The Prophet Muhammad’s (saw) Approach to Construction and Housing: A Contextual Reading of Hadith Narrations

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 208 - 238, 13.01.2026

Mahmut Bingül

https://doi.org/10.69576/ihya.1765604

Öz

This study aims to demonstrate that, within Islamic thought, building construction should be understood not merely as a technical or physical activity but as a multidimensional phenomenon encompassing religious, ethical, and social dimensions. Within the framework of the sayings and practices transmitted from the Prophet Muhammad, the research examines the meanings attributed to construction and housing activities, the conditions under which they were considered legitimate, and the circumstances in which they were either criticized or encouraged, through a context-based approach. The central problem of the study concerns how the apparent contradiction between positive and negative narrations related to building construction should be interpreted. Accordingly, the primary objective of the research is to determine whether these narrations genuinely contain a contradiction and whether a holistic approach to building construction exists in Islam. In the existing literature, the Prophet’s understanding of housing has generally been discussed in relation to interior design, privacy, and familial harmony, while the relationship between narrations that encourage and those that criticize building construction has not been sufficiently analyzed. This study seeks to address this gap by arguing that the differing expressions found in the narrations should be evaluated not in isolation from their contexts but through a value-centered and purpose-oriented reading. From this perspective, the study contends that the narrations concerning building construction are not contradictory; rather, they serve a guiding function grounded in ethical and social principles. A qualitative research method is adopted in this study. Classical hadith collections, commentary works, and modern studies relevant to the subject have been examined. Narrations classified as ṣaḥīḥ, ḥasan, and ḍaʿīf were surveyed and subjected to a text-based classification. While chains of transmission were taken into consideration, the primary focus was placed on textual and contextual analysis. By taking into account the religious, cultural, and social contexts in which the narrations were articulated, the study investigates whether the encouragements and criticisms related to construction activities are associated with particular intentions, behavioral patterns, and ethical attitudes. The findings indicate that building construction is neither categorically prohibited nor unconditionally encouraged in Islam. Rather, the legitimacy of construction activities is shaped by factors such as necessity, need, intention, social benefit, and moral impact. Constructions that preserve family structure, protect privacy, serve the public interest, and facilitate hospitality are encouraged, whereas construction activities driven by extravagance, arrogance, and ostentation are subject to criticism. In conclusion, by addressing the Prophet’s statements and practices concerning building construction within a holistic framework, the study reveals a strong relationship between physical spaces and moral values, emphasizing that construction activities constitute an important component of civilizational and value formation.

Anahtar Kelimeler

Hadith , Concept of Construction , Encouragement and Criticism , Contextual Interpretation , Ethical Values

Etik Beyan

All stages of this study, including its design, implementation, evaluation of data, and writing, were conducted in strict accordance with the principles of scientific research and publication ethics. All sources directly or indirectly used in the study have been fully, accurately, and appropriately cited in the reference list. This study was not derived from any master’s or doctoral thesis. It is not based on any previously presented paper, conference presentation, or symposium contribution. Furthermore, the study has not been published previously in any journal, book, electronic platform, or any other medium. No practices such as plagiarism, data fabrication, falsification, or any other unethical behavior were employed during the research process. The study is original and does not involve any ethical violations. The author publishes this article by accepting the above-mentioned conditions.

Destekleyen Kurum

This study was not financially or institutionally supported by any public or private organization, institution, or funding body.

Hz. Peygamber’in İnşa ve Barınmaya Yaklaşımı: Hadis Rivayetlerinin Bağlamsal Bir Okuması

