Yapay Zekâ ve Akışkan Kimlikler: Automata Filminde Belirsizlik ve Güvensizliğin Yükselişi

Öz

Amaç: Bu çalışma, sinemanın teknolojik dönüşümleri estetik ve sosyolojik açıdan yansıtan önemli bir anlatı alanı olmasından hareketle, Automata (2014) filmi özelinde insan-makine ilişkilerinde ortaya çıkan belirsizlik, kimlik çözülmesi ve toplumsal güvensizlik dinamiklerini, Bauman’ın akışkan modernlik kavramı çerçevesinde derinlemesine inceleyerek, literatürde bu film üzerine sınırlı sayıdaki çalışmaya özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Yöntem: Araştırmada, görsel analiz yöntemi benimsenmiş; filmde yer alan sahneler MAXQDA 24 yazılımı aracılığıyla sistematik biçimde kodlanmış ve elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde, özellikle robotların bilinç kazandığı ve insan-makine sınırlarının belirginliğini yitirdiği sahneler üzerinde yoğunlaşılmıştır.

Bulgular: Analiz sonucunda teknolojik belirsizlik, kimlik çözülmesi, toplumsal güvensizlik ve otorite boşluğu temalarının öne çıktığı tespit edilmiştir. Filmde, çevresel felaketlerin ardından kurulan distopik dünyada robotların bilinç kazanmasının hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir güven krizine yol açtığı belirlenmiştir.

Sonuç: Bulgular, Automata (2014) filminin, çevresel felaketler sonrası kurulan distopik bir dünyada insan-makine sınırlarının giderek bulanıklaştığını ve bu durumun teknolojik belirsizlik, kimlik çözülmesi, toplumsal güvensizlik ve otorite boşluğu gibi temaları görünür kıldığını ortaya koymaktadır. Robotların bilinç kazanmasıyla tetiklenen bu süreç hem bireysel hem de toplumsal düzeyde derin bir güven krizine yol açmakta; Bauman’ın akışkan modernlik kavramının öngördüğü kimlik ve güven bunalımını sinemasal bir anlatı üzerinden somutlaştırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, yapay zekâ ve kimlik ilişkisini estetik ve sosyolojik bir perspektiften ele alarak literatürdeki boşluğu doldurmaya katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Akışkan Modernlik
• Belirsizlik
• Toplumsal Güvensizlik
• Automata Filmi

Artificial Intelligence and Fluid Identities: The Rise of Uncertainty and Distrust in the Film Automata

Öz

Aim: This study aims to contribute to the limited literature on Automata (2014) by examining the dynamics of uncertainty, identity dissolution, and social distrust emerging in human-machine relations within the framework of Bauman’s concept of liquid modernity.

Method: The research adopted a visual analysis method; scenes from the film were systematically coded using MAXQDA 24 software, and the resulting data were analyzed using content analysis. The analysis particularly focused on scenes in which robots gain consciousness and the boundaries between humans and machines become blurred.

Results: The analysis revealed that themes of technological uncertainty, identity dissociation, social distrust, and an authority vacuum are prominent. In the dystopian world set in the aftermath of environmental disasters, the film's emergence of robots' consciousness leads to a crisis of trust at both the individual and societal levels.

Conclusion: The findings demonstrate that Automata (2014) portrays a dystopian world in which human-machine boundaries become increasingly blurred, making technological uncertainty, identity dissolution, social insecurity, and the lack of authority visible. Triggered by robots gaining consciousness, this process creates a profound crisis of trust at both individual and societal levels and reflects the identity and security crises associated with Bauman’s concept of liquid modernity through a cinematic narrative. In this context, the study contributes to the literature by examining the relationship between artificial intelligence and identity from an aesthetic and sociological perspective.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Liquid Modernity
• Uncertainty
• Social Insecurity
• Automata Movie

Kaynakça

1. BAUMAN, Z. (1997). Postmodernliğin koşulları. İstanbul: Metis Yayınları.
2. BAUMAN, Z. (1998). Modernlik ve belirsizlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
3. BAUMAN, Z. (2000). Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press.
4. BAUMAN, Z. (2003). Modernlik ve toplumsal yaşam. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
5. BAUMAN, Z. (2005a). Sosyal teorinin temel sorunları. İstanbul: Kırmızı Yayınları.
6. BAUMAN, Z. (2005b). Bireyselleştirilmiş toplum (Y. Alogan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. BAUMAN, Z. (2012). Güvenlik ve yabancı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. BAUMAN, Z. (2014a). Korku endüstrisi ve toplum. İstanbul: İletişim Yayınları.

9. BAUMAN, Z. (2014b). Devlet ve güvenlik politikaları. İstanbul: Metis Yayınları.
10. BAUMAN, Z. (2016). Yeni etik. İstanbul: İletişim Yayınları.
11. BAUMAN, Z. (2017). Akışkan modernitenin etik sınırları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. BAUMAN, Z. (2018a). Kent, dışlanma ve politika. İstanbul: İletişim Yayınları.
13. BAUMAN, Z. (2018b). Fazlalıkların uygarlığı. İstanbul: İletişim Yayınları.
14. BAUMAN, Z. (2019a). Özgürlük ve güvenlik ikilemi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
15. BAUMAN, Z. (2019b). Postmodern kentte yabancılık. İstanbul: Kırmızı Yayınları.
16. CHARMAZ, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). London: Sage Publications.
17. ÇAĞAN, H. (2019). Toplumsal değişim ve belirsizlik. Ankara: Pegem Akademi.
18. DELEUZE, G., & GUATTARİ, F. (2017). Anti-Ödipus: Kapitalizm ve şizofreni 1. İstanbul: Bilim ve Sosyalizm Yayınları.
19. FEATHERSTONE, M. (1996). Postmodernizm ve tüketim kültürü (M. Küçük, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
20. GİDDENS, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford, CA: Stanford University Press.
21. HARVEY, D. (2008). Mekânın hakları. İstanbul: Metis Yayınları.
22. HABERMAS, J. (1987). Modernliğin felsefi temelleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
23. KIZILÇELİK, A. (1996). Modernleşme ve toplumsal değişim. İstanbul: Bilgi Yayınları.
24. KUCKARTZ, U. (2014). Qualitative text analysis: A systematic approach. London: SAGE Publications.
25. LYOTARD, J.-F. (1984). Postmodern durum: Bilginin koşulları (A. Özsoy, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
26. MASSEY, D. (1994). Space, place and gender.Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
27. MAROTTA, G. (2002). Bauman: sosyal teori ve postmodernlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
28. NEUMAN, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri (Ö. S. Sıtkı İlhan, Çev.). Ankara: Yayın Odası.
29. PAUWELS, L. (2010). Visual sociology reframed: An analytical synthesis and discussion of visual methods in social and cultural research. Sociology Compass, 4(1), 54–71. https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2009.00275.x
30. SİMMEL, G. (1908). Yabancı. Sociological Theory, 1(1), 397-408.
31. SIMMEL, G. (2009). Bireysellik ve kültür (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
32. ŞİMŞEK, Ö. (2017). Akışkan modernlik ve kimlik. Ankara: Siyasal Kitabevi.
33. STRAUSS, A. L., & Corbin, J. M. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
34. TAŞÇI, İ. (2025). Sınırları bulanıklaştırmak: Donna Haraway’in insan sonrası perspektifi ve dijital dönüş. Uluslararası Final Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi (UFUSOBED) / FIU Journal of Social Sciences and Humanities, 1(2).