Günlük Hayatta ve Dinî Pratiklerde Erteleme Davranışı Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, erteleme davranışına yol açan faktörleri tespit etmek ve bu davranışın günlük hayattaki ve dinî pratiklerdeki rolünü incelemektir. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniği tercih edilmiştir. Araştırmaya katılmayı kabul eden 30-45 yaş aralığında aktif çalışma hayatı içinde olan 10 erkek ve 10 kadın olmak üzere toplam 20 katılımcı ile yüz yüze ve online olarak görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA 2022 programı kullanılarak tematik içerik analizine tâbi tutulmuştur. Araştırmamızda erteleme davranışı, genel ve dinî alanda olmak üzere iki kısımda ele alınmıştır. Araştırma sonucunda genel erteleme davranışının ortaya çıkmasında zaman yönetimindeki eksikliğin ve görevin niteliğinin en etkili iki temel faktör olduğu görülmüştür. Erteleme davranışının katılımcılarda öfke, stres, sıkıntı, kaygı gibi olumsuz duygulara yol açtığı tespit edilmiştir. Katılımcıların genel erteleme davranışıyla başa çıkmak için zamanı verimli kullanma ve motivasyonu artırma faktörleri üzerinde durduğu gözlenmiştir. Dinî pratiklerde yapılan erteleme davranışında manevî zayıflık faktörünün ilk sırada geldiği tespit edilmiştir. Dinî pratikleri ertelemenin katılımcılarda öfke, kaygı, huzursuzluk gibi olumsuz duyguların yanı sıra günahkârlık ve pişmanlık gibi duyguları da ortaya çıkardığı görülmüştür. Dinî pratiklerde erteleme davranışıyla mücadele etmede katılımcıların daha çok dinî/manevî yönden gelişim üzerinde durdukları saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Dinî Pratikler
• Erteleme
• Dinî Erteleme
• Başa Çıkma Stratejileri

A Qualitative Research on Procrastination Behavior in Daily Life and Religious Practices

Abstract

The main purpose of this research is to determine the factors that lead to procrastination behavior and to examine the relationship of this behavior with daily life and its role in religious practices. In this study, where qualitative research method is used, semi-structured interview technique is preferred. Face-to-face and online interviews were conducted with 20 participants, consisting of 10 men and 10 women, aged between of 30-45 years who agreed to participate in the research. The obtained data is analyzed with thematic content analysis using the MAXQDA 2022 program. In our research, procrastination behavior is considered in two parts as general and religious. The research revealed that the lack of time management and the nature of the task were identified as the two most influential fundamental factors in the emergence of general procrastination behavior. It is indicated that procrastination behavior led to negative emotions such as anger, stress, frustration, and anxiety among the participants. The participants were observed to emphasize factors such as effective time management and increasing motivation to cope with general procrastination behavior. In the procrastination behavior related to religious practices, it was observed that spiritual weakness ranked first among the factors. The procrastination of religious practices not only triggered negative emotions such as anger, anxiety, and restlessness among the participants but also brought forth feelings of sinfulness and regret. In coping with procrastination behavior in religious practices, participants were found to emphasize more on religious/spiritual development.

Keywords

• Psychology of Religion
• Religious Practices
• Procrastination
• Religious Procrastination
• Coping Strategies

Kaynakça

1. Alase, Abayomi. “The Interpretative Phenomenological Analysis (IPA): A Guide to a Good Qualitative Research Approach”. International Journal of Education and Literacy Studies 5/2 (2017), 9-19. https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.5n.2p.9.
2. Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat, 2010.
3. Baltacı, Ali. “Erteleme Davranışı Eğilimi ve Beş Faktörlü Kişilik Özellikleri Arasındaki İlişkiler: Okul Yöneticileri Üzerine Bir Araştırma”. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi 3/1 (2017), 56-80.
4. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
5. Batson, C. Daniel vd. Din ve Birey: Sosyal Psikolojik Bir Yaklaşım. çev. Ali Kuşat - Abdulvahap Taştan. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2017.
6. Beutel, Manfred E. vd. “Procrastination, Distress and Life Satisfaction across the Age Range - A German Representative Community Study”. PloS One 11/2 (2016), e0148054. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0148054
7. Braun, Virginia - Clarke, Victoria. “Psikolojide Tematik Analizin Kullanımı”. çev. Abdullah Atli vd. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi 7/2 (2019), 873-898. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m
8. Bulut, Hasan. “Tasavvufî Bir Bakış Açısıyla Nefis”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 11/1 (2020), 165-188.

