Joseph Schacht’ın The Encyclopaedia of Islam New Edition’daki Hadis İlmi ile İlişkili Maddeleri ve Değerlendirilmesi

Öz

Bu makale, Joseph Schacht’ın (1902–1969) The Encyclopaedia of Islam New Edition’daki (EI²) Ahl al-Hadīth, AṣHāb al-Raʾy, al-Awzāʿī, Mālik b. Anas ve Ibn Rāhwayh başlıklı hadis ilmiyle alakalı beş maddeyi incelemektedir. Araştırmanın temel amacı bu maddeler özelinde oryantalist bir bakış açısının erken dönem İslâm âlimlerini nasıl ele aldığını ve İslâm menşeli kavramları ne şekilde anlamlandırdığını ortaya koymak ve değerlendirmektir. İlgili amaç doğrultusunda öncelikle Schacht’ın EI²’de yer alan maddeleri tespit edilmiştir. Hadisle ilgili maddelerin oranı değerlendirilerek Schacht’ın hadise ilgisine ilişkin genel bir bilgi verilmiştir. Daha sonra Schacht’ın hadisle ilgili kavramsal ve biyografik içerikli maddelerde verdiği bilgiler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu bilgiler kavram kullanımı, biyografik tutarlılık ve temellendirme biçimi üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırmada Schacht’ın Ahl al-Hadīth ve AṣHāb al-Raʾy maddelerinde sünnet ve hadis kavramlarını kendi tezine uygun düşecek biçimde yorumladığı sonucuna ulaşılmıştır. al-Awzāʿī ve Mālik b. Anas maddelerinde aktarılan bazı rivayetleri, temelsiz bir şüphecilikle reddettiği tespit edilmiştir. Buna ek olarak rivayetler arasında olumsuz izlenim oluşturanları öne çıkarırken, olumlu içerik taşıyanları ise büyük ölçüde göz ardı ettiği görülmüştür. Ibn Rāhwayh maddesinde, İbn Râheveyh’in oğlu ve torunu ile ilgili bilgileri karıştırdığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak çalışma hem Schacht’ın hadis ilmiyle ilgili maddelerini bir araya getirmesi hem de bu maddeleri yaklaşım, yöntem ve kavram açısından değerlendirmesi bakımından alana katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Schacht
• EI²
• Ehl-i hadîs
• Ashâbü’r-re’y
• Evzâî
• Mâlik b. Enes
• İbn Râheveyh

Etik Beyan

Bu çalışmanın tasarlanması, yürütül-mesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araş-tırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edildiği; doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynakların eksik-siz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterildiği beyan olunur.

Joseph Schacht’s Hadīth-Related Entries in The Encyclopaedia of Islam New Edition and Their Evaluation

Öz

This article examines five hadīth-related entries by Joseph Schacht (1902–1969) in The Encyclopaedia of Islam New Edition (EI²): Ahl al-Hadīth, Ashāb al-Raʾy, al-Awzāʿī, Mālik b. Anas, and Ibn Rāhwayh. The primary aim of the study is to identify and evaluate how an orientalist perspective, as reflected in these particular entries, approaches early Islamic scholars and interprets concepts of Islamic origin. For this purpose, the entries by Schacht included in EI² were first identified. By evaluating the proportion of his entries devoted to hadīth-related subjects, a general overview of Schacht’s engagement with the field of hadīth is provided. Subsequently the content of the selected conceptual and biographical entries is analyzed in detail. Particular attention is given to his use of terminology, biographical consistency, and methods of argumentation. The study concludes that Schacht interpreted the concepts of sunnah and hadīth in the articles Ahl al-Hadīth and Ashāb al-Raʾy in a way that aligns with his own thesis. It was determined that he rejected some of the reports cited in the entries al-Awzāʿī and Mālik b. Anas with an unfounded skepticism. In addition it was observed that he highlighted the reports that create a negative impression, while largely ignoring those with positive content. In the article Ibn Rāhwayh, it was found that he confused information about Ibn Rāhwayh’s son and grandson. In conclusion the study contributes to the field both by bringing together Schacht’s entries related to hadīth and by evaluating these entries in terms of approach, method, and conceptual framework.

Anahtar Kelimeler

• Ḥadīth
• Schacht
• EI²
• Ahl al-Ḥadīth
• Aṣḥāb al-Raʾy
• al-Awzāʿī
• Mālik b. Anas
• Ibn Rāhwayh

Etik Beyan

It is hereby declared that, throughout all stages of the design, conduct, and writing of this study, due care was taken to comply with the principles of scientific research and publication ethics, and that all sources directly or indirectly used have been fully, accurately, and appropriately cited in the references.

