Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

An Evaluation of the Religious/Fıqhi (Islamic Jurisprudential) Questions Raised During the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes Through the Online Photovoice (OPV) Method

Yıl 2025, Sayı: 46, 589 - 629, 30.12.2025

İsmet Kalkan

https://doi.org/10.59777/ihad.1760262

Öz

This study aims to identify the religious and fıqhi (Islamic jurisprudential) questions that emerged and drew public attention during the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. As part of the research, participants were asked what the concept of “fiqh” evokes for them; the value they attribute to the science of fiqh in terms of belief, worship, and social relations; the extent to which they consult this discipline; and their opinions on the capacity of fiqh to contribute to the resolution of individual and societal problems. The data collection tool employed in the study was the “Online Photovoice (OPV)” technique and analyzed using the “Online Interpretative Phenomenological Analysis (OIPA)” method. The research was conducted with a total of 139 participants, including 98 active students from the earthquake-affected region; however, the data analysis was carried out on 121 completed questionnaires. In order to reflect the findings as accurately as possible, the researcher enriched the collected data through feedback from volunteer university students who collaborated during the survey process. Furthermore, the findings were shared through online seminars and conferences, thereby supporting active social advocacy efforts. As a result of the study, 29 core themes have been identified under the main categories of belief, worship, social responsibility, religious guidance, and spiritual counseling. The findings indicate that, for a significant portion of society, religion functions as a secure refuge, while the science of fiqh is perceived as a reliable point of reference. Moreover, it is understood that fiqh assumes a guiding role at both individual and societal levels during the times of disaster.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law Disaster Kahramanmaraş Earthquakes Religious Handbook for Earthquakes Online Photovoice (OPV) Online Interpretative Phenomenological Analysis (OIPA) Fatwa

Proje Numarası

Adıyaman Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu 31.07.2023 tarih ve 440 sayılı karar

