The Tradition of Wooden Tablets (Loh) in Quranic Education and Memorization Culture: The Case of Somalia

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 314 - 341, 13.01.2026

Mehmet Maşuk Acar , Sare Ürkmez

https://doi.org/10.69576/ihya.1756786

Öz

This study examines the structural features, educational role, and comparative status of the Luh, a traditional tool used in Qur’an instruction in Somalia. The historical development of Qur’anic education, its transmission from the time of the Prophet Muhammad to the present day, and its practices in Africa, particularly in Somalia, are analyzed. Qur’an education has a wideranging impact, from supporting individuals’ spiritual and moral development to strengthening social cohesion. In Somalia, despite political and economic difficulties, the continued use of traditional methods highlights the pedagogical and cultural value of the Luh. Moreover, this field has not been sufficiently studied academically in Turkey or the Islamic world; a systematic analysis of the Luh within the Somali context has not been conducted before. The main aim of the research is to reveal the contributions of the Luh to the educational process, its structural characteristics, and its advantages and disadvantages compared with modern teaching techniques, as well as to contribute to introducing this traditional method in Turkey. Qualitative and observational methods were used in the study; fieldwork, onsite observations, document analysis, and literature reviews were carried out. Direct interviews were conducted with local teachers in Somalia, and Qur’anic education environments were examined firsthand. The research found that the Luh is still a widespread educational tool in Somalia, helping students develop memorization and discipline skills through a cycle of writing, memorizing, and erasing. Compared with modern methods, the Luh was identified as a particularly strong tool for enhancing attention and memorization practice, although challenges such as physical conditions, teacher training, and infrastructure deficiencies were also noted. The study concludes that balancing traditional and modern methods can lead to more effective outcomes in Qur’an education, and that the Somali case offers important lessons in this regard.

Anahtar Kelimeler

Qirāʾāt , Qur’an Teaching , Africa , Somalia , Wooden Tablet , Loh

Etik Beyan

All stages of this study, including its design, implementation, evaluation of data, and writing, were conducted in strict accordance with the principles of scientific research and publication ethics. All sources directly or indirectly used in the study have been fully, accurately, and appropriately cited in the reference list. This study was not derived from any master’s or doctoral thesis. It is not based on any previously presented paper, conference presentation, or symposium contribution. Furthermore, the study has not been published previously in any journal, book, electronic platform, or any other medium. No practices such as plagiarism, data fabrication, falsification, or any other unethical behavior were employed during the research process. The study is original and does not involve any ethical violations. The author publishes this article by accepting the above-mentioned conditions.

Destekleyen Kurum

This study was not financially or institutionally supported by any public or private organization, institution, or funding body.