Kaynakça

1. Alhomoudi, Fahad A. On the Common-Link Theory. Canada: McGill University, Institute of Islamic Studies, Doctor of Philosophy, 2006.
2. Altıntaş, Fatma Betül Güney. “‘Encyclopaedia of Islam Three’ Üzerine Editör Everett K. Rowson ile Bir Söyleşi”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 11/3 (2011), 205-212.
3. Askalânî, İbn Hacer. Tehzîbu’t-tehzîb. 15 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâm, 1414/1993.
4. Atalay, Arif. “Bir Müsteşrik Olarak Joseph Schacht’ın İslam Hukuku Hakkındaki Yanılgıları I”. Universal Journal of Theology 5/2 (2020). 173-196.
5. Atalay, Arif. “Bir Müsteşrik Olarak Joseph Schacht’ın İslam Hukuku Hakkındaki Yanılgıları II”. Ağrı İslami İlimler Dergisi 9 (2021). 1-18.
6. Atalay, Arif. “Bir Müsteşrik Olarak Joseph Schacht’ın İslam Hukuku Hakkındaki Yanılgıları III”. TURAN-SAM: Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi 16/63 (2024). 90-103.
7. Aydın, Nevzat. “H.II. Asırdaki ‘Sünnetin Neliği’ Sorunu Bağlamında İmam Evzâî’nin Hadis ve Sünnet Anlayışı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/4 (01 Ağustos 2009), 253-286.
8. A‘zamî, M. Mustafa. İslâm Fıkhı ve Sünnet. çev. Mustafa Ertürk. İstanbul: İz Yay., 2021.