Kaynakça

  • Ali Selçuk Biricik. “Doğal Afetler İnsan ve Din”. İslâm Düşüncesinde Yeni Arayışlar-III. İstanbul: Rağbet, 2000.
  • Mehmet Birsin vd. (ed.). “Afet İlmihali”. Afet İlmihali. Malatya: İnönü Üniversitesi İlahiyat Yayınları, 2020.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Mustafa Dîb el-Buğâ. Şam: Dâru İbni’l Kesîr-Dâru’l Yemâme, 5. Basım, 1993.
  • Hasan Bulut. “Depremin Kur’ân Bağlamında Hikmet Cihetiyle Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 20 (2024), 161-187.
  • Taha Çelik. “Korku Namazı ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 38 (2021), 209-234.
  • Metin Çınaroğlu. “Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Manevi Başa Çıkma, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve İslâm Odaklı Travma Bazlı Bilişsel Davranışçı Terapi (İO-TBBDT)”. Eskiyeni 52 (2024), 351-376. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1410050
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî es-Sicistânî. es-Sünen. ed. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dârü’l Risâle el-Âlemiyye, 1. Basım, 2009.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. İhyâʾü ʿulûmi’d-dîn. Beyrût: Dâru’l Mârife, ts.
  • Hacı Mehmet Günay. “Su”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/432-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Ali Haydar. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân. Keşfü’l-estâr ʿan zevâʾidi’l-Bezzâr. ed. Habîburrahmân el-A’zamî. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1979.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşki. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. Mısır: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1966.
  • İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. ed. Şuayb el-Arnaûd - Âdil Mürşid. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 2001.
  • İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî vd. Sahîhu İbn Hibbân, es-Sünen, et-Tekāsîm ve’l-envâʿ. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1. Basım, 2012.
  • Enver Osman Kaan. “Salgın Hastalık Döneminde Alınan Tedbirlerin Fıkhî Analizi”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/1 (2020), 5-24.
  • Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî el-. ez-Zahîre. Beyrût: Dârü’l Garb el-İslâmî, 1. Basım, 1994.
  • Fikret Karaman. “Tevekkül, Kader Bağlamında Deprem ve Sorumluluk Bilinci”. Diyanet İlmî Dergi 56/3 (2020), 903-936.
  • Muhammet Karaosman. “Kur’ân’dan Hareketle Doğal Âfetlerin ve Salgın Hastalıkların İlâhî Bir Ceza Olarak Nitelendirilmesi Sorunu”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/3 (2020), 98-120.
  • Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. ed. Ali Muhammed Muavvad - Adil Ahmed Abdulmevcud. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 2002.
  • Saffet Köse. “İslâm Hukukunun Statik Olduğu İddiasının Tahlili”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (1996), 255-295.
  • Lori Zoellner vd. “Islamic Trauma Healing: Initial Feasibility and Pilot Data”. Societies 8/3 (2020), 12. https://doi.org/10.3390/soc8030047
  • Mevvâk, Ebu Abdillah Muhammed b. Yûsuf b Ebi’l Kâsım b. Yûsuf el-Abdarî. et-Tâc ve’l-iklîl. Beyrût: Dârü’l Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1994.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn el-Haccâc en-Nîsâbûrî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Muhammed Fuâd Abdülbâki. Kâhire: Matbaatü Îsa el-Bâbî el-Halebî ve Şürkâuh, 1955.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb. ed. Komisyon. Kâhire: İdâretü’t Tıbâ’ati’l Münîriyye, 1347.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrût: Dâr-ü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, 1392.
  • Okumuş, Ejder. “Tabi Afetler Din ve Toplum-Marmara Depremi Örneği-”. İslâmi Araştırmalar Dergisi 15/3 (2002), 360.
  • Rohman, Abdul vd. “Dialectics Of Fiqh Worship Mahdah In Pandemic Seasons, Perceptions Of Islamic Religious Groups In Banyumas District”. Journal of Positive School Psychology 6/7 (2022), 1799-1813.
  • Faruk Sancar. Afetlerle Mücadelede İnancın Yeri Kader ve Tedbir Arasında Mücadele Yöntemleri. Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), 2023.
  • Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl Şemsü’l-Eimme. el-Mebsût. Mısır: Matbaatü’s Saâde, ts.
  • Sicistânî, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünen-i Ebî Dâvûd. ed. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. Beyrût: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
  • Sîvâsî, İbnü’l-Hümâm Kemâleddin Muhammed b. Abdilvâhid. el-Fethu’l-kadîr. Beyrût: Şirketu Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1. Basım, 1970.
  • Smith, John A. “Evaluating the contribution of interpretative phenomenological analysis”. Health Psychology Review 5/1 (2011), 9-27.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Qualitative Psychology: A Practical Guide to Methods. ed. John A. Smith. 51-80. London: SAGE Publications, 2003.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Doing Social Psychology Research. ed. C. Marks. 229-254. London: SAGE Publications, 2004. https://psycnet.apa.org/record/2004-12494-009
  • Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Eşbâh ve’n-nezâʾir fî kavâʾid ve fürûʿi fıkhi’ş-Şâfiʿiyye. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1983.
  • Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. el-Ümm. Beyrût: Dârü’l Fikr, 2. Basım, 1983.
  • Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkâtî. Hâşiyetü’t-Tahtâvi ʿalâ Merâki’l-Felâh Şerhi Nuri’l-İzâh. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1997.
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 Sürecinde Online Seslifoto (OSF) Yöntemiyle Biyopsikososyal Manevi ve Ekonomik Meseleleri ve Genel İyi Oluş Düzeyini Ele Almak: OSF’nin Türkçeye Uyarlanması”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44451
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 sürecinde online seslifoto (OSF) yöntemiyle biyopsikososyal manevi ve ekonomik meseleleri ve genel iyi oluş düzeyini ele almak: OSF’nin Türkçeye uyarlanması [Utilizing online photovoice (OPV) methodology to address biopsychosocial spiritual economic issues and wellbeing during COVID-19: Adapting OPV to Turkish]”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086.
  • Ahmet Tanhan - Strack, Robert W. “Online Photovoice to Explore and Advocate for Muslim Biopsychosocial Spiritual Wellbeing and Issues: Ecological Systems Theory and Ally Development”. Current Psychology 39/6 (2020), 2010-2025.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. es-Sünen. ed. Ahmed Muhammed Şakir vd. Mısır: Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bâbi’l-Halebî, 2. Basım, 1395.
  • Wang, Caroline - Burris, Mary Ann. “Photovoice: Concept, Methodology, and Use for Participatory Needs Assessment”. Health Education & Behavior 24/3 (ts.), 369-387.
  • Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023.
  • BOÜN, Boğaziçi Üniversitesi. "Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KOERİ)". (Erişim 02.02.2025). http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/depremnedir/
  • DİA, Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim 14.03.2025. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/34232/deprem-bolgesindeki-illerimizde-
  • TDV, Türkiye Diyanet Vakfı. Erişim 14.03.2025. https://tdv.org/tr-TR/turkiye-diyanet-vakfi-deprem-bolgesinde-faaliyetlerine-devam-ediyor/
  • DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. "Fetva Kurulu". Erişim 20.05.2025 https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/muslumanin-afetlere-bakisi-nasil-olmalidir/0193c42d-a137-7175-0c7a-1be3667bf32c
  • T.C. İçişleri Bakanlığı. "Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)". Erişim 18.07.2025. https://www.afad.gov.tr/egitimler
  • Tanhan, Ahmet. “Online Seslifoto (OSF) Bilgilendirme”. Youtube. Yayın Tarihi 20 Temmuz 2020. https://www.youtube.com/watch?v=_e0imJTtC_Y

