İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ
Öz
Tarihteki çeşitli çevresel değişimlerde olduğu gibi, günümüzde ayrı bir çevresel kriz olarak anılan iklim değişikliğinin etkileri de nüfus hareketliliğine ve yer değiştirmelere neden olmaktadır. Son yıllarda mahkemeler önünde, devletlerin kişileri iklim değişikliğinin etkilerinden kaynaklanan risklerle karşılaştıkları yerlere sınır dışı etmesinin uygunluğunun değerlendirildiği davalar görülmektedir. “İklim mültecileri” olarak anılan iklim değişikliği kaynaklı yerinden edilmiş kişilerin koruma talepleri hakkında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi’nin Teitiota v. Yeni Zelanda davası ile Bordeaux İdari İstinaf Mahkemesi kararı ulusal ve uluslararası temeldeki ilk kararlar olarak öne çıkmaktadır. Bu kararlarda, mülteci hukuku ve insan hakları hukuku kapsamındaki geri göndermeme ilkesinin, iklim değişikliğinin olumsuz etkileri nedeniyle yaşamları veya yaşam koşulları önemli şekilde etkilenecek olanları kapsayıp kapsamadığı değerlendirilmiştir. Her iki kararda yer alan değerlendirmeler, iklim değişikliğinin etkilerinin devletlerin geri göndermeme ilkesine ilişkin yükümlülüklerini harekete geçirebileceğinin ilk sinyallerini vermiştir. Bu bağlamda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde açıkça yer almasa bile, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarınca mutlak bir koruma olarak yorumlanan geri göndermeme ilkesinin, gelecekte iklim değişikliği nedeniyle yaşamlarına yönelik bir tehdit riskiyle karşılaşmalarına sebep olacak geri gönderme kararları hakkındaki ihlal iddialarında gündeme gelmesi beklenmektedir. Henüz Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından iklim değişikliğine bağlı yer değiştirmelere ilişkin bir karar verilmiş değildir. Ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2, 3 ve 8. maddeleri ile Mahkeme içtihatlarının geri göndermeme ilkesi bağlamındaki koruma kapsamının, iklim değişikliği nedeniyle yerinden edilmiş kişilere yönelik korumayı sağlamaya yardımcı olacak potansiyeli barındırdığı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alleweldt, Ralf: “Protection Against Expulsion Under Article 3 of the European Convention on Human Rights”, European Journal of International Law, Vol. 4, No. 1, 1993, s.360-376.
- Apap, Joanna: The Concept of 'Climate Refugee': Towards a Possible Definition. Briefing. European Parliamentary Research Service (EPRS), 2018.
- Ayazi, Hossein/Elsheikh, Elsadig: Climate Refugees: The Climate Crisis and Rights Denied, Berkeley, CA: Othering & Belonging Institute, University of California Berkeley, December 2019.
- Barale, Ilaria: Environmental Migrants Under the Law of the European Union, Luiss Guido Carli, [Single Cycle Master's Degree Thesis], 2019/2020.
- Barnett, Jon/Chamberlain, Natasha: “Migration as Climate Change Adaptation: Implications for the Pacific”, In Climate Change and Migration South Pacific Perspectives (pp. 51-60), Ed. Bruce Burson, Institute of Policy Studies, Wellington, 2010.
- Bayata Canyaş, Aslı: “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamındaki Geri Gönderme Yasağının Uygulanma Koşullarının AİHM Kararları Çerçevesinde İrdelenmesi”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, 2015, s.73-90.
- Behrman, Simon/Ken, Avidan: “The Teitiota Case and the Limitations of the Human Rights Framework”, Questions of International Law, Zoom-in 75, 2020, s.25-39.
- Bétaille, Julien: « Des “réfugiés écologiques” à la protection des “déplacés environnementaux” éléments du débat juridique en France », Hommes & Migrations, 2010/2 (N° 1284), s.144-155.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Hukuk
Bölüm
İnceleme Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
12 Ağustos 2021
Gönderilme Tarihi
25 Şubat 2021
Kabul Tarihi
28 Mayıs 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 38
APA
Gümüş Boyacı, Ö. T. (2021). İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ. İnsan Hakları Yıllığı, 38, 41-81. https://izlik.org/JA78BR38NG
AMA
1.Gümüş Boyacı ÖT. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ. İnsan Hakları Yıllığı. 2021;38:41-81. https://izlik.org/JA78BR38NG
Chicago
Gümüş Boyacı, Özgem Tuğçe. 2021. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ”. İnsan Hakları Yıllığı 38 (Ağustos): 41-81. https://izlik.org/JA78BR38NG.
EndNote
Gümüş Boyacı ÖT (01 Ağustos 2021) İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ. İnsan Hakları Yıllığı 38 41–81.
IEEE
[1]Ö. T. Gümüş Boyacı, “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ”, İnsan Hakları Yıllığı, c. 38, ss. 41–81, Ağu. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78BR38NG
ISNAD
Gümüş Boyacı, Özgem Tuğçe. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ”. İnsan Hakları Yıllığı 38 (01 Ağustos 2021): 41-81. https://izlik.org/JA78BR38NG.
JAMA
1.Gümüş Boyacı ÖT. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ. İnsan Hakları Yıllığı. 2021;38:41–81.
MLA
Gümüş Boyacı, Özgem Tuğçe. “İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ”. İnsan Hakları Yıllığı, c. 38, Ağustos 2021, ss. 41-81, https://izlik.org/JA78BR38NG.
Vancouver
1.Özgem Tuğçe Gümüş Boyacı. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLERİN KORUNMASINA YÖNELİK İLK KARARLAR VE AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA GERİ GÖNDERMEME İLKESİ. İnsan Hakları Yıllığı [Internet]. 01 Ağustos 2021;38:41-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78BR38NG