9. Bağdâdî, el-Hatîb. Târîhu medîneti’s-selâm. thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf. 17 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1422/2001.
10. Belâzürî, Ebü’l-Hasan Ahmed. Ensâbü’l-eşrâf. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1417/1996.
11. Bosworth, C. Edmund. “Report on the Encyclopaedia of Islam”. Bulletin 5/2 (1978), 101-103.
12. Çelebi, Kâtib. Keşfü’z-zunûn. 2 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
13. Endelüsî, İbn ʿAbdürabbih. el-ʿİkdü’l-ferîd. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1404/1983.
14. Goldziher, Ignaz. Muslim Studies. ed. S. M. Stern. çev. C. R. Barber - S. M. Stern. London: George Allen & Unwin, 1971.
15. Hamevî, Yâkût b. Abdullah. Muʿcemü’l-büldân. 5 Cilt. Beyrût: Dâru Sâdr, 1397/1977.
16. Hasan, Ahmed. “İlk İçtihad Modelleri”. çev. Mehmet Emin Özafşar. Oryantalist Yaklaşıma İtirazlar. Ankara: Araştırma Yay., 1999.
17. Hasan, Ahmed. “Sünnet; İlk Muhtevası ve Gelişimi”. çev. Mehmet Emin Özafşar. Oryantalist Yaklaşıma İtirazlar. Ankara: Araştırma Yay., 1999.
18. İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım. Târîhu medîneti Dımaşk. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1418/1997.
19. İbn Ferhûn, Burhânüddîn. ed-Dîbâcü’l-müzheb. Kâhire: Dârü’t-Türâs, 1423/2003.
20. İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs. Vefeyâtü’l-a‘yân. thk. İhsân Abbâs. Beyrût: Dâru Sâdr, 2009.
21. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed. Teʾvîlü muhtelifi’l-hadîs. Beyrût: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1419/1999.
22. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed. el-Maʿârif. thk. Servet Ukkâşe. Kâhire: Dâru’l-Maârif, ts.
23. İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed. Kitâbü’t-tabakâti’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kâhire: Mektebetü’l-Hâncî, 1421/2001.
24. İbnü’n-Nedîm, Ebü’l-Ferec. el-Fihrist. thk. Eymen Fuâd Seyyid. Londra: Müessesetü’l-Furkân, 2014.
25. Juynboll, G. H. A. “(Re)Appraisal of Some Technical Terms in Hadīth Science”. Islamic Law and Society 8/3 (2001), 303-349.
26. Juynboll, G. H. A. “Some Isnād-Analytical Methods Illustrated on the Basis of Several Woman-Demeaning Sayings from Hadīth Literature”. Hadīth. ed. Harald Motzki. 175-216. London and New York: Routledge, 2016.
27. Juynboll, G. H. A. Muslim Tradition Studies in Chronology, Provenance and Authorship of Early Hadīth. London/New York: Cambridge University Press, 1985.
28. Juynboll, G. H. A. “The date of the great fitna”. Arabica, 142-159.
29. (ed.) Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, and Everett Rowson. The Encyclopaedia of Islam Three. Leiden/Boston: Brill, 2018.
30. Kılıç, Bilge. “G. H. A. Juynboll’un Yedi Önemli Muhaddisin Biyografilerine İlişkin Tespitleri ve Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 61 (30 Haziran 2025), 169-192. https://doi.org/10.21054/deuifd.1633816.
31. Kızıl, Fatma. Müşterek Râvi Teorisi ve Tenkidi. İstanbul: İsam Yay., 2019.
32. Kızılkaya Yılmaz, Rahile. Çağdaş Hadis Tartışmaları ve Muvattaʾ. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., 2020.
33. Koçinkağ, Mansur. “Erken Dönem Fıkıh Düşüncesinde Ehl-i Re’y ve Ehl-i Hadîs Ayrımı”. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10 (29 Kasım 2017), 53-78.
34. Layish, Aharon. “Notes on Joseph Schacht’s Contribution to the Study of Islamic Law”. Bulletin 9/2 (1982), 132-140.
35. Motzki, Harald. “The Musannaf of ʿAbd al-Razzāq al-Sanʿānī as a Source of Authentic Ahādīth of the First Century A.H.” Hadīth. ed. Harald Motzki. 287-307. London and New York: Routledge, 2016.