Yıl 2025, Sayı: 46, 589 - 629, 30.12.2025

İsmet Kalkan

https://doi.org/10.59777/ihad.1760262

Öz

Proje Numarası

Adıyaman Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu 31.07.2023 tarih ve 440 sayılı karar

Kaynakça

  • Ali Selçuk Biricik. “Doğal Afetler İnsan ve Din”. İslâm Düşüncesinde Yeni Arayışlar-III. İstanbul: Rağbet, 2000.
  • Mehmet Birsin vd. (ed.). “Afet İlmihali”. Afet İlmihali. Malatya: İnönü Üniversitesi İlahiyat Yayınları, 2020.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Mustafa Dîb el-Buğâ. Şam: Dâru İbni’l Kesîr-Dâru’l Yemâme, 5. Basım, 1993.
  • Hasan Bulut. “Depremin Kur’ân Bağlamında Hikmet Cihetiyle Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 20 (2024), 161-187.
  • Taha Çelik. “Korku Namazı ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 38 (2021), 209-234.
  • Metin Çınaroğlu. “Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Manevi Başa Çıkma, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve İslâm Odaklı Travma Bazlı Bilişsel Davranışçı Terapi (İO-TBBDT)”. Eskiyeni 52 (2024), 351-376. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1410050
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî es-Sicistânî. es-Sünen. ed. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dârü’l Risâle el-Âlemiyye, 1. Basım, 2009.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. İhyâʾü ʿulûmi’d-dîn. Beyrût: Dâru’l Mârife, ts.
  • Hacı Mehmet Günay. “Su”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/432-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Ali Haydar. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân. Keşfü’l-estâr ʿan zevâʾidi’l-Bezzâr. ed. Habîburrahmân el-A’zamî. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1979.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşki. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. Mısır: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1966.
  • İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. ed. Şuayb el-Arnaûd - Âdil Mürşid. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 2001.
  • İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî vd. Sahîhu İbn Hibbân, es-Sünen, et-Tekāsîm ve’l-envâʿ. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1. Basım, 2012.
  • Enver Osman Kaan. “Salgın Hastalık Döneminde Alınan Tedbirlerin Fıkhî Analizi”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/1 (2020), 5-24.
  • Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî el-. ez-Zahîre. Beyrût: Dârü’l Garb el-İslâmî, 1. Basım, 1994.
  • Fikret Karaman. “Tevekkül, Kader Bağlamında Deprem ve Sorumluluk Bilinci”. Diyanet İlmî Dergi 56/3 (2020), 903-936.
  • Muhammet Karaosman. “Kur’ân’dan Hareketle Doğal Âfetlerin ve Salgın Hastalıkların İlâhî Bir Ceza Olarak Nitelendirilmesi Sorunu”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/3 (2020), 98-120.
  • Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. ed. Ali Muhammed Muavvad - Adil Ahmed Abdulmevcud. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 2002.
  • Saffet Köse. “İslâm Hukukunun Statik Olduğu İddiasının Tahlili”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (1996), 255-295.
  • Lori Zoellner vd. “Islamic Trauma Healing: Initial Feasibility and Pilot Data”. Societies 8/3 (2020), 12. https://doi.org/10.3390/soc8030047
  • Mevvâk, Ebu Abdillah Muhammed b. Yûsuf b Ebi’l Kâsım b. Yûsuf el-Abdarî. et-Tâc ve’l-iklîl. Beyrût: Dârü’l Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1994.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn el-Haccâc en-Nîsâbûrî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Muhammed Fuâd Abdülbâki. Kâhire: Matbaatü Îsa el-Bâbî el-Halebî ve Şürkâuh, 1955.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb. ed. Komisyon. Kâhire: İdâretü’t Tıbâ’ati’l Münîriyye, 1347.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrût: Dâr-ü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, 1392.
  • Okumuş, Ejder. “Tabi Afetler Din ve Toplum-Marmara Depremi Örneği-”. İslâmi Araştırmalar Dergisi 15/3 (2002), 360.
  • Rohman, Abdul vd. “Dialectics Of Fiqh Worship Mahdah In Pandemic Seasons, Perceptions Of Islamic Religious Groups In Banyumas District”. Journal of Positive School Psychology 6/7 (2022), 1799-1813.
  • Faruk Sancar. Afetlerle Mücadelede İnancın Yeri Kader ve Tedbir Arasında Mücadele Yöntemleri. Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), 2023.
  • Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl Şemsü’l-Eimme. el-Mebsût. Mısır: Matbaatü’s Saâde, ts.
  • Sicistânî, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünen-i Ebî Dâvûd. ed. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. Beyrût: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
  • Sîvâsî, İbnü’l-Hümâm Kemâleddin Muhammed b. Abdilvâhid. el-Fethu’l-kadîr. Beyrût: Şirketu Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1. Basım, 1970.
  • Smith, John A. “Evaluating the contribution of interpretative phenomenological analysis”. Health Psychology Review 5/1 (2011), 9-27.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Qualitative Psychology: A Practical Guide to Methods. ed. John A. Smith. 51-80. London: SAGE Publications, 2003.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Doing Social Psychology Research. ed. C. Marks. 229-254. London: SAGE Publications, 2004. https://psycnet.apa.org/record/2004-12494-009
  • Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Eşbâh ve’n-nezâʾir fî kavâʾid ve fürûʿi fıkhi’ş-Şâfiʿiyye. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1983.
  • Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. el-Ümm. Beyrût: Dârü’l Fikr, 2. Basım, 1983.
  • Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkâtî. Hâşiyetü’t-Tahtâvi ʿalâ Merâki’l-Felâh Şerhi Nuri’l-İzâh. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1997.
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 Sürecinde Online Seslifoto (OSF) Yöntemiyle Biyopsikososyal Manevi ve Ekonomik Meseleleri ve Genel İyi Oluş Düzeyini Ele Almak: OSF’nin Türkçeye Uyarlanması”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44451
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 sürecinde online seslifoto (OSF) yöntemiyle biyopsikososyal manevi ve ekonomik meseleleri ve genel iyi oluş düzeyini ele almak: OSF’nin Türkçeye uyarlanması [Utilizing online photovoice (OPV) methodology to address biopsychosocial spiritual economic issues and wellbeing during COVID-19: Adapting OPV to Turkish]”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086.
  • Ahmet Tanhan - Strack, Robert W. “Online Photovoice to Explore and Advocate for Muslim Biopsychosocial Spiritual Wellbeing and Issues: Ecological Systems Theory and Ally Development”. Current Psychology 39/6 (2020), 2010-2025.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. es-Sünen. ed. Ahmed Muhammed Şakir vd. Mısır: Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bâbi’l-Halebî, 2. Basım, 1395.
  • Wang, Caroline - Burris, Mary Ann. “Photovoice: Concept, Methodology, and Use for Participatory Needs Assessment”. Health Education & Behavior 24/3 (ts.), 369-387.
  • Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023.
  • BOÜN, Boğaziçi Üniversitesi. "Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KOERİ)". (Erişim 02.02.2025). http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/depremnedir/
  • DİA, Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim 14.03.2025. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/34232/deprem-bolgesindeki-illerimizde-
  • TDV, Türkiye Diyanet Vakfı. Erişim 14.03.2025. https://tdv.org/tr-TR/turkiye-diyanet-vakfi-deprem-bolgesinde-faaliyetlerine-devam-ediyor/
  • DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. "Fetva Kurulu". Erişim 20.05.2025 https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/muslumanin-afetlere-bakisi-nasil-olmalidir/0193c42d-a137-7175-0c7a-1be3667bf32c
  • T.C. İçişleri Bakanlığı. "Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)". Erişim 18.07.2025. https://www.afad.gov.tr/egitimler
  • Tanhan, Ahmet. “Online Seslifoto (OSF) Bilgilendirme”. Youtube. Yayın Tarihi 20 Temmuz 2020. https://www.youtube.com/watch?v=_e0imJTtC_Y

Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Sayı: 46, 589 - 629, 30.12.2025

İsmet Kalkan

https://doi.org/10.59777/ihad.1760262

Öz

Bu çalışma, 2023 Kahramanmaraş depremleri sürecinde cevabı merak edilen dinî ve fıkhî soruların tespit edilmesini amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında katılımcılara, “fıkıh” kavramının onlara ne hatırlattığı; fıkıh ilminin inanç, ibadet ve toplumsal ilişkiler açısından kendileri için ifade ettiği değer; bu ilme başvuru düzeyleri ve fıkhın bireysel ve toplumsal problemlerin çözümüne katkı sağlama kapasitesi hakkındaki görüşleri sorulmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak “Online Sesli Foto (OSF)” tekniği kullanılmış; elde edilen verilerin analizi ise “Online Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (OYFA)” yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma, deprem bölgesinde bulunan, 98’i aktif öğrenci olmak üzere toplam 139 kişinin katılımıyla yürütülmüş; ancak veri analizi 121 anket üzerinden yapılabilmiştir. Araştırmacı, bulguları en doğru biçimde yansıtabilmek amacıyla elde ettiği verileri, anket sürecinde iş birliği yaptığı gönüllü üniversite öğrencilerinden gelen geri bildirimlerle daha da zenginleştirmiştir. Ayrıca elde edilen bulgular online seminer ve konferanslar aracılığıyla paylaşılarak, aktif sosyal savunuculuk faaliyetleri de yürütülmüştür. Çalışma sonucunda, inanç, ibadet, sosyal sorumluluk, dinî rehberlik ve manevi danışmanlık gibi ana başlıklar altında toplanan 29 temel tema tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, toplumun önemli bir kesimi için din, güvenli bir sığınak; fıkıh ilmi ise başvurulabilir bir kaynak olarak görülmekte ve afet süreçlerinde hem bireysel hem de toplumsal düzeyde yol gösterici bir işlev üstlendiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslâm Hukuku Afet Kahramanmaraş Depremleri Deprem İlmihali Online Sesli Foto (OSF) Online Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (OYFA) Fetva

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı,Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu beyan ederim

Destekleyen Kurum

Bu çalışma hiç bir kişi ya da kurum tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

Adıyaman Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu 31.07.2023 tarih ve 440 sayılı karar

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanması aşamasında ilgi ve desteğini esirgemeyen Sayın Doç. Dr. Ahmet Tanhan'a ve kıymetli öğrencilerimize teşekkür ederim.