9. Burka, Jane B. - Yuen, Lenora M. Procrastination: Why You Do It, What to Do About It Now. New York: Da Capo Lifelong Books, 2008.
10. Cresswell, Julia. Oxford Dictionary of Word Origins. N.Y: Oxford University Press, 2. Basım, 2010.
11. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi, 3. Basım, 2013.
12. Debevec, Liza. “Postponing Piety in Urban Burkina Faso: Discussing Ideas on When to Start Acting as Pious Muslims”. In Ordinary Lives and Grand Schemes: An Anthropology of Everyday Religion. ed. Samuli Schielke - Liza Debevec, 33–47. New York: Berghahn Books, 2012.
13. Demi̇r, Ömer. “Erteleme Eğilimi ve Baş Etme Yolları Araştırmaları Bulgularının Dinî Erteleme Açısından Yorumlanması”. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi 12/24 (2017), 747-780.
14. Devi, Rajesh - Dhull, Poonam. “Procrastination: A Behaviour Need to Be Changed to Get Success”. International Education & Research Journal 3/5 (2017), 475-476.
15. Dewitte, Siegfried - Schouwenburg, Henri C. “Procrastination, Temptations, and Incentives: The Struggle between the Present and the Future in Procrastinators and the Punctual”. European Journal of Personality 16/6 (2002), 469-489. https://doi.org/10.1002/per.461
16. Dryden, Windy. Overcoming Procrastination. London: Sheldon Press, 2000.
17. Fadil, Nadia - Fernando, Mayanthi. “Rediscovering the “Everyday” Muslim: Notes on an Anthropological Divide”. Journal of Ethnographic Theory. 5/2 (2015), 71.
18. Ferrari, Joseph. “Compulsive Procrastination: Some Self-Reported Characteristics”. Psychological Reports 68 (1991), 455-458. https://doi.org/10.2466/pr0.1991.68.2.455
19. Ferrari, Joseph vd. “Procrastination as a Predictor of Task Perceptions: Examining Delayed and Non-delayed Tasks Across Varied Deadlines”. Individual Differences Research 4/1 (2006), 28-36.
20. Ferrari, Joseph - Díaz-Morales, Juan. “Procrastination: Different Time Orientations Reflect Different Motives”. Journal of Research in Personality 41/3 (2007), 707-714. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2006.06.006
21. Ferrari, Joseph R. “Dysfunctional Procrastination and Its Relationship with Self-Esteem, Interpersonal Dependency, and Self-Defeating Behaviors”. Personality and Individual Differences 17/5 (1994), 673-679. https://doi.org/10.1016/0191-8869(94)90140-6
22. Ferrari, Joseph R. vd. Procrastination and Task Avoidance. Boston, MA: Springer US, 1995.
23. Ferrari, Joseph R. vd. “The Role of Personality Disorders and Characterological Tendencies in Procrastination”. Procrastination and Task Avoidance: Theory, Research, and Treatment. ed. Joseph R. Ferrari vd. 169-186. New York: Plenum Press, 1995.
24. Ferrari, Joseph R. - Pychyl, Timothy A. “If I Wait, My Partner Will Do It: “The Role of Conscientiousness as a Mediator in the Relation of Academic Procrastination and Perceived Social Loafing”. North American Journal of Psychology 14 (2012), 13-24.
25. Flett, Gordon L. vd. “Dimensions of Perfectionism and Procrastination”. Procrastination and Task Avoidance: Theory, Research, and Treatment. ed. Joseph R. Ferrari vd. 113-136. New York: Plenum Press, 1995.
26. Gül, Ali Yavuz. İş Yaşamında İşi Erteleme Davranışı ve Nedenleri. Dokuz Eylül Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
27. Güler, Ahmet vd. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları, 2. Basım, 2015.
28. Harrington, Neil. “It’s Too Difficult! Frustration Intolerance Beliefs and Procrastination”. Personality and Individual Differences 39/5 (2005), 873-883. https://doi.org/10.1016/j.paid.2004.12.018
29. Harriott, Jesse - Ferrari, Joseph. “Prevalence of Procrastination Among Samples of Adults”. Psychological Reports 78/2 (1996), 611-616. https://doi.org/10.2466/pr0.1996.78.2.611
30. Hen, Meirav - Goroshit, Marina. “General and Life-Domain Procrastination in Highly Educated Adults in Israel”. Frontiers in Psychology 9 (2018), 1173. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01173
31. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları, 4. Basım, 2015.
32. Hökelekli, Hayati. İslam Psikolojisi Yazıları. İstanbul: Dem Yayınları, 3. Basım, 2017.
33. İlgar, Semra Coşgun - İlgar, M. Zeki. “Nitel Veri Analizinde Bilgisayar Programları Kullanılması”. İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi 3/5 (2014), 31-78.
34. Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 3. Basım, 2017.
