ANAYASA MAHKEMESİ İÇTÜZÜĞÜNÜN ANAYASALLIĞI

Öz

Bu makale, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün anayasal düzen içindeki konumunu ve yargısal denetime tabi olup olamayacağını incelemektedir. Anayasa’ya göre içtüzük, mahkemenin kendi çalışma usullerini belirlemekle sınırlı bir düzenleyici işlemdir. Ancak uygulamada, 6216 sayılı Kanun’a dayanılarak yapılan içtüzük, yargılama usullerini de düzenlemekte ve bu durum en az üç gerekçeyle Anayasa’ya aykırılık doğurmaktadır: Evvela içtüzükle yargılama usulleri belirlenmesi, mahkemelerin yetkilerinin kanunla belirleneceğine dair Anayasal ilkeye aykırılık teşkil eder. Bu durum aynı zamanda bir temel hak olan bireysel başvuru hakkının sınırlandırılması bağlamında Anayasa’nın 13. maddesinde de aykırıdır. Son olarak ancak kanunla yapılabilecek bir düzenlemenin içtüzükle yapılması yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmaz. Öte yandan hukuk devletinin bir gereği olarak içtüzüğün yargılama usullerine ilişkin hükümlerinin mutlaka yargısal denetime açık olması gerekir. Bu denetimin adresi Danıştay olmalı; içtüzüğün yargılama usullerini düzenleyen ve bu sebeple içtüzük sınırlarını aşan kuralları iptal davasına konu edilebilmelidir. Böyle bir denetim, hem anayasal meşruiyeti hem de temel hakların güvencesini sağlamanın ön koşuludur.

Anahtar Kelimeler

• İçtüzük
• Dahili nizamname
• Yargılama usulü
• Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü
• Danıştay denetimi.

CONSTITUTIONALITY OF INTERNAL REGULATIONS OF CONSTITUTIONAL COURT OF THE REPUBLIC OF TURKIYE

Öz

This article examines the status of the Constitutional Court’s Internal Regulation within the constitutional order and its possible judicial review. According to the Constitution, the Regulation is limited to organizing the Court’s internal working procedures. In practice, however, relying on Law No. 6216, the Regulation also sets rules of procedure, which is unconstitutional for at least three reasons. First, procedural rules can only be enacted by law; doing so by regulation violates the constitutional principle that courts’ powers must be prescribed by statute. Second, regulating procedures through the Internal Regulation restricts the right of individual application, which is a fundamental right, and thus breaches Article 13 of the Constitution. Third, adopting provisions that require a law through an internal regulation contradicts the principle of the non-delegability of legislative power. Therefore, the Regulation’s provisions on judicial procedures must be subject to review by the Council of State. Such review is essential for constitutional legitimacy and the protection of fundamental rights.

Anahtar Kelimeler

• Rules of Procedure
• Internal Regulation
• Procedural Law
• Rules of Procedure of the Constitutional Court
• Council of State review.

Kaynakça

1. Anayurt, Ömer. Anayasa Hukuku. 5. Baskı. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2024.
2. Armağan, Servet. Memleketimizde İçtüzükler. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1972.
3. Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medenî Usûl Hukuku. 3. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2020.
4. Atar, Yavuz. “Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Anayasallık Denetimi”. Anayasa Yargısı. C. 36. S. 1 (2019): 241-266.
5. Barın, Taylan. “Anayasa Mahkemesi Uygulamasında Bireysel Başvurularda Düşme Kararları”. Anayasa Yargısı. C. 41. S. 2 (2024): 115–157.
6. Barın, Taylan. “Bireysel Başvuru Hakkı ve Hakkın Geleceğine Yönelik Endişeler”. Anayasa Hukuku Dergisi. C. 11. S. 21 (2022): 31-56.
7. Can, Osman, Duygu Şimşek Aktaş. “Olağanüstü Hâl Dönemi Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi Üzerine”. MÜHFD. C. 23. S. 1 (2017): 13-43.
8. Çağlayan, Ramazan. “Yasama ve Yargı Organlarının Yönetmelik Yapma Yetkisi Üzerine”. ASBÜHFD. C. 7. S. 1 (2025): 1-20.

