Dinî Öğrenmenin Bağlam Değişimi: Türkiye’deki Uluslararası Öğrencilerin Eğitimsel Etkileşimleri

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 181 - 207, 13.01.2026

Muhammed Emin Şimşek

https://doi.org/10.69576/ihya.1747030

Öz

Türkiye, yükseköğretimde uluslararasılaşma vizyonu doğrultusunda her geçen yıl daha fazla uluslararası öğrenciyi ağırlamakta; yaklaşık 340 bin uluslararası öğrencisiyle, bu alanda dünyanın en fazla uluslararası öğrenci çeken ülkeleri arasında yer almaktadır. Bu durum, sadece akademik değil, aynı zamanda sosyo-kültürel ve dinî ihtiyaçların da bütüncül biçimde ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de öğrenim gören uluslararası öğrencilerin dinî öğrenme süreçlerine, bu süreçte karşılaştıkları zorluklara ve rehberlik ihtiyaçlarına odaklanmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı ve fenomenolojik desenle yürütülmüştür. 2025 yılında Gaziantep’te öğrenim gören, 10 farklı ülkeden gelen 20 uluslararası öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Katılımcı grubunun 12’si erkek (%60), 8’i kadındır (%40). Katılımcılar amaçlı örnekleme (maksimum çeşitlilik) yoluyla seçilmiş; elde edilen veriler ise betimsel ve tematik içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bu çerçevede çalışma şu sorulara cevap aramaktadır: Uluslararası öğrenciler Türkiye’de dinî bilgiyi hangi motivasyonlarla ve hangi kaynaklar üzerinden öğrenmektedir? Dil ve kültürel farklılıklar dinî öğrenme süreçlerini nasıl etkilemektedir? Diyanet İşleri Başkanlığı ve sivil toplum kuruluşlarının sunduğu din eğitimi programları, öğrencilerin dinî öğrenme ve rehberlik ihtiyaçlarını ne ölçüde karşılamaktadır? Görüşmeye katılan 20 öğrenciden 18’i (%90) dinî konularda rehberliğe ihtiyaç duyduğunu, 1’i (%5) zaman zaman rehberliğe ihtiyaç hissettiğini, yalnızca 1’i (%5) ise belirgin bir dinî rehberlik ihtiyacı olmadığını ifade etmiştir. Uluslararası öğrencilerin yalnızca bilgi talep eden bireyler değil, aynı zamanda geldikleri ülkelerde Türkiye’yi temsil edecek kültür elçileri oldukları gerçeğinden hareketle, dinî öğrenme süreçlerinin daha planlı, çok dilli ve kapsayıcı bir yapıya kavuşturulması büyük önem arz etmektedir. Bu doğrultuda, ortak değer ve anlam alanlarının güçlendirilmesi, Türkiye’nin uluslararası öğrenci stratejisiyle uyumlu şekilde din eğitimi politikalarının yapılandırılmasını gerektirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Uluslararası Öğrenci , Dini Rehberlik , Dini Danışmanlık Dini Öğrenme

Etik Beyan

Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin değerlendirilmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edilmiştir. Çalışmada doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynaklar eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterilmiştir. Bu çalışma, herhangi bir yüksek lisans veya doktora tezinden üretilmemiştir. Daha önce sunulmuş bir bildiri, tebliğ veya sempozyum metnine dayanmamaktadır. Aynı şekilde çalışma, daha önce herhangi bir dergi, kitap, elektronik ortam veya başka bir mecrada yayımlanmamıştır. Araştırma sürecinde intihal, uydurma veri, çarpıtma veya etik dışı herhangi bir uygulamaya başvurulmamıştır. Çalışma özgün olarak hazırlanmış olup, etik ihlali teşkil edebilecek herhangi bir durum bulunmamaktadır. Yazar, yukarıda belirtilen hususları kabul ederek makalesini yayımlamaktadır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, kamu veya özel herhangi bir kurum, kuruluş ya da fon tarafından maddi veya kurumsal olarak desteklenmemiştir.

Contextualisation of Religious Learning: Educational Interactions of International Students in Türkiye

Öz

Türkiye welcomes an increasing number of international students each year in line with its vision of internationalisation in higher education; with approximately 340,000 international students, it ranks among the countries attracting the most international students in this field. This situation necessitates a holistic approach to not only academic but also socio-cultural and religious needs. This study focuses on the religious learning processes of international students studying in Türkiye, the difficulties they encounter in this process, and their guidance needs. The research was conducted using a qualitative research approach and a phenomenological design. Semi-structured interviews were conducted with 20 international students from 10 different countries studying in Gaziantep in 2025. Twelve of the participants were male (60 per cent) and eight were female (40 per cent). Participants were selected through purposive sampling (maximum diversity), and the data obtained were analysed using descriptive and thematic content analysis. Within this framework, the study seeks to answer the following questions: What motivates international students to learn about religion in Türkiye, and through which sources? How do language and cultural differences affect religious learning processes? To what extent do the religious education programmes offered by the Presidency of Religious Affairs and civil society organisations meet students' religious learning and guidance needs? Of the 20 students who participated in the interview, 18 (90%) stated that they needed guidance on religious matters, 1 (5%) stated that they sometimes felt the need for guidance, and only 1 (5%) stated that they did not have a clear need for religious guidance. Given that international students are not merely individuals seeking information but also cultural ambassadors who will represent Türkiye in their home countries, it is crucial that religious learning processes are made more structured, multilingual, and inclusive. In this regard, strengthening common values and areas of meaning requires the structuring of religious education policies in line with Türkiye's international student strategy.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , International Student , Religious Guidance , Religious Counselling Religious Learning