36. Motzki, Harald. İsnad ve Metin Bağlamında Hadis Tarihlendirme Metotları. çev. Bekir Kuzudişli. İstanbul: İz Yay., 2011.
37. Nevevî, Muhyiddîn b. Şeref. Tehzîbü’l-esmâ ve’l-luğât. 4 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, ts.
38. Özafşar, Mehmet Emin. Hadisi Yeniden Düşünmek: Fıkhî Hadisler Bağlamında Bir İnceleme. Ankara: Ankara Okulu Yay., 1998.
39. Özer, Salih. “G. H. A. Juynboll ve İsnad Analiz Yöntemleri”. İsnad Analiz Yöntemleri. 11-50. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2005.
40. Râzî, İbn Ebî Hâtim. el-Cerh ve’t-taʿdîl. 9 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1953.
41. Schacht, J. “Abū Hanīfa”. EI2. 1/123-124. Leiden: Brill, 1986.
42. Schacht, J. “Abu ’l-Layt̲h̲ al-Samarḳandī”. EI2. 1/137. Leiden: Brill, 1986.
43. Schacht, J. “Abū S̲h̲ud̲j̲āʿ”. EI2. 1/150-151. Leiden: Brill, 1986.
44. Schacht, J. “Abū T̲h̲awr”. EI2. 1/155. Leiden: Brill, 1986.
45. Schacht, J. “Abū Yūsuf”. EI2. 1/164-165. Leiden: Brill, 1986.
46. Schacht, J. “Abu’l-Suʿūd”. EI2. 1/152. Leiden: Brill, 1986.
47. Schacht, J. “Ad̲j̲r”. EI2. 1/209. Leiden: Brill, 1986.
48. Schacht, J. “Ahkām”. EI2. 1/257. Leiden: Brill, 1986.
49. Schacht, J. “Ahl al-Hadīt̲h̲”. EI2. 1/258-259. Leiden: Brill, 1986.
50. Schacht, J. “Ahmad”. EI², 1/267. Leiden: Brill, 1986.
51. Schacht, J. “al-Ak̲h̲ḍarī”. EI2. 1/321. Leiden: Brill, 1986.
52. Schacht, J. “al-As̲h̲ʿarī, Abū Burda”. EI2. 1/693-694. Leiden: Brill, 1986.
53. Schacht, J. “al-Awzāʿī”. EI2. 1/772-773. Leiden: Brill, 1986.
54. Schacht, J. “al-Ḏj̲urd̲j̲ānī, Ismāʿīl b. al-Husayn”. EI2. 2/603. Leiden: Brill, 1991.
55. Schacht, J. “al-D̲j̲uwaynī”. EI2. 2/605. Leiden: Brill, 1991.
56. Schacht, J. “al-Faḍālī”. EI2. 2/727. Leiden: Brill, 1991.
57. Schacht, J. “al-Halabī”. EI2. 3/90. Leiden: Brill, 1986.
58. Schacht, J. “Alti̊̊ Parmak”. EI2. 1/423. Leiden: Brill, 1986.
59. Schacht, J. “al-ʿAbbādī”. EI2. 1/5. Leiden: Brill, 1986.
60. Schacht, J. “Amān”. EI2. 1/429-430. Leiden: Brill, 1986.
61. Schacht, J. “Ashāb al-Raʾy”. EI2. 1/692. Leiden: Brill, 1986.
62. Schacht, J. “Aṭfiyās̲h̲”. EI2. 1/736. Leiden: Brill, 1986.
63. Schacht, J. “Bannānī”. EI2. 1/1019-1020. Leiden: Brill, 1986.
64. Schacht, J. “Bayʿ”. EI2. 1/1111-1113. Leiden: Brill, 1986.
65. Schacht, J. “Dahlān”. EI2. 2/91. Leiden: Brill, 1991.
66. Schacht, J. “Dāwūd b. ʿAlī b. K̲h̲alaf”. EI2. 2/182-183. Leiden: Brill, 1991.
67. Schacht, J. “Hadd”. EI2. 3/20-22. Leiden: Brill, 1986.
68. Schacht, J. “Had̲j̲r”. EI2. 3/50. Leiden: Brill, 1986.
69. Schacht, J. “Hiyal”. EI2. 3/510-513. Leiden: Brill, 1986.
70. Schacht, J. “Ibāha”. EI2. 3/660-662. Leiden: Brill, 1986.
71. Schacht, J. “Ibn al-Ḳāsim”. EI2. 3/817. Leiden: Brill, 1986.
72. Schacht, J. “Ibn al-Ḳaysarānī”. EI2. 3/821. Leiden: Brill, 1986.
73. Schacht, J. “Ibn Buṭlān”. EI2. 3/740-742. Leiden: Brill, 1986.
74. Schacht, J. “Ibn Ḳāḍī S̲h̲uhba”. EI2. 3/814. Leiden: Brill, 1986.
75. Schacht, J. “Ibn Ḳāsim al-G̲h̲azzī”. EI2. 3/817. Leiden: Brill, 1986.
76. Schacht, J. “Ibn K̲h̲allād”. EI2. 3/832. Leiden: Brill, 1986.
77. Schacht, J. “Ibn Nud̲j̲aym”. EI2. 3/901. Leiden: Brill, 1986.
78. Schacht, J. “Ibn Rāhwayh”. EI2. 3/902. Leiden: Brill, 1986.
79. Schacht, J. “Ibn Riḍwān”. EI2. 3/906-907. Leiden: Brill, 1986.
80. Schacht, J. “Ibn Surayd̲j̲”. EI2. 3/949-950. Leiden: Brill, 1986.
81. Schacht, J. “Ibn ʿAḳīl”. EI2. 3/698-699. Leiden: Brill, 1986.
82. Schacht, J. “Ibn ʿĀsim”. EI2. 3/720-721. Leiden: Brill, 1986.
83. Schacht, J. “Ibn ʿĪsā”. EI2. 3/809-810. Leiden: Brill, 1986.
84. Schacht, J. “Id̲j̲tihād”. EI2. 3/1026-1027. Leiden: Brill, 1986.
85. Schacht, J. “Ik̲h̲tilāf”. EI2. 3/1061-1062. Leiden: Brill, 1986.
86. Schacht, J. “Ikrima”. EI2. 3/1081-1082. Leiden: Brill, 1986.