9. Erkut, Celal. İptal Davasının Konusunu Oluşturması Bakımından İdari İşlemin Kimliği. Ankara: Danıştay Yayınları, 1990.
10. Erol, Gonca. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda ‘Tedbir”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi. C. 30. S. 130 (2017): 55-88.
11. Görgün, Şanal, Levent Börü ve Mehmet Kodakoğlu. Medenî Usûl Hukuku. 12. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
12. Gözler, Kemal. Türk Anayasa Hukuku. 4. Baskı. Bursa: Ekin Yayınevi, 2021.
13. Gülgeç, Yahya Berkol. Normlar Hiyerarşisi: Türk Alman ve İngiliz Hukuk Sistemlerinde Kural İşlemlerin ve Mahkeme Kararlarının Hiyerarşik Gücü. 3. Baskı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2022.
14. Hakan, Pekcanıtez. Medenî Usûl Hukuku. 15. Baskı. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2017.
15. Kalabalık, Halil. İdare Hukuku Dersleri. 5. Baskı. Ankara: Seçkin Yayınları, C. 2, 2021.
16. Kanadoğlu, Korkut. “Bireysel Başvuruya İlişkin İçtüzük Düzenlemelerinin Anayasallığı Sorunu”. İstanbul Okan Üniversitesi Hukuk Bülteni (Şubat 2022). Erişim Tarihi Ağustos 6, 2025. (https://www.okan.edu.tr/hukuk/sayfa/8085/bireysel-basvuruya iliskin-ictuzuk-duzenlemelerinin-anayasalligi-sorunu/.
17. Kılıç, Abbas. “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine Bildirilmesi”. Anayasa Yargısı. C. 38. S. 1 (2021): 85–126.
18. Kuru, Baki, Ramazan Arslan ve Ejder Yılmaz. Medeni Usul Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınevi, 2005.
19. Oduncu, Leyla Nur. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Pilot Karar Usulü”. İnsan Hakları Yıllığı. C. 38, (2020): 83-121.
20. Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. 25. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2025.
21. Salihpaşaoğlu, Yaşar. Hukuka Giriş. 1. Baskı. Ankara: Adalet Yayınları, 2023.
22. Sungurtekin Özkan, Meral. “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru İncelemesinde Verdiği Tedbir Kararının Adalete Erişim Bakımından Değerlendirilmesi”. İzmir Barosu Dergisi. Yıl 88, S. 1. (2023): 121-148.
23. Tunaya, Tarık Zafer. Siyasal Kurumlar ve Anayasa Hukuku. 5. Basım. İstanbul: Araştırma, Eğitim, Ekin Yayınları, 1982.
24. Yılmaz, Ejder. Hukuk Sözlüğü. Ankara: Yetkin Yayınları, 1996.
25. A.D. [1. B.] Başvurusu, BN. 2014/7967, KT. 23.05.2018
26. A.K. [2. B.] Başvurusu, BN. 2019/19453, KT. 30.04.2025.
27. A.S.Y. [2. B.] Başvurusu, BN. 2015/4213, KT. 15.11.2018.
28. AYM, T. 01.03.2012, E.2011/59, K.2012/34.
29. AYM, T. 14.07.2021, E.2021/74, K.2021/51.
30. AYM, T. 14.12.2016, E.2016/139, K.2016/188.
31. Broniowski v. Poland (GC), BN. 31443/96 KT. 22.05.2004.
32. Candaş Kat Başvurusu, BN. 2015/18467, KT. 19.11.2019.
33. D. 10. D, T. 11.1.2016, E. 2015/1663, K. 2016/91.
34. D. 10. D, T. 20.09.1990, E.1990/2918, K.1990/1760.
35. D. 12. D, E. 1978/7347, K. 1979/893.
36. D. 5. D, T. 24.01.2007, E. 2005/5627, K. 2007/72.
37. N.E [GK] Başvurusu, BN. 2022/62466, KT. 29.05.2025.
38. O.I.M.S.H. [2. B.] Başvurusu, BN. 2020/32716, KT. 30.04.2025.
39. Ruhi Abat Başvurusu, BN. 2014/4724, KT. 07.03.2019.
40. Zeki Demir Başvurusu, BN. 2015/16719, KT. 02.12.2020.