/10.1145/3459012.3459031
26. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Hanehalkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Ankara: TÜİK. Erişim tarihi: 25.03.2026, https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53492
27. United Nations. (2023). World social report 2023: Leaving no one behind in an ageing world. United Nations. Erişim tarihi: 25.03.2026, https://desapublications.un.org/publications/world-social-report-2023-leaving-no-one-behind-ageing-world
28. VAPORTZIS, E., GIATSI CLAUSEN, M., & GOW, A. J. (2017). Older adults’ perceptions of technology and barriers to interacting with tablet computers: A focus group study. Frontiers in Psychology, 8, 1687. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01687
29. VENKATESH, V., MORRIS, M. G., DAVIS, G. B., & DAVIS, F. D. (2003). User acceptance of information technology: Toward a unified view. MIS Quarterly, 27(3), 425–478. https://doi.org/10.2307/30036540
30. WANG, J., FAN, H., SHEN, Y., XU, J., & HU, J. (2023). Application of artificial intelligence in geriatric care: Bibliometric analysis. Journal of Medical Internet Research, 25, e46014. https://doi.org/10.2196/46014
31. WORLD HEALTH ORGANIZATION. (2021). Decade of healthy ageing: Baseline report. WHO. Erişim tarihi: 25.03.2026, https://www.who.int/publications/i/item/9789240023307