The Relationship Between Narrations and Qur'anic Verses in al-Kulayni’s al-Kâfî: A Critical Assessment

Abstract

This This study examines the compatibility of certain narrations found in al-Kāfī, the work of al-Kulayni (d. 329/941), with the essential teachings of the Qur'an, as well as their role in shaping the Shiite belief system. In particular, issues such as imamate, the infallibility of the imams, their possession of divine knowledge, the occultation of the twelfth imam, taqiyya (dissimulation), criticism of the Companions, and claims regarding the distortion of the Qur'an are addressed. The research involves an analysis of the content and meaning of narrations in al-Kāfī, an assessment of how these narrations are related to Qur'anic verses, and an evaluation of the scholarly and textual consistency of the interpretations made in this context. The article is significant in that it reveals the extent to which al-Kāfī aligns with the Qur'an. The aim of this study is to determine to what extent the narrations in al-Kāfī, which support Shiite doctrines, are compatible with the fundamental principles and original teachings of the Qur'an; to evaluate the historical, scholarly, and exegetical validity of these narrations; and to reveal the influence of such narrations on the formation of sectarian thought. In the research, the relevant narrations in al-Kāfī were first identified and analyzed in terms of their content. The interpretations made by associating these narrations with Qur'anic verses were comparatively evaluated within the context of the verses and in light of explanations found in classical tafsir (Qur'anic exegesis) works. Upon examination, it was found that some narrations in al-Kāfī clearly contradict the essential teachings of the Qur'an, that many are connected to the verses through controversial interpretations, and that they are incompatible with the core tenets of Islam. The belief in the infallibility of the imams and their possession of divine knowledge does not align with the concept of prophethood (nubuwwah), which in Islam is considered exclusive to the prophets. The narrations claiming that the Qur'an has been distorted contradict both historical evidence and the Qur'an's own statements. Furthermore, the harsh criticisms directed at the Companions are inconsistent with the positive references to them in the Qur'an. This situation indicates that certain narrations contrary to the Qur'an played a significant role in the formation of Shiite thought, and that these narrations are subject to serious scholarly debate

Keywords

• Tafsir
• Kulayni
• al-Kâfî
• Narration-Verse Relationship
• Critical Perspective

Küleynî’nin “el-Kâfî” Adlı Eserinde Rivayet-Ayet İlişkisi: Eleştirel Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmada, Muhammed b. Ya‘kûb el-Küleynî’nin (ö. 329/941) el-Kâfî adlı eserinde yer alan bazı rivayetlerin, Kur’an’ın aslî öğretileriyle uyumluluğunu ve Şiî inanç sisteminin şekillenmesindeki rolü incelenmektedir. Özellikle imamet, imamların masumiyeti ve ilahî bilgiye sahip olması, on ikinci imamın gaybeti, takıyye, sahâbe eleştirisi ve Kur’an’ın tahrifi gibi meseleler ele alınmaktadır. Araştırma, el-Kâfî’de geçen rivayetlerin içerik ve anlam açısından tahlilini; bu rivayetlerin Kur’an âyetleriyle ilişkilendiriliş biçimlerini ve bu bağlamda yapılan yorumların ilmî ve metinsel tutarlılığını değerlendirmeyi kapsamaktadır. Makale, el-Kâfî’nin, özellikle Kur’an ile ne derece örtüştüğünü ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmanın amacı, el-Kâfî’de yer alan ve Şiî inanç esaslarını destekleyen rivayetlerin, Kur’an’ın temel ilkeleri ve aslî öğretisiyle ne derece uyumlu olduğunu tespit etmek; bu rivayetlerin tarihî, ilmî ve tefsirî açıdan geçerliliğini değerlendirmek ve mezhebî düşüncenin oluşumunda bu tür rivayetlerin etkisini ortaya koymaktır. Araştırmada, öncelikle el-Kâfî’deki ilgili rivayetler tespit edilip muhteva analizi yapılmış, rivayetlerin dayandırıldığı veya ilişkilendirildiği Kur’an âyetleri bağlamında yorumlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; ayetlerin bağlamı ve klasik tefsirlerdeki açıklamaları göz önünde bulundurularak bir çözümleme yapılmıştır. Yapılan incelemede, el-Kâfî’deki bazı rivayetlerin Kur’an’ın asli öğretisiyle açıkça çeliştiği, çoğunun tartışmalı yorumlarla ayetlere bağlandığı ve İslâm’ın temel inanç esaslarıyla bağdaşmadığı görülmüştür. İmamların masumiyeti ve ilahî bilgiye sahip oldukları inancı, İslâm’da yalnızca peygamberlere mahsus kabul edilen nübüvvet anlayışıyla uyuşmamaktadır. Kur’an’ın tahrif edildiğine dair rivayetler ise tarihî verilerle ve Kur’an’ın kendi beyanlarıyla çelişmektedir. Ayrıca sahâbeye yönelik ağır eleştirilerin de Kur’an’ın sahâbe hakkındaki olumlu ifadeleriyle bağdaşmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, Şiî düşüncesinin oluşumunda, Kur’an’a aykırı bazı rivayetlerin önemli rol oynadığını ve bu rivayetlerin ilmî açıdan ciddi tartışmalara açık olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Küleynî
• el-Kâfî
• Rivayet-Âyet İlişkisi
• Eleştirel Bakış