Kaynakça

  • Ali Selçuk Biricik. “Doğal Afetler İnsan ve Din”. İslâm Düşüncesinde Yeni Arayışlar-III. İstanbul: Rağbet, 2000.
  • Mehmet Birsin vd. (ed.). “Afet İlmihali”. Afet İlmihali. Malatya: İnönü Üniversitesi İlahiyat Yayınları, 2020.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Mustafa Dîb el-Buğâ. Şam: Dâru İbni’l Kesîr-Dâru’l Yemâme, 5. Basım, 1993.
  • Hasan Bulut. “Depremin Kur’ân Bağlamında Hikmet Cihetiyle Değerlendirilmesi”. İlahiyat Akademi 20 (2024), 161-187.
  • Taha Çelik. “Korku Namazı ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 38 (2021), 209-234.
  • Metin Çınaroğlu. “Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Manevi Başa Çıkma, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve İslâm Odaklı Travma Bazlı Bilişsel Davranışçı Terapi (İO-TBBDT)”. Eskiyeni 52 (2024), 351-376. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1410050
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî es-Sicistânî. es-Sünen. ed. Şuayb el-Arnaûd - Muhammed Kâmil Karabelli. Dârü’l Risâle el-Âlemiyye, 1. Basım, 2009.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. İhyâʾü ʿulûmi’d-dîn. Beyrût: Dâru’l Mârife, ts.
  • Hacı Mehmet Günay. “Su”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/432-437. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Ali Haydar. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân. Keşfü’l-estâr ʿan zevâʾidi’l-Bezzâr. ed. Habîburrahmân el-A’zamî. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1979.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşki. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. Mısır: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Basım, 1966.
  • İbn Hanbel, Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. ed. Şuayb el-Arnaûd - Âdil Mürşid. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 2001.
  • İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî vd. Sahîhu İbn Hibbân, es-Sünen, et-Tekāsîm ve’l-envâʿ. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1. Basım, 2012.
  • Enver Osman Kaan. “Salgın Hastalık Döneminde Alınan Tedbirlerin Fıkhî Analizi”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 4/1 (2020), 5-24.
  • Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî el-. ez-Zahîre. Beyrût: Dârü’l Garb el-İslâmî, 1. Basım, 1994.
  • Fikret Karaman. “Tevekkül, Kader Bağlamında Deprem ve Sorumluluk Bilinci”. Diyanet İlmî Dergi 56/3 (2020), 903-936.
  • Muhammet Karaosman. “Kur’ân’dan Hareketle Doğal Âfetlerin ve Salgın Hastalıkların İlâhî Bir Ceza Olarak Nitelendirilmesi Sorunu”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/3 (2020), 98-120.
  • Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. ed. Ali Muhammed Muavvad - Adil Ahmed Abdulmevcud. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 2002.
  • Saffet Köse. “İslâm Hukukunun Statik Olduğu İddiasının Tahlili”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (1996), 255-295.
  • Lori Zoellner vd. “Islamic Trauma Healing: Initial Feasibility and Pilot Data”. Societies 8/3 (2020), 12. https://doi.org/10.3390/soc8030047
  • Mevvâk, Ebu Abdillah Muhammed b. Yûsuf b Ebi’l Kâsım b. Yûsuf el-Abdarî. et-Tâc ve’l-iklîl. Beyrût: Dârü’l Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1994.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn el-Haccâc en-Nîsâbûrî. el-Câmiʿu’s-sahîh. ed. Muhammed Fuâd Abdülbâki. Kâhire: Matbaatü Îsa el-Bâbî el-Halebî ve Şürkâuh, 1955.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb. ed. Komisyon. Kâhire: İdâretü’t Tıbâ’ati’l Münîriyye, 1347.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrût: Dâr-ü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, 1392.
  • Okumuş, Ejder. “Tabi Afetler Din ve Toplum-Marmara Depremi Örneği-”. İslâmi Araştırmalar Dergisi 15/3 (2002), 360.
  • Rohman, Abdul vd. “Dialectics Of Fiqh Worship Mahdah In Pandemic Seasons, Perceptions Of Islamic Religious Groups In Banyumas District”. Journal of Positive School Psychology 6/7 (2022), 1799-1813.