Etik Beyan

All stages of this study, including its design, implementation, evaluation of data, and writing, were conducted in strict accordance with the principles of scientific research and publication ethics. All sources directly or indirectly used in the study have been fully, accurately, and appropriately cited in the reference list. This study was not derived from any master’s or doctoral thesis. It is not based on any previously presented paper, conference presentation, or symposium contribution. Furthermore, the study has not been published previously in any journal, book, electronic platform, or any other medium. No practices such as plagiarism, data fabrication, falsification, or any other unethical behavior were employed during the research process. The study is original and does not involve any ethical violations. The author publishes this article by accepting the above-mentioned conditions.

Destekleyen Kurum

This study was not financially or institutionally supported by any public or private organization, institution, or funding body.

Kaynakça

• Alimukhamedov, Farkhad - Alımukhamedov, Farkhad. “Türkiye’ye Uluslararası Öğrenci Göçünün Analizi”. Bilge Strateji 7/12 (Haziran 2015), 117-132.
• Bayramdurdyyeva, Govher. “Uluslararası Öğrencilerin Başarılarını Etkileyen Faktörler”. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi 5/11 (Ağustos 2019), 509-524.
• Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2025.
• Husserl, Edmund. Fenomenoloji Üzerine Beş Ders. Ankara: Bilim ve Sanat, 2003.
• Kethüda, Önder. “Türkiye’deki Uluslararası Öğrenci Hareketliliği Üzerine Bir Araştırma”. Yükseköğretim Dergisi 5/3 (Aralık 2015), 147-161.
• Levent, Faruk - Karaevli, Özge. “Uluslararası Öğrencilerin Eğitimine Yönelik Politikalar Ve Türkiye İçin Öneriler”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 38/38 (Mayıs 2014), 97-118.
• Metin, Bahadır - Sevinç, İsmail. “Bir Kamu Diplomasi Aracı Olarak Uluslararası Öğrenci Hareketliliği”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/1 (Mayıs 2024), 387-408. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1444650
• Mokrane, Hanane - Halaç, Hicran Hanım. “Anadolu Üniversitesi Uluslararası Öğrencilerinin Türkiye’nin Kültürel Miras Farkındalıkları”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 26/3 (Aralık 2022), 667-680.
• NAFSA: Association of International Educators. “NAFSA International Student Economic Value Tool (v2)”. Erişim 17 Kasım 2025. https://www.nafsa.org/policy-and-advocacy/policy-resources/nafsa-international-student-economic-value-tool-v2
• Özer, Mahmut. “Türkiye’de Uluslararası Öğrenciler”. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi 1 (Nisan 2012), 10-13.
• Özlük, Erdem vd. “Yükseköğretimdeki Uluslararası Öğrencilerin Türkiye İmajı: Selçuk Üniversitesi Örneği”. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 19/38 (Ekim 2019), 145-162. https://doi.org/10.30976/susead.542441
• Süygün, Mehmet Sami - Kaplan, Fatih. “Uluslararası Öğrencilerle Uluslararası Ticaret”. Gümrük ve Ticaret Dergisi 8/25 (Eylül 2021), 25-35.
• Şahin, Harun. “Türkiye’de Öğrenim Gören Uluslararası Öğrencilerin Eğitimsel Engel Algıları Üzerine”. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi 1/2 (Aralık 2022), 88-97. https://doi.org/10.56987/bezgek.11
• Şimşek, Furkan. “Uluslararası Öğrenci Hareketliliği ve Türkiye Yükseköğretiminde Afrikalı Öğrenciler”. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (Temmuz 2022), 12-36. https://doi.org/10.55107/turksosbilder.1053540
• Tekindal, Melike - Arsu, Şerife Uğuz. “Nitel Araştırma Yöntemi Olarak Fenomenolojik Yaklaşımın Kapsamı ve Sürecine Yönelik Bir Derleme”. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi 20/1 (Aralık 2020), 153-172.
• Tosun, Aybiçe vd. “Mülteci Öğrencilerin Eğitim Sorunları, Eğitim ve Din Eğitiminden Beklentileri: Eskişehir Örneği”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 19/1 (Haziran 2018), 107-133. https://doi.org/10.17494/ogusbd.457087
• Tosun, Cemal. Din Eğitimini Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi, 10. Basım, 2020.
• Türel, Mustafa Talha. “Uluslararası Öğrencilerin Sosyokültürel Uyumu”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 1/2 (Aralık 2021), 73-89. ttps://doi.org/10.7596/abbad.31122021.003
• Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
• Yılmaz, Gülşen - Güçlü, Nezahat. “Türkiye’de Uluslararası Öğrenci Hareketliliğinin Görünümü”. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi 11/1 (Nisan 2021), 244-256.
• YÖK. Yükseköğretimde Uluslararasılaşma Strateji Belgesi 2024-2028. Ankara: Yüksek Öğretim Kurulu, 2024.
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK). “Study in Turkey”. Erişim 17 Kasım 2025. https://uluslararasi.yok.gov.tr/en/page/521