Öz

Bu çalışma, İslâm düşüncesinde bina inşasının yalnızca teknik ve fiziksel bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda dînî, ahlâkî ve toplumsal boyutları bulunan çok yönlü bir olgu olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, Hz. Peygamber’den nakledilen sözler ve uygulamalar çerçevesinde inşa ve barınma faaliyetlerinin hangi anlamları taşıdığını, hangi durumlarda meşru kabul edildiğini ve hangi şartlarda tenkit ya da teşvik edildiğini bağlam merkezli bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmanın temel problemi, bina yapımına dair rivayetlerde yer alan müspet ve menfi ifadeler arasındaki zâhirî çelişkinin nasıl anlaşılması gerektiğidir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, söz konusu rivayetlerin gerçekten bir tenakuz içerip içermediğini ve İslâm’da bina inşasına yönelik bütüncül bir yaklaşımın bulunup bulunmadığını tespit etmektir. Literatürde Hz. Peygamber’in konut anlayışı genellikle iç mekân düzeni, mahremiyet ve ailevî huzur çerçevesinde ele alınmış; buna karşılık bina inşasına dair teşvik ve tenkit içeren rivayetler arasındaki ilişki yeterince analiz edilmemiştir. Bu çalışma ise söz konusu boşluğu doldurmayı hedefleyerek, rivayetlerdeki farklı ifadelerin bağlamlarından kopuk bir şekilde değil, değer merkezli ve amaç odaklı bir okuma ile değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, bina inşasına ilişkin rivayetlerin çelişkili değil, ahlâkî ve toplumsal ilkeler doğrultusunda yönlendirici bir mahiyet taşıdığını ileri sürmektedir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; klasik hadis külliyatı, şerh eserleri ve modern çalışmalar incelenmiştir. Sahih, hasen ve zayıf kategorilerindeki rivayetler taranarak metin merkezli bir tasnife tabi tutulmuş, sened analizleri dikkate alınmakla birlikte ağırlıklı olarak metin ve bağlam tahliline odaklanılmıştır. Rivayetlerin söylenmiş olduğu dînî, kültürel ve sosyal zemin göz önünde bulundurularak, inşa faaliyetlerine yönelik tenkit ve teşviklerin belirli niyetler, davranış biçimleri ve ahlâkî tutumlarla ilişkili olup olmadığı incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre bina inşası İslâm’da ne mutlak surette yasaklanmış ne de sınırsız biçimde teşvik edilmiştir. İnşa faaliyetlerinin meşruiyeti; ihtiyaç, zaruret, niyet, toplumsal fayda ve ahlâkî etkilerle şekillenmektedir. Aile yapısını koruyan, mahremiyeti gözeten, toplumsal menfaate hizmet eden ve misafirperverliği mümkün kılan yapılar teşvik edilirken; israf, kibir ve gösterişe dayalı inşa faaliyetleri tenkit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Hz. Peygamber’in bina inşasına yönelik söz ve uygulamalarını bütüncül bir çerçevede ele alarak, fiziki mekânlar ile ahlâkî değerler arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymakta ve inşa faaliyetlerinin medeniyet ve değer inşasının önemli bir parçası olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hadis , İnşa Anlayışı , Teşvik ve Tenkit , Bağlamsal Yorum , Ahlâkî Değerler

Etik Beyan

Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi, verilerin değerlendirilmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edilmiştir. Çalışmada doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynaklar eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterilmiştir. Bu çalışma, herhangi bir yüksek lisans veya doktora tezinden üretilmemiştir. Daha önce sunulmuş bir bildiri, tebliğ veya sempozyum metnine dayanmamaktadır. Aynı şekilde çalışma, daha önce herhangi bir dergi, kitap, elektronik ortam veya başka bir mecrada yayımlanmamıştır. Araştırma sürecinde intihal, uydurma veri, çarpıtma veya etik dışı herhangi bir uygulamaya başvurulmamıştır. Çalışma özgün olarak hazırlanmış olup, etik ihlali teşkil edebilecek herhangi bir durum bulunmamaktadır. Yazar, yukarıda belirtilen hususları kabul ederek makalesini yayımlamaktadır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, kamu veya özel herhangi bir kurum, kuruluş ya da fon tarafından maddi veya kurumsal olarak desteklenmemiştir.