  • Faruk Sancar. Afetlerle Mücadelede İnancın Yeri Kader ve Tedbir Arasında Mücadele Yöntemleri. Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), 2023.
  • Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl Şemsü’l-Eimme. el-Mebsût. Mısır: Matbaatü’s Saâde, ts.
  • Sicistânî, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünen-i Ebî Dâvûd. ed. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. Beyrût: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
  • Sîvâsî, İbnü’l-Hümâm Kemâleddin Muhammed b. Abdilvâhid. el-Fethu’l-kadîr. Beyrût: Şirketu Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1. Basım, 1970.
  • Smith, John A. “Evaluating the contribution of interpretative phenomenological analysis”. Health Psychology Review 5/1 (2011), 9-27.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Qualitative Psychology: A Practical Guide to Methods. ed. John A. Smith. 51-80. London: SAGE Publications, 2003.
  • Smith, John A. - Osborn, Mike. “Interpretative Phenomenological Analysis”. Doing Social Psychology Research. ed. C. Marks. 229-254. London: SAGE Publications, 2004. https://psycnet.apa.org/record/2004-12494-009
  • Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Eşbâh ve’n-nezâʾir fî kavâʾid ve fürûʿi fıkhi’ş-Şâfiʿiyye. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1983.
  • Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs eş-. el-Ümm. Beyrût: Dârü’l Fikr, 2. Basım, 1983.
  • Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkâtî. Hâşiyetü’t-Tahtâvi ʿalâ Merâki’l-Felâh Şerhi Nuri’l-İzâh. Beyrût: Dâru’l Kütübi’l İlmiyye, 1. Basım, 1997.
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 Sürecinde Online Seslifoto (OSF) Yöntemiyle Biyopsikososyal Manevi ve Ekonomik Meseleleri ve Genel İyi Oluş Düzeyini Ele Almak: OSF’nin Türkçeye Uyarlanması”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44451
  • Ahmet Tanhan. “COVID-19 sürecinde online seslifoto (OSF) yöntemiyle biyopsikososyal manevi ve ekonomik meseleleri ve genel iyi oluş düzeyini ele almak: OSF’nin Türkçeye uyarlanması [Utilizing online photovoice (OPV) methodology to address biopsychosocial spiritual economic issues and wellbeing during COVID-19: Adapting OPV to Turkish]”. Turkish Studies 15/4 (2020), 1029-1086.
  • Ahmet Tanhan - Strack, Robert W. “Online Photovoice to Explore and Advocate for Muslim Biopsychosocial Spiritual Wellbeing and Issues: Ecological Systems Theory and Ally Development”. Current Psychology 39/6 (2020), 2010-2025.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. es-Sünen. ed. Ahmed Muhammed Şakir vd. Mısır: Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bâbi’l-Halebî, 2. Basım, 1395.
  • Wang, Caroline - Burris, Mary Ann. “Photovoice: Concept, Methodology, and Use for Participatory Needs Assessment”. Health Education & Behavior 24/3 (ts.), 369-387.
  • Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023.
  • BOÜN, Boğaziçi Üniversitesi. "Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KOERİ)". (Erişim 02.02.2025). http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/depremnedir/
  • DİA, Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim 14.03.2025. https://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay/34232/deprem-bolgesindeki-illerimizde-
  • TDV, Türkiye Diyanet Vakfı. Erişim 14.03.2025. https://tdv.org/tr-TR/turkiye-diyanet-vakfi-deprem-bolgesinde-faaliyetlerine-devam-ediyor/
  • DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı. "Fetva Kurulu". Erişim 20.05.2025 https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/muslumanin-afetlere-bakisi-nasil-olmalidir/0193c42d-a137-7175-0c7a-1be3667bf32c
  • T.C. İçişleri Bakanlığı. "Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)". Erişim 18.07.2025. https://www.afad.gov.tr/egitimler
  • Tanhan, Ahmet. “Online Seslifoto (OSF) Bilgilendirme”. Youtube. Yayın Tarihi 20 Temmuz 2020. https://www.youtube.com/watch?v=_e0imJTtC_Y
Toplam 49 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular İslam Hukuku
Bölüm Araştırma Makalesi
Yazarlar