35. Klingsieck, Katrin B. “Procrastination: When Good Things Don’t Come to Those Who Wait”. European Psychologist 18/1 (2013), 24-34. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000138
36. Knaus, William. The Procrastination Workbook. Oakland, CA: New Harbinger Publications, 2002.
37. Lee, Dong-Gwi vd. “A Closer Look at the Relationships among Trait Procrastination, Neuroticism, and Conscientiousness”. Personality and Individual Differences 40/1 (2006), 27-37. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.05.010
38. Milgram, Norman (Noach). “Procrastination”. Encyclopedia of Human Biology. ed. Renato Dulbecco. 6/149-155. New York: Academic Press, 1991.
39. Milgram, Norman (Noach) vd. “Procrastination, Generalized or Specific, In College Students and Their Parents”. Personality and Individual Differences 25/2 (1998), 297.
40. Pinxten, Maarten vd. “Purposeful Delay and Academic Achievement. A Critical Review of the Active Procrastination Scale”. Learning and Individual Differences 73 (2019), 42-51. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2019.04.010
41. Pychyl, Timothy A. Prokrastineyşın. çev. Onur Öztürk. Metropolis Yayıncılık, 2016.
42. Ramzi, Faramarz - Saed, Omid. “The Roles of Self-Regulation and Self-Control in Procrastination”. Psychology and Behavioral Science International Journal 13/3 (2019), 1-3. https://doi.org/10.19080/PBSIJ.2019.13.555863
43. Rozental, Alexander - Carlbring, Per. “Understanding and Treating Procrastination: A Review of a Common Self-Regulatory Failure”. Psychology 5/13 (2014), 1488-1502. https://doi.org/10.4236/psych.2014.513160
44. Sirois, Fuschia vd. “Procrastination and Health: A Longitudinal Test of the Roles of Stress and Health Behaviours”. British Journal of Health Psychology. https://doi.org/10.1111/bjhp.12658
45. Sirois, Fuschia M. “‘I’ll Look After My Health, Later’: A Replication and Extension of the Procrastination–Health Model with Community-Dwelling Adults”. Personality and Individual Differences 43/1 (2007), 15-26. https://doi.org/10.1016/j.paid.2006.11.003
46. Sirois, Fuschia M. - Tosti, Natalia. “Lost in the Moment? An Investigation of Procrastination, Mindfulness, and Well-Being”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 30/4 (2012), 237-248. https://doi.org/10.1007/s10942-012-0151-y
47. Solomon, Laura - Rothblum, Esther. “Academic Procrastination: Frequency and Cognitive-Behavioral Correlates”. Journal of Counseling Psychology 31/4 (1984), 503-509. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
48. Spada, Marcantonio vd. “Metacognitions, Emotions, and Procrastination”. Journal of Cognitive Psychotherapy 20/3 (2006), 319-326. https://doi.org/10.1891/088983906780644028
49. Steel, Piers. “The Nature of Procrastination: A Meta-Analytic and Theoretical Review of Quintessential Self-Regulatory Failure”. Psychological Bulletin 133 (2007), 65-94. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
50. Sülemî, Ebu Abdurrahman. Ruhun Hastalıkları ve Çareleri: Sufi Psikolojisi El Kitabı. çev. Cemal Aydın. İstanbul: Sufi Kitap Yayınları, 4. Basım, 2019.
51. Şentürk, Habil. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: İz Yayıncılık, 2021.
52. Şentürk, Habil. İbadet Psikolojisi: Hz. Peygamber Örneği. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.
53. Şimşek, Hasan - Yıldırım, Ali. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları, 11. Basım, 2018.
54. Tice, Dianne M - Baumeister, Roy F. “Longitudinal Study of Procrastination, Performance, Stress, and Health: The Costs and Benefits of Dawdling”. Psychological Science 8/6 (1997), 454-458. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1997.tb00460.x
55. Uzun, Bilge - Demi̇r, Ayhan. “Erteleme: Türleri, Bileşenleri, Demografik Etkenler ve Kültürel Farklılıklar”. Ege Eğitim Dergisi 16/1 (2015), 106-121. https://doi.org/10.12984/eed.09571
56. van Eerde, Wendelien. “A Meta-Analytically Derived Nomological Network of Procrastination”. Personality and Individual Differences 35/6 (2003), 1401-1418. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(02)00358-6
57. Whiteside, Stephen P. - Lynam, Donald R. “The Five Factor Model and Impulsivity: Using a Structural Model of Personality to Understand Impulsivity”. Personality and Individual Differences 30/4 (2001), 669-689. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(00)00064-7