Kur’an Öğretimi ve Hıfz Kültüründe Ahşap Tablet (Lûh) Geleneği: Somali Örneği

Öz

Bu çalışma, Somali’de Kur’an öğretiminde kullanılan geleneksel bir araç olan lûh’un yapısal özelliklerini, eğitimdeki rolünü ve modern yöntemlerle karşılaştırmalı durumunu ele almaktadır. Bu bağlamda Kur’an eğitiminin tarihî gelişimi, genelde Hz. Peygamber döneminden günümüze aktarım süreçleri ve Afrika, özelde ise Somali’deki uygulamalar incelenmiştir. Kur’an eğitimi, bireylerin manevî-ahlakî gelişiminden toplumsal dayanışmanın güçlenmesine kadar geniş bir etkiye sahiptir. Somali’de ise siyasi ve ekonomik zorluklara rağmen geleneksel yöntemlerin hâlen canlı olması, lûh’un pedagojik ve kültürel değerini ortaya koymaktadır. Ayrıca bu alan, Türkiye ve İslâm dünyasında akademik olarak yeterince araştırılmamış, Somali örneğinde lûh’un sistematik analizi yapılmamıştır. Araştırmanın temel amacı, Somali’de Kur’an öğretiminde kullanılan lûh’un eğitim sürecine katkılarını, yapısal özelliklerini ve modern eğitim teknikleriyle avantaj ve dezavantajlarını ortaya koymak; bu geleneksel yöntemin Türkiye’de tanıtılmasına katkı sağlamaktır. Çalışmada nitel ve gözlemsel yöntemler kullanılmış; saha çalışması, yerinde gözlem, doküman analizi ve literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Somali’de öğreticilerle birebir görüşmeler yapılmış, Kur’an eğitimi ortamları doğrudan incelenmiştir. Araştırma, Somali’de lûh’un hâlâ yaygın bir eğitim aracı olduğunu; yazma, ezberleme ve silme döngüsüyle öğrencilerin hafıza ve disiplin becerilerini geliştirdiğini göstermiştir. Modern yöntemlerle karşılaştırıldığında lûh’un özellikle dikkat ve hıfz pratiği için güçlü bir araç olduğu, ancak fiziksel koşullar, öğretmen eğitimi ve altyapı eksiklikleri göz önünde bulundurulduğunda bu noktada bazı zorluklar yaşandığı tespit edilmiştir. Çalışma, geleneksel ve modern yöntemlerin dengelenerek Kur’an eğitiminde daha etkili sonuçlar alınabileceğini, Somali örneğinin bu konuda önemli dersler sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kıraat , Kur’an Öğretimi , Afrika , Somali , Ahşap Tablet , Lûh

Etik Beyan

Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin değerlendirilmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edilmiştir. Çalışmada doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynaklar eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterilmiştir. Bu çalışma, herhangi bir yüksek lisans veya doktora tezinden üretilmemiştir. Daha önce sunulmuş bir bildiri, tebliğ veya sempozyum metnine dayanmamaktadır. Aynı şekilde çalışma, daha önce herhangi bir dergi, kitap, elektronik ortam veya başka bir mecrada yayımlanmamıştır. Araştırma sürecinde intihal, uydurma veri, çarpıtma veya etik dışı herhangi bir uygulamaya başvurulmamıştır. Çalışma özgün olarak hazırlanmış olup, etik ihlali teşkil edebilecek herhangi bir durum bulunmamaktadır. Yazar, yukarıda belirtilen hususları kabul ederek makalesini yayımlamaktadır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, kamu veya özel herhangi bir kurum, kuruluş ya da fon tarafından maddi veya kurumsal olarak desteklenmemiştir.