İsmet Kalkan 0000-0003-3964-3006

Proje Numarası Adıyaman Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu 31.07.2023 tarih ve 440 sayılı karar
Gönderilme Tarihi 7 Ağustos 2025
Kabul Tarihi 29 Aralık 2025
Yayımlanma Tarihi 30 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı Yıl 2025 Sayı: 46

Kaynak Göster

APA Kalkan, İ. (2025). Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi(46), 589-629. https://doi.org/10.59777/ihad.1760262
AMA Kalkan İ. Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. Aralık 2025;(46):589-629. doi:10.59777/ihad.1760262
Chicago Kalkan, İsmet. “Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 46 (Aralık 2025): 589-629. https://doi.org/10.59777/ihad.1760262.
EndNote Kalkan İ (01 Aralık 2025) Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 46 589–629.
IEEE İ. Kalkan, “Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 46, ss. 589–629, Aralık2025, doi: 10.59777/ihad.1760262.
ISNAD Kalkan, İsmet. “Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 46 (Aralık2025), 589-629. https://doi.org/10.59777/ihad.1760262.
JAMA Kalkan İ. Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2025;:589–629.
MLA Kalkan, İsmet. “Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 46, 2025, ss. 589-2, doi:10.59777/ihad.1760262.
Vancouver Kalkan İ. Online Sesli Foto Yöntemi ile 2023 Kahramanmaraş Depremlerinde Sorgulanan Dinî/Fıkhî Sorular Üzerine Bir Değerlendirme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2025(46):589-62.

Creative Commons Lisansı