Kaynakça

1. Altıkulaç, Tayyar. Ali’ye Nispet Edilen Mushaf-ı Şerif (Sana Nüshası). İstanbul: Ircia Yayınları, 2011.
2. Altıkulaç, Tayyar. “Hz. Ali ve İlk Mushaf Nüshaları”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Dergisi 21(2012),5-26.
3. Âmilî, Muhammed b. el-Hasan el-Hür. Hidâyetü’l-Ümme ilâ Ahkâmi’l-Eimme. y.y: t.y.
4. Aslan, Ayşe Nur. “Ehl-i Sünnet ve Şîa’da Müşterek Rivayetler –Küleynî’nin el-Kâfî’sinin Usul Bölümü Özelinde”. İslâm Tetkikleri Dergisi 14/2 (2024), 413-435.
5. ‘Ayyâşî, Ebu’n-Nadr Muhammed b. Mes‘ûd. Tefsiru’l-Ayyâşî. thk. Hâşim Resûlî el-Mahallâtî. Beyrût: Dâr İhyâi’t-Turasi’l-‘Arabî, 1421/2001.
6. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Muhammed Züheyr b. Nasir. y.y.: Dâru Tevketi’n-Necât, 1422/2001.
7. el-Burkaî, Ebü’l-Fazl b. er-Rızâ el-Kummî. Kesrü’s-sanem ev mâ verede fi’lkutubi’l-mezhebiyyeti mine’l-Umûri’l-Muhâlefe li’l-Kur’ani’l-Kerîm ve’l-Akl. çev. Abdurrahim Mollazâde Belûşî. Beyrût: Dâru’l-beyârik, 1998.
8. Cennet, Mehmet Zülfi. Şiî/Usuli Geleneğin Kur’an Yorumu (Şerif Murteza Örneği). Ankara: Fecr Yayınları, 2016.