87. Schacht, J. “Īd̲j̲āb”. EI2. 3/1017. Leiden: Brill, 1986.
88. Schacht, J. “Ḳatl”. EI2. 4/766-772. Leiden: Brill, 1997.
89. Schacht, J. “K̲h̲aṭa”. EI2. 4/1100-1102. Leiden: Brill, 1997.
90. Schacht, J. “Ḳisās”. EI2. 5/177-180. Leiden: Brill, 1986.
91. Schacht, J. “Liʿān”. EI2. 5/730-732. Leiden: Brill, 1986.
92. Schacht, J. “Luḳaṭa”. EI2. 5/809-810. Leiden: Brill, 1986.
93. Schacht, J. “Mahkama”. EI2. 6/1-44. Leiden: Brill, 1991.
94. Schacht, J. “Mālik b. Anas”. EI1. 3/205-209. Leiden: Brill, 1936.
95. Schacht, J. “Mālik b. Anas”. EI2. 6/262-265. Leiden: Brill, 1991.
96. Schacht, J. “Mayta”. EI2. 6/924-926. Leiden: Brill, 1991.
97. Schacht, J. “Muhammad ʿAbduh”. EI2. 7/418-421. Leiden: Brill, 1993.
98. Schacht, J. “Raḍāʿ or Riḍāʿ”. EI2. 8/361-362. Leiden: Brill, 1995.
99. Schacht, J. “Rahn”. EI2. 8/400. Leiden: Brill, 1995.
100. Schacht, J. “Ribā”. EI2. 8/491-493. Leiden: Brill, 1995.
101. Schacht, J. The Origins of Muhammadan Jurisprudence. London: Oxford University Press, 1950.
102. Schacht, J. “Umm al-Walad”. EI2. 10/857-859. Leiden: Brill, 2000.
103. Schacht, J. “ʿAhd”. EI2. 1/255. Leiden: Brill, 1986.
104. Schacht, J. “ʿAṭāʾ”. EI2. 1/730. Leiden: Brill, 1986.
105. Schacht, J. - Arendonk, C. Van. “Ibn Had̲j̲ar al-Haytamī”. EI2. 3/778-779. Leiden: Brill, 1986.
106. Schacht, J. - Bosworth, C.E. “al-Subkī”. EI2. 9/743-745. Leiden: Brill, 1997.
107. Schacht, J. - Ettinghausen, R. “Hilāl”. EI2. 3/379-385. Leiden: Brill, 1986.
108. Schacht, J. - Heffening, W. “Hanafiyya”. EI2. 3/162-164. Leiden: Brill, 1986.
109. Schacht, J. - Layish, A. “Mīrāt̲h̲”. EI2. 7/106-113. Leiden: Brill, 1993.
110. Schacht, J. - Layish, A. “Ṭalāḳ”. EI2. 10/151-157. Leiden: Brill, 2000.
111. Schacht, J. - Marçais, G. “Ag̲h̲labids or Banu ’l-Ag̲h̲lab”. EI2. 1/247-250. Leiden: Brill, 1986.
112. Schacht, J. - Meyerhof, M. “Ibn al-Nafīs”. EI2. 3/897-898. Leiden: Brill, 1986.
113. Schacht, J. - Nader, A.N. “D̲j̲aʿfar b. Mubas̲h̲s̲h̲ir”. EI2. 2/373. Leiden: Brill, 1991.
114. Schacht, J. - Northrup, Linda S. “al-S̲h̲iblī”. EI2. 9/433. Leiden: Brill, 1997.
115. Schacht, J. - Pellat, Ch. “Ibn Abī Laylā”. EI2. 3/687-688. Leiden: Brill, 1986.
116. Schacht, J. - Süssheim, K. “Aḳ Hisārī”. EI2. 1/309-310. Leiden: Brill, 1986.
117. Schacht, J., vd. “Bis̲h̲r b. G̲h̲iyāt̲h̲”. EI2. 1/1241-1242. Leiden: Brill, 1986.
118. Schacht, J., vd. “Fiḳh”. EI2. 2/886-891. Leiden: Brill, 1991.
119. Schacht, J., vd. “Nikāh”. EI2. 8/26-35. Leiden: Brill, 1995.
120. Sem‘ânî, Abdülkerîm b. Muhammed. el-Ensâb. Beyrût-Lübnân: Dârü’l-Cinân, 1408/1988.
121. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn. Tezyînü’l-memâlik. Mağrib: Dâru’r-Reşâdi’l-Hadîs, 1431/2010.
122. Şâfiî, Ebû Abdillâh. el-Üm. 8 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1403/1983.
123. Şâfiî, Ebû Abdillâh. İhtilâfu’l-Hadîs. Beyrût: Darü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1406/1986.
124. Şehristânî, Ebü’l-Feth. el-Milel ve’n-nihal. 3 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1413/1992.
125. Şerîşî, Ebü’l-Abbâs el-Kaysî. Şerhu Makâmâti’l-Harîrî. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1427/2006.
126. Şîrâzî, Ebû İshâk. Tabakâtü’l-fukahâʾ. thk. İhsân Abbâs. Beyrût: Dâru’r-Râidi’l-‘Arabî, 1970.
127. Taberî, Ebû Ca‘fer. Târîhu’t-Taberî. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhîm. Kâhire: Dârü’l-Maʿârif, 1387/1967.
128. Yücel, Ahmet. Oryantalist Hadis Anlayışı ve Eleştirisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., 2015.
129. Zehebî, Ebû Abdillah. Siyeru a’lâmi’n-nübelâ. thk. Şuayb el-Arnavût, vd. 25 Cilt. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1403/1983.