Türkiye’de 1980 Sonrası Yapısal Kırılmalar Altında Turizm-Büyüme İlişkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı Türkiye’de 1980-2024 dönemi için turizm faaliyetleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Bu amaçla turizm gelirleri ve turist sayısı ile ekonomik büyüme değişkenlerinin kullanıldığı çalışmada, enflasyon ve reel efektif döviz kuru değişkenleri kontrol değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Çalışmada yapısal kırılma tarihlerinin tespiti için Bai-Perron Testi uygulanmış, değişkenler arasındaki eş bütünleşme ilişkisi, kırılma tarihlerinin kukla değişken olarak eklendiği ARDL Sınır Testi ile araştırılmıştır. Sonuçlar, değişkenler arasında uzun dönemli eş bütünleşme ilişkisinin varlığına işaret ederken, kırılma tarihleri açısından sadece 2018 yılının anlamlı bir etkiye sahip olduğu anlaşılmıştır. Çalışma bulguları, turizme dayalı büyüme hipotezinin Türkiye özelinde geçerli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm
• Ekonomik Büyüme
• Yapısal Kırılma
• ARDL

The Relationship between Tourism and Growth under Structural Breaks in Türkiye after 1980

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between tourism activities and economic growth in Türkiye for the period 1980-2024. For this purpose, the study used tourism revenues, tourist numbers, and economic growth variables, while inflation and real effective exchange rate variables were included in the model as control variables. The Bai-Perron test was applied to determine structural break dates, and the cointegration relationship between the variables was investigated using the ARDL Bounds Test, where break dates were added as dummy variables. The results indicate that the existence of a long-term cointegration relationship between the variables, while only 2018 had a significant effect in terms of break dates. The study findings indicate that the tourism-led growth hypothesis