9. Demir, Abdulalim. “İmamiye Şîa’sında İç Tenkid: Küleynî’nin el-Usul mine’l-Kâfî İsimli Eserine Ebu’l-Fazl b. er-Rıza el-Burkai’nin Yönelttiği Eleştiriler ve Bunların Kritiği”. İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlakı IV. Editörler: Murat Serdar-Cahit Karaalp-Abdullah Arca. İstanbul: İslâmi İlimler Araştırma Vakfı 2022, 207-229.
10. Demir, Abdulalim. İmamiyye Şiasında Sahabe Tasavvuru. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
11. Demir, Abdulalim. “İmâmiyye Şîası Rivâyet Kaynaklarına Göre İmâmların Masumluğu Meselesi”, İslam Düşüncesi Araştırmaları III, Editör: Hasan Harmancı-İbrahim Yıldız, 169-194.
12. Ebû Zehre, Muhammed b. Ahmed. Zehretu’t-Tefâsir. 10 cilt. Dâru’l-fikri’l-‘Arabî, t.y.
13. Emin, Muhsin. A‘yânu’ş-Şîa. thk. Hasan el-Emîn. 12 cilt. Beyrût: Dâru’t-Te‘âruf li’l-Matbu‘ât, 1403/1983.
14. Erdinç, Abdulhamit. “Erken Dönem Şîa Hadis Kaynaklarında Gaybete Dair Rivayetlerin Mevcut Olmaması Problemi Üzerine: Küleynî ve Numani Özelinde”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 6/2 (Aralık 2022), 393-420.
15. Eren, Mehmet. “Muhammed Ebû Zehre’nin Küleynî’ye Yönelik Eleştirileri”. Marife 8/3 (Kış 2008), 367-401.
16. Fazlî, Abdülhâdî. Usûlu İlmi’r-Ricâl. Beyrût: Merkezü’l-Gadîr li’d-Dirâsâti ve’n-Neşri ve’t-Tevzi‘, 1430/2009.
17. Günsüz, Büşra. İlk Dönem Şiî Kaynaklarda İmamın Nitelikleri: Küleynî Örneği. Erzurum: Erzurum Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
18. Hâdî ile’l-hak, Yahya b. Hüseyn b. el-Kâsım b. İbâhîm. Mecmû‘u resaili’l-imami’l-hadi ile’l-hakki’l-kavîm Yahyâ b. el-Hüseyn b. el-Kâsım. thk. Abdullâh b. Muhammed eş-Şazelî. Ammân: Müessesetu’l-İmâm Zeyd b. Ali es-Sekâfiyye, 1422/2001.
19. Hâlidî, Salâh Abdulfettâh. el-Küleynî ve Te’vîlâtuhu’l-Bâtiniyye li Âyâti’l-Kur’âniyye fî Kitâbihi Usûli’l-Kâfî. Ammân: Dâru Ammâr, 1427/2006.
20. Hânsârî, Mirzâ Muhammed Bâkır el-Mûsevî el-İsbehânî. Ravzâtü’l-Cennât fî Ahvâli’l-Ulemâi ve’s-Sâdât. thk. Esedullah İsmâiliyyân. Kum: Mektebetü İsmâiliyyân, 1390/1970-71.
21. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. Tarihu Bağdâd ve Züyûluh. thk. Mustafa Abdulkadir Atâ. Beyrût: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1417.
22. Havvâ, Se’id. el-Esâs fi’t-tefsîr. 11 cilt. Kâhire: Dâru’s-selâm, 1424/2003.
23. Hilâlî, Süleym İbn Kays. Kitâbu Süleym b. Kays el-Hilâlî. nşr. Muhammed b. Bakır el-Ensarî. Kum: 1415/1995.
24. Hubbullah, Haydar. Nazariyyetü’s-Sünne fi’l-Fikri’l-İmâmî eş-Şiî. Beyrût: Dâru’l-İntişâr el-‘Arabî, 1427/2006.
25. Hûî, Ebü’l-Kâsım el-Mûsevî. Muʿcemü Ricâli’l-Hadîs ve Tafsîlü Tabakâti’r-Ruvât. y.y: Necef, t.y.
26. Hüseynî, Hâşim Ma‘rûf. Dirâsât fî’l-Hadîs ve’l-Muhaddisîn. Beyrût: Dârü’t-Te‘âruf li’l-Matbû‘ât, 1426/2005.
27. İsfahânî, Ebu’l-Kâsım el-Hüseyn b. Muhammed er-Râğıb. el-Mufredât fî Garîbi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnân ed-Dâvûdî. Dımeşk-Beyrût: Dâru’l-Kalem-Dâru’ş-Şâmiyye, 1412/1991.
28. İbn Ebî Dâvûd, Ebû Bekr b. Ebî Dâvûd Abdullâh es-Sicistânî. Kitâbu’l-Mesâhif. thk. Muhammed b. Abduh. Kâhire: el-Fâruku’l-Hadîsiyye, 1423/2002.
29. İbn Kayyım el-Cevziyye, Muhammed b. Ebi Bekr. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Kerîm. thk. Mektebetu’d-Dirâsât. Beyrût: Dâr ve Mektebetu’l-Hilâl, 1410/1989.
30. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullâh b. Müslim. Te’vilu Muhtelifi’l-Hadîs. el-Mektebu’l-İslâmî, 1419/1999.
31. İbn Nedîm, Ebu’l-Ferec Muhammed b. İshâk. el-Fihrist. thk. İbrahim Ramedân. Beyrût: Dâru’l-Marife, 1417/1997.
32. İbn Nu‘man, Muhammed b. Muhammed. Tashîhu’l-İʿtikâd. thk. Hüseyin Dergahi. Kum: 1413.
33. İbn Ubeydullah, Ahmed b. Hüseyin. Kitâbu’d-Duafâ. Tahran: Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 1962.
34. el-Kaşânî, Muhammed b. Murtezâ Muhsin. Kitâbu’s-Sâfî fî Tefsîri’l-Kur’ân. thk. Muhsin el-Hüseynî el-Emînî. 7 cilt. İran: Dâru’l-kütübi’l-İslâmiyye, 1419/1998.
35. Korkut, Abdullah Usame. “Hz. Ömer’in “Muhaddes” Olduğunu Bildiren Rivayetin Sened ve Metin Bakımından Tahlili”. Danişname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi 2 (2021). https://doi.org/10.5281/zenodo.4623780.
