İslam Hukukundaki Şirket Akdinin Yapısal ‎Analizi

In Islamic law, a partnership can be defined as the ownership of something by more than one person and their authority to dispose of it, and there are basically three types of partnership. These are shirkat al-ibāha, shirkat al-milk and shirkat al-aqd. Shirkat al-aqd or contractual partnership is also divided into three categories: Shirkat al-amwāl, shirkat al-a‘māl and shirkat al-wujūh. These types of partnerships can be established in the form of shirkat al-inān and shirkat al-mufāwada according to the rights and responsibilities of the partners. Thus, six different types of contractual partnerships emerge. In addition, there are also special types of contractual partnerships in Islamic law such as mudaraba, musāqāt, muzāraʿa and mughārasa. The structures of these partnership contracts in Islamic law was shaped to meet to the needs, commercial customs and the small-scale commercial life of the past periods. Therefore, in the classical sense, there are no types of partnership that are independent of their founders, exceed human lifespan, have many partners and are permanent. However, as mentioned above, the provisions of partnership in Islamic law are rich enough to respond to new circumstances and needs. This study aims to analyze the partnership structure in Islamic law through the partnership contract and partnership types. In this context, five basic concepts have been identified and a structural evaluation has been made based on these concepts. The concepts analyzed are the parties (ʿāqid) and legal personality of partnership, its written form, its bindingness (luzūm), continuity and profit and loss sharing in a partnership contract. The main reason for the selection of these concepts here is to investigate to what extent these elements, which constitute the building blocks of modern companies, are included in the partnership types in Islamic law and how Islamic corporate law approaches these features. The analysis conducted throughout the study reveals that the provisions of partnership in Islamic law have the potential to adopt these concepts and qualities. The study contributes to the literature by showing how Islamic corporate law addresses key traits essential for modern business success and sustainability. The classical and modern literature on Islamic companies is quite extensive. This study differs from the existing literature in respect to subjecting Islamic partnership structures to a comprehensive structural analysis.

İslam hukukunda bir şirket, birden fazla kişinin bir şeyin mülkiyetine sahip olması ve bu kişilerin o şey üzerindeki tasarruf yetkisi olarak tanımlanabilir ve temel olarak üç türü bulunmaktadır. Bunlar ibâha, milk ve akit şirketidir. Şirket akitleri de kendi içinde şirket-i emvâl, şirket-i a‘mâl ve şirket-i vücûh olmak üç kategoriye ayrılmaktadır. Bu şirket tipleri, ortakların hak ve sorumluluklarına göre inan ve mufâvada tarzında kurulabilir. Böylece altı farklı akit şirket türü ortaya çıkmaktadır. Bunun yanı sıra fıkıhta mudârebe, müsâkât, müzâraa ve müğârese gibi özel şirket sözleşmesi türleri de bulunmaktadır. İslam hukukundaki şirket sözleşmelerinin yapısı, geçmiş dönemlerin ihtiyaçlarına, ticari örflere ve dönemin küçük ölçekli ticari hayatına cevap verecek şekilde şekillenmiştir. Bu nedenle klasik anlamda kurucularından bağımsız, insan ömrünü aşan, çok sayıda ortağa sahip ve sürekli olan şirket türleri bulunmamaktadır. Ancak fıkıhtaki şirket hükümleri, yeni koşul ve ihtiyaçlara yanıt verebilecek kadar zengindir. Bu çalışma, İslam hukukunda şirket akdi ve şirket türleri üzerinden ortaklık yapısını ‎analiz ‎etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda beş temel kavram belirlenmiş ve bu ‎kavramlar üzerinden ‎yapısal bir değerlendirme yapılmıştır. İncelenen kavramlar; şirket akdinde taraf (âkid) ‎ve hukukî kişilik, yazılı form, bağlayıcılık (lüzûm), ‎süreklilik (devamlılık) ve kâr-zarar paylaşımıdır. Söz ‎konusu kavramların seçilmesinin temel nedeni, modern ‎şirketlerin yapı taşlarını ‎oluşturan bu unsurların İslam hukukundaki şirket tiplerinde ne ölçüde ‎yer aldığını ve ‎İslam şirket hukukunun bu özelliklere ne derece yaklaştığını araştırmaktır. ‎Çalışma boyunca yapılan analizler, İslam hukukundaki şirket hükümlerinin ‎bu kavram ve ‎niteliklere sahip olma potansiyelini taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışmanın literatüre katkısı, günümüz şirketlerinin başarısı ve devamlılığı için gerekli olan temel özelliklerin İslam şirketler hukuku perspektifinden ne ölçüde karşılanabileceğini ortaya ‎koymasıdır.‎ İslam şirketleriyle alakalı klasik ve modern literatür oldukça geniş bir külliyata sahiptir. Çalışma, İslam şirketlerini hukuki kişilik, yazılı form, devamlılık, bağlayıcılık ve kâr-zarar paylaşımı gibi temel kavramlar çerçevesinde kapsamlı bir yapısal analize tabi tutmaktadır ve bu yönüyle mevcut literatürden ayrılmaktadır.