Arap Dilinde Mebnî Kelime Türleri ve Mebnîlik İlletleri
Öz
Öz
Arap dilinde kelimeler, başlarına gelen âmillerin değişmesi sebebiyle sonlarının değişip değişmemesine göre mu’rab ve mebnî diye iki kısma ayrılır. Mu’rab kelimelerin sonunda, kelimenin cümle içerisindeki konumuna göre bazı değişiklikler olurken mebnî olanlar, hiçbir şekilde bu değişikliği kabul etmemektedir. Mebnî kelimeler de, cümle içerisinde hiçbir şekilde i’râbta yeri olmayan aslî mebnîler ve cümle içerisinde i’rabta yeri olsa da i’râb alametini kabul etmeyen ârızî mebnîler şeklinde iki kısma ayrılmaktadır. Harfler, mazi ile emir fiilleri ve cümleler aslî mebnîler iken zamirler, ism-i mevsûller, ism-i işaretler, fiil isimleri gibi bazı kelime türleri ise arızî mebnî olan kelimelerdendir. Sürekli olarak mebnî olan bu kelime türleri dışında altı yön isimleri (cihât-ı sitte) gibi her zaman olmasa da bazı şartlar dâhilinde bazen mebnî olan kelimeler de bulunmaktadır.
Arızî mebnî olan kelime türleri, kimi dilciye göre sadece bir sebepten ötürü mebnîdir ki o da bu kelimelerin aslî mebnîlerden olan harfe benzemesidir. Buna göre mebnî kelimeler; harf sayısı, mana, âmil ya da mühmel olup ma’mûl olmama ve mana ifade etmek için başka bir şeye ihtiyaç duyma gibi hususlarda harfe benzediği için mebnî olmuştur. Çoğu dilciye göre ise mebnîliğin harfe benzeme dışında, cümle yerine kullanılmış olma ve mürekkeb olma gibi başka sebepleri de bulunmaktadır.
Bu çalışmada, Arap dilinde mebnî olan kelime türleriyle beraber kelimeleri mebnî kılan sebeplerin ne olduğu konuları ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Mebnî, Mu’rab, İllet, Harf.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed Muhtar Abdulhamid. el-Bahsu’l-lügavî ʿinde’l-Arab. b.y.: Alemu’l-Kütüb, 2003. Cevherî, İsmail b. Hammâd. “ʿa-r-b”. Mu'cemu's-Sıhâh. Beyrut: Daru’l-Marife, 2012. Esterâbâdî, Radıyyüddîn Muhammed b. Hasan. Şerhu’l-Kâfiye. thk., Yahya Beşir Mısrî. Riyad: Câmiatu’l-İmam Muhammed b. Suûd el-İslamiyye, 1996. Galâyyînî Mustafa. Câmiu’d-durûsi’l-arabiyye. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 1993. İbn Hişâm, Abdullah Cemaluddin b. Yusuf el-Ensarî. Şerhu Katrin-nedâ ve belli’s-sadâ. thk., Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 2010. İbn Hişâm, Abdullah Cemaluddin b. Yusuf el-Ensarî. Şerhu şuzûri’z-zeheb (Mehattâtu rihleti’s-sürûr ile birlikte). Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 2013. İbnu’l-Verrâk, Muhammed b. Abdillah. İlelu'n-nahv. thk., Mahmud Câsim Muhammed Dervîş. Riyad: Mektebetu’r-rüşd, 1999. Süyûtî, Celaluddin abdurrahman b. Ebî Bekr. Hem’u’l-hevâmi’ fî şerhi cem’i’l-cevâmi’. thk. Abdulhamid Hindâvî. Mısır: el-Mektebetu’t-Tevfîkiyye, ts. Ukberî, Ebü’l-Bekâ Muhibbüddîn Abdullah b. el-Hüseyn b. Abdullah. el-Lübâb fî İleli’l-binâi ve’l-i’râb. thk. Abdulilah Nebhân. Dımaşk: Dâru’l-fikr, 1995. Zeccâcî, Ebü’l-Kāsım Abdurrahmân b. İshâk en-Nihâvendî. el-Îdâḥ fî ʿileli’n-naḥv. thk. Mâzin el-Mübarek. Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 1979. Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. el-Mufassal fî san’ati’l-i’râb. thk., Ali Bû Melhem. Beyrut: Mektebetu’l-Hilâl, 1993.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fatih Ulugöl
*
0000-0002-5612-6505
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
20 Temmuz 2020
Gönderilme Tarihi
4 Mayıs 2020
Kabul Tarihi
18 Temmuz 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 6 Sayı: 2