36. Kutluay, İbrahim. “Küleynî’nin el-Kâfî Adlı Eserinde Hz. Ali’yle İlgili Bazı Rivayetlerin Tenkit ve Değerlendirilmesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/26 (2014), 5-42.
37. Kutluay, İbrahim. Şîa’da Hadis Usûlü Ehl-i Sünnet Hadis Usûlü İle Mukayeseli Bir Çalışma: İstanbul: Rağbet Yayınları, 2020.
38. Küleynî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ya‘kûb b. İshâk. Usulu’l-Kâfî. tsh. Ali Ekber el-Ğifârî. 8 cilt. Lübnân: Dâru’t-te‘ârif-Dâru sa’b, 1401/1981.
39. Maviş, Nezir. “Şiâ-İmâmîyye’nin İlâhî İsim ve Sıfât Anlayışı”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 5/1 (Ocak2019), 196-217.
40. Merâğî, Ahmed b. Mustafâ. Tefsîru’l-Merâğî. 30 cilt. Mısır: Şirketu Mektebe ve Metbe‘etu Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1365/1946.
41. Mizzî, Ebu’l-Haccâc Yûsuf b. Abdirrahmân. Tehzîbu’l-Kemâl fî Esmâi’r-Ricâl. tahk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 35 cilt. Beyrût: Müessesetu’r-Risâle, 1400/1980.
42. Müfid, Muhammed b. Muhammed b. Nu‘mân. Evâilu’l-Makalat. Beyrût: Dâru’l-Kitâbi’l-İslamî, 1403/1983.
43. Mükâtil b. Süleymân. Tefsîru Mükâtil b. Süleymân. thk. Abdullâh Mahmûd Şehâte. 5 cilt. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâs, 1423/2002.
44. Öz, Mustafa. “Küleynî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/538-539. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
45. Öz, Mustafa. “Takıyye”, TDV İslâm Ansiklopedisi. 39/453-454. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010.
46. Râğıb el-İsfehânî, Ebu’l-Kâsım el-Hüseyn b. Muhammed. el-Müfredât fî Ğarîbi’l-Kur’ân. nşr. Mektebetu Nizâr Mustafa el-Bâz. y.y.: t.y.
47. Râzî, Ebû Abdillâh Muhammed b. ‘Ömer. Mefâtihu’l-Ğayb. 32 cilt. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, 1420/1999.
48. Ressî, Kâsım b. İbrâhîm. Mecmû‘u Kütübi ve Resâili’l-İmâm el-Kâsım b. İbrâhîm. thk. Abdulkerîm Ahmed Cedebân. San’a: Dâru’l-Hikmeti’l-Yemâniyye, 1422/2001.
49. Saffâr, Ebû Ca‘fer Muhammed b. el-Hasan b. Ferrûh. Besâiru’d-Derecâti’l-Kübrâ fî Fedâil-i âli Muhammed. tsh. el-Hac Mirzâ Muhsin Kûçebâğî Tebrizî. 2 cilt. İran-Kum: Mekteb Âyetillahi’l-Uzmâ, 1404/1983.
50. Selam, Hasan. Şîa Âlimlerine Göre el-Kâfî’nin Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora tezi, 2023.
51. Sofuoğlu, M. Cemal. “el-Kâfî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 48 cilt. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
52. Şengezer, Rukiye. el-Küleynî ve el-Kafi Adlı Eseri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
53. Şerif el-Murtezâ, Ebu’l-Kasım Ali b. Tahir. ez-Zehîra fî İlmi’l-Kelâm. Kum: Müessesetu’n-Neşri’l-İslâmi, 1431/2010.
54. Şeyh Sadûk, Hüseyn b. Babeveyh Kummî. el-İtikadat. Kum: Mutemâru’l-‘Alem, 1413/1992.
55. Tabâtabâî, Muhammed Hüseyn. el-Mîzân fî Tefsîri’l-Kur’ân. 22 cilt. Beyrût-Lübnân: Müessesetu’l-A‘lemî, 1417/1998.
56. et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-Beyân fî Te’vîli’l-Kur’ân. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 24 cilt. Müessesetu’r-Risâle, 1420/2000.
57. et-Tabersî, Ebû Alî Emînüddîn el-Fazl b. el-Hasen b. el-Fazl. Mecme‘u’l-Beyan fi Tefsîri’l-Kur’ân. thk. Lecne mine’l-‘ulemâ. 10 cilt. Beyrût-Lübnân: Müessesetu’l-‘İlmiyye, 1415/1995.
58. Tarakçı, Muhammed. “Tahrif”. Türkiye Diyanet İslâm Ansiklopedisi. 39/422-424. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010.
59. et-Tayâlisî, Ebû Davud Süleyman b. Dâvûd b. el-Cârûd. Müsned. thk. Muhammed b. Abdulmuhsin et-Turki (y.y.: 1999.
60. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sunenu’t-Tirmizî. thk. İbrâhîm Atve. 5 cilt. Mısır: Şirketu Mektebe ve Metbe‘etu Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1395/1975.
61. Ümit, Mehmet. “Kur’an’a Yönelik Tahrif İddialarına Zeydi Tepki”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/99 (2006), 65-80.
62. Vâhidî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed. el-Vesît fi tefsîri’l-Kur’âni’l-mecîd. thk. Heyet. 4 cilt. Beyrût-Lübnân: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 1415/1994.
63. Vâhidî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed. Esbâbu’n-nuzûl. Takdîm: ‘İsâm b. Abdilmuhsin el-Hemidân. ed-Demâm: Dâru’s-Salah, 1412/1992.