Kaynakça

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. el-Müsned. nşr. Ebû Hâcir Muhammed Saîd Besyûnî. Beyrut: y.y., 1405/1985.
• Alici, Nedim - Göker Paktaş, Müge. “İç Mekânda Renk Algısı ve Psikolojiye Etkileri”. Modular Journal 3/1 (29 Haziran 2020), 89-105.
• Aydın, Nevzat. “Hadislerde Mesken Mahremiyetini Tehdit Eden Unsurlara Karşı Alınan Önlemler”. EKEV Akademi Dergisi 63 (31 Ağustos 2015), 287-314.
• Aydın, Nevzat. “Hz. Peygamber’in Sünnetinde İdeal Ev ve Temel Vasıfları”. Din ve Hayat 43 (Temmuz 2021), 14-18.
• Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. Umdetü’l-Kârî. 12 Cilt. Beyrut: Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ty.
• Azîmâbâdî, Ebü’t-Tayyib Muhammed Şemsü’l-Hak b. Emîr Alî ed-Diyânüvî. Avnü’l-ma‘bûd. 14 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1415/1995.
• Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ 2. nşr. Muhammed Abdulkadir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2. Basım, 1424/2003.
• Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. Şuabu’l-îmân. nşr. Abdulali Abdulhumeyd Hâmid, Muhtâr Ahmed en-Nedvî. 14 Cilt. Hindistan: Mektebetu’r-Rüşd, 1423/2003.
• Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdilhâlik. el-Müsned. nşr. Mahfûz er-Rahman Zeynullah vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetu’l-Ulûm ve’l-Hikem, 1430/2009.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmi’u’s-sahîh. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 9 Cilt. Beyrut: Dâr-u Tavki’n’Necât, 1422/2001.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Edebü’l-müfred. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâki. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 3. Basım, 1409/1989.
• Canan, İbrahim. “Hz. Peygamber’in Mesken Telakkisi”. Mesken ve Mesken Mimarimiz Tartışmalı İlmi Toplantılar Dizisi. 17-36. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1995.
• Dârekutnî, Ebü’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. es-Sünen. nşr. Şuayb el-Arnaût vd. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1424/2004.
• Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. el-Fazl. es-Sünen. nşr. Hüseyin Selîm Esed ed-Dârânî. 4 Cilt. Suudî Arabistan: Dâru’l-Muğnî li’n-Neşr ve’t-Tevzî, 1412/2000.
• Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş’âs es-Sicistanî. el-Merâsîl. nşr. Şuayb el-Arnaût. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1408/1987.
• Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş’âs es-Sicistanî. es-Sünen. nşr. Şuayb el-Arnaût, Muhammed Kâmil Karabelelî. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Alemiyye, 1430/2009.
• Ebû Yâ’lâ, Ahmed b. Ali. el-Müsned. nşr. Hüseyin Selîm Esed. 13 Cilt. Dımaşk: Daru’l-Me’mûn li’t-Turâs, 1405/1984.
• Elbânî, Muhammed Nâsıruddîn. Silsiletü’l-ehâdîsi’d-daʻîfe. 14 Cilt. Riyad: Dâru’l-Meârif, 1412/1992.
• Göğebakan, Yüksel. “Karakteristik Bir Değer Olan Geleneksel Türk Evi’nin Oluşumunu Belirleyen Unsurlar ve Bu Evlerin Genel Özellikleri”. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi 1/1 (09 Haziran 2015), 41-55.
• Güleç Solak, Sevcan. “Mekân-Kimlik Etkileşimi: Kavramsal ve Kuramsal Bir Bakış Space-Identity Interaction: a Conceptual and Theoretical Overview”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/1 (01 Ocak 2017), 13-37.
• Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. el-Müstedrek alâ’s-Sahîhayn. nşr. Mustafa Abdulkadir Atâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1411/1990.
• Hattâbî, Ebû Süleymân Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm el-Büstî. Meʿâlimü’s-Sünen. 4 Cilt. Haleb: el-Matbaatü’l-İlmiyye, 1351/1932.
• Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân. Mecmaʿu’z-zevâʾid ve menbaʿu’l-fevâʾid. nşr. Hüsameddin el-Kudsî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Kudsî, 1414/1994.
• İbn Adî, Ebû Ahmed Abdullah b. Adî b. Abdillah el-Cürcânî. el-Kâmil fî duʿafâʾi’r-ricâl. nşr. Âdil Ahmed Abdulmevcûd, Ali Muhammed Muavviz. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418/1997.
• İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî. el-Cerh ve’t-taʻdîl. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâs, 1271/1952.
• İbn Ebi’d-Dünyâ. Kısarü’l-emel. nşr. Muhammed Hayr Ramazan Yusuf. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2. Basım, 1417/1997.
• İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Fethu’l-bârî şerh-u Sahihi’l-Buhârî. nşr. Muhammed Fuâd Abdulbakî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1379/1959.
• İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed. Tehzîbü’t-tehzîb. 12 Cilt. Hindistan: Matbaat-u Dâirati’l-Me’ârifi’n-Nizâmiyye, 1326/1908.
• İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Hasen el-Hadramî el-Mağribî et-Tûnisî. Mukaddime. çev. Halil Kendir. 3 Cilt. Ankara: Yeni Şafak Yayınları, 2004.
• İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sahîh 2. nşr. Şuayb el-Arnaût. 18 Cilt. Beyrut: Müessesetu’r-Risale, 2. Basım, 1414/1993.
• İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. nşr. Muhammed Abdülmuîd Han, Muhammed Abdürreşîd. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Me’ârifi’l-Usmâniyye, 1393/1973.
• İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. nşr. Şuayb el-Arnaût vd. 5 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-ʻÂlemiyye, 1430.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdir, 3. Basım, 1414/1993.
• İbn Sa’d, Ebû Abdillah Muhammed b. Sâ’d. et-Tabakâtü’l-kübrâ. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1411/1990.
• İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer b. Şebbe en-Nümeyrî el-Basrî. Târîhu’l-Medîneti’l-münevvere. nşr. Fehîm Muhammed Şeltût. 4 Cilt. y.y.: Cidde, 1399/1979.
• Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî Bekr. İrşâdu’s-sârî li şerhi Sahîhi’l-Buhârî 7. 10 Cilt. Mısır: Matbaatu’l-Kübrâ’l-Emîriyye, 7. Basım, 1323/1905.
• Kudâ‘î, Ebû Abdillâh Muhammed b. Selâme b. Ca‘fer. Müsnedü’ş-Şihâb. nşr. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2. Basım, 1407/1986.
• Kur’ân Yolu. Erişim 23 Mayıs 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr
• Mizzî, Ebü’l-Haccâc Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdirrahmân b. Yûsuf. Tehzîbu’l-kemâl fî esmâi’r-ricâl. nşr. Beşşâr Avvâd Maʻrûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetu’r-Risale, 1401/1980.
• Mübârekfûrî, Ebü’l-Alâ Muhammed Abdurrahman b. Abdirrahîm. Tuhfetu’l-ahvezî bi şerh-i câmiʻi’t-Tirmizî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, t.y.
• Münâvî, Zeynüddîn Muhammed Abdürraûf b. Tâcil‘ârifîn b. Nûriddîn Alî. Feyzü’l-kadîr şerhu’l-Câmiʿi’s-sağîr. 6 Cilt. Mısır: el-Mektebetü’t-Ticariyyeti’l-Kübra, 1356/1937.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsil-Arabî, t.y.
• Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb. es-Sünenü’s-suğrâ. nşr. Abdulfettah Ebû Gudde. 9 Cilt. Haleb: Mektebetü’l-Matbûâti’İslâmî, 2. Basım, 1406/1986.
• Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Minhâc şerh-u Sahîh-i Müslim b. Haccâc 2. 18 Cilt. Beyrut: Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1392/1972.
• Özek, Ali. “Kur’ân’a Göre İslâmî Mesken veya Bir Müslümanın Evi Nasıl Olmalıdır?” Mesken ve Mesken Mimarimiz Tartışmalı İlmi Toplantılar Dizisi. 11-15. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1995.
• Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kâsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal. ez-Zerîʿa ilâ mekârimi’ş-şerîʿa. nşr. Ebü’l-Yezîd Ebû Zeyd el-‘Acemî. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1428/2007.
• San‘ânî, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘. el-Musannef 2. nşr. Habîbu’r-Rahman el-‘zamî. 11 Cilt. Hindistan: el-Meclisü’l-İlmî, 2. Baskı., 1404/1983.
• Semhûdî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Abdillâh b. Ahmed b. Alî el-Hasenî. Vefâʾü’l-vefâ bi-ahbâri dâri’l-Mustafâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1998.
• Sindî, Ebü’l-Hasen Nûruddîn Muhammed b. Abdilhâdî. Hâşiyetü’s-Sindî ʿalâ Süneni’n-Nesâʾî. 8 Cilt. Haleb: Mektebü’l-Matbû‘âti’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1406/1986.
• Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî vd. Şerhu Sünen-i İbn Mâce (Mecmû‘ min şurûh [Misbâhu’z-zücâce - İncâ’ü’l-hâce - Mâ yelîku min halli’l-lugât ve şerhi’l-müşkilât]). Karaçi: Kadîmî Kütübhâne, t.y.
• Şühde el-Kâtibe. el-ʿUmde mine’l-fevâʾid ve’l-âsâri’s-sıhâh ve’l-garâʾib fî Meşyehati Şühde. nşr. Fevzî Abdülmuttalib. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1415/1994.
• Taberânî, Ebü’l-Kâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb. el-Mu’cemü’l-evsat. nşr. Târık b. ʻAvzıllah b. Muhammed, Abdulmuhsin b. İbrahim el-Huseynî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Haremeyn, t.y.
• Taberânî, Ebü’l-Kâsım Müsnidü’d-dünyâ Süleymân b. Ahmed b. Eyyûb. el-Muʻcemü’l-kebîr 2. nşr. Hamdî b. Abdilmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebet-ü İbn Teymiyye, 2. Basım, 1415/1994.
• Tahâvî, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. Şerh-u müşkili’l-âsâr. nşr. Şuayb el-Arnaût. 16 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1415/1995.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. es-Sünen. nşr. Beşşâr Avvâd Maʻrûf. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1419/1998.