Kaynakça

• A. Easton, Peter - Peach, Mark. The Practical Applications of Koranic Learning in West Africa. Association for the Development of Education in Africa, 1997.
• Abdulmâlik, Seyyid Veli. “Istifhâl Zahire Tasavvu’l-Etfâl fî Seneğâl”. el-Cezîre.net. Erişim 12 Nisan 2025. https://www.aljazeera.net/news/2010/10/26/%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%81%d8%ad%d8%a7%d9%84-%d8%b8%d8%a7%d9%87%d8%b1%d8%a9-%d8%aa%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%b7%d9%81%d8%a7%d9%84-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%86%d8%ba%d8%a7%d9%84
• African Relief Committee. “7 Merkez li Tahfîzi’l-Kur’ân’il-Kerîm ve ‘Ulûmihi.” Erişim 16 Haziran 2025. https://arcsom.org/ar/7
• Ağırbaş, Abdulhekim. “Hz. Peygamber Döneminde Kur’an/Kirâat Eğitim-Öğretimi”. Darulhadis İslami Araştırmalar Dergisi 0/1 (Aralık 2021), 83-117.
• Ahrizî, Abdulkadir. et-Taʿlîmü’l-ʿArabî el-İslâmî fī Garbi İfrîkiye mine’l-karn 8 H. hattâ ilâ ğâyeti’l-karn 10 H. / 14 M. ilâ 16 M. Adrar: Câmi‘atü Ahmed Dirâya, Kulliyetü’l-’Ulûmü’l-İnsâniyye ve’l-İctimâ‘iyye ve’l-‘Ulûmü’l-İslâmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Akaslan, Yaşar. “Ashâb-ı Suffe’nin Kur’ân ve Kırâat Tarihine Katkıları”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53 (30 Aralık 2022), 757-782. https://doi.org/10.17120/omuifd.1173487
• Akaslan, Yaşar. “Türkiye’de Kıraat İlmi Eğitim-Öğretimi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/2 (2018), 1081—1107.
• Akcan, Resul. “Ebû Amr ve Kıraati̇ni̇n Özelli̇kleri̇”. On Dört Kıraat İmamı ve Kıraatleri̇ni̇n Özelli̇kleri̇. ed. Ahmet Gökdemir. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2023.
• Akdemir, Mustafa Atilla. Kıraat İlmi Eğitim ve Öğretim Metotları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2015.
• Anadolu Ajansı (AA). “Gine’de Tahta Levha Üzerinde Kur’an Eğitimi.” Erişim 14 Haziran 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ginede-tahta-levha-uzerinde-kuran-egitimi/1246772
• Ata, Mehmet Mahfuz. “Kur’ân Öğretim Yöntem ve Teknikleri Problem ve Çözüm Yolları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 0/30 (2013), 167-189.
• Aydınlı, Abdullah. “Semâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/457-458. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• B. Boyle, Helen. “Islamic Education in West and Central Africa”. Handbook of Islamic Education. ed. Holger Daun - Reza Arjmand. 637-650. Cham: Springer, 2018.
• Bakırcı, Fetullah. Kur’ân Kıraatinde Fem-i Muhsin Kavramı. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
• Baltacı, Cahit. XV-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri. İstanbul: İrfan Matbaası, 1976.
• Bozkurt, Nebi. “Dârülkurrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/543-545. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail el-. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. 6 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, Dâru’l-Yemâme, 5. Basım, 1993.
• Câmi‘atu’l-Kur’âni’l-Kerîm (UHQ). “Te’sîsü’l-Câmi‘a‘.” 24 Nisan 2025.
• Dion, Babacar. “Fi’s-Seneğâl: Medâris Kur’âniyye ‘Asriyye’ li’l-Kadâ’i ‘alâ Zâhirati’t-Tesevvül”. Anadolu Ajansı (aa). Erişim 28 Nisan 2025. https://www.aa.com.tr/ar/دولي/في-السنغال-مدارس-قرآنية-عصرية-للقضاء-على-ظاهرة-تسوّل-الأطفال/120069
• el-Ân TV-Youtube. “Madârisü Tahfîzi’l-Kur’âni’l-Kerîm fî’s-Sûmâl”. 20 Kasım 2009. Erişim 16 Haziran 2025. https://www.youtube.com/watch?v=EutTtWvaCf8
• el-Cezîre.Net. “ed-Duksî es-Ṣûmâlî li-Tahfîzi’l-Kur’ân: Kutub Haşab ve Aklâm Fahm.” Erişim 14 Haziran 2025. https://www.aljazeera.net/news/2007/1/29/%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%83%d8%b3%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b5%d9%88%d9%85%d8%a7%d9%84%d9%8a-%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%81%d9%8a%d8%b8-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d9%83%d8%aa%d8%a8-%d8%ae%d8%b4%d8%a8
• Hasan Mahmud, Yusuf. “Diyâ‘u’l-Halâwi’l-Kurʾâni’l-Kerîm fi’s-Sûmâl”. el-Sûmâl al-Cedîd, 13 Nisan 2025.
• Hassan Abdullah, Hâlid. “et-Taʿlīmü’l-ʿArabî el-İslâmî fī Nîjeriyâ”. Arabiclanguageic-Sahîfetü’l-Lugati’l-’Arabiyye. Erişim 16 Haziran 2025. https://www.arabiclanguageic.org/view_page.php?id=2349
• İbn Manzûr, Ebül-Fazl Cemaleddin Muhammed b. Mükerrem b. Ali El-Ensari. Lisanül-‘Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 3. Basım, 1994.
• İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin b. Muhammed b. b. Alî. et-Temhîd fî ilmi’t-tecvîd. thk. Ali Hüseyin Bevvâb. Riyâd: Mektebetü’l-Meârif, 1985.
• İbrâhîm Ebü’l-’Azm, Sâre. “el-Medârisü’l-Kur’âniyye fî Garbi Ifrîkıyâ: ed-Devru ve’l-İşkâliyyât”. Hadracenter.com-Merkezü’l-Hadâra li’d-Dirâsâti ve’l-Buhûs. 12 Mayıs 2025. Erişim 19 Haziran 2025. https://hadaracenter.com/المدارس-القرآنية-في-غرب-أفريقيا-الدور/
• İLA Derneği. “Löh Tahtaları ve Afrikalı Talebelerin Hafızlık Yolculuğu.” 04 Nisan 2025.
• Kane, Ousmane. Beyond Timbuktu: An Intellectual History of Muslim West Africa. Massachusetts - Cambridge - London: Harvard University Press, 2016.
• Kavas, Ahmet. “Irreplaceable Education Center for African Muslims: Qur’anic School”. AFAM - Afrika Araştırmacıları Derneği (blog), 10 Mayıs 2025. https://afam.org.tr/irreplaceable-education-center-african-muslims-quranic-school/
• Landau, Jacob M. “Küttâb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/3-4. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• Ma‘merî, Muhammed b. Âmir el-Ma’. “Hifzu’l-Kur’an bi tariki’s-seb‘ fi’s-Sûmal.” Ghirasedu, 18 Mart 2025.
• Mevkiʿ Tefsīr, Ferīku. “ed-Dirâsâtü’l-Kurʾâniyye fī Ğarbi İfrîkiyâ: el-Vâkiʿ ve’l-İşkâlât ve Âfâkü’t-Tatvîr (1-2)”. tafsir.net. 11 Nisan 2025. Erişim 11 Nisan 2025
• Pirinççi, Ferhat - Demirtaş, Tunç. “Sömürgecilik Mirasının Somali’ye Etkisi”. International Journal of Social Inquiry 13/2 (Aralık 2020), 765-789.
• Sezgin, Fuat. İslam’da Bilim ve Teknik. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, 3. Basım, 2015.
• Süyûtî, Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed es-. el-İtkan fî ulûmi’l-Kur’an. thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrahim. 4 Cilt. Kâhire: el-Hey’etü’l-Mısriyyetü’l-Âmme, 1974.
• Syah, M. Noor Sulaiman. “Muslimworld: Historical, Political, and Socio-Cultural Perspective”. QIJIS (Qudus International Journal of Islamic Studies) 4/1 (19 Ağustos 2016), 82-105. https://doi.org/10.21043/qijis.v4i1.1580
• Şâhîn, Abdussabûr. Târîhu’l-Kur’ân. Kahire: Nehdatu Mısr, 3. Basım, 2007.
• Tosun, Cemal. “Kur’an Eğitimi”. Türk Maarif Ansiklopedisi, ts. Erişim 16 Mayıs 2025
• Yavuz, Yusuf Şevki. “Levh-i Mahfûz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/151. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• YeniŞafak. “Ahşap levhalar ile Kur’an eğitimi | Afrika Haberleri”. yenisafak.com. Erişim 22 Haziran 2025. https://www.yenisafak.com/dunya/ahsap-levhalar-ile-kuran-egitimi-2074615
• Yılmaz, Nazif. “Kur’an-ı Kerim Öğretim Yöntemleri”. Türk Maarif Ansiklopedisi, 20 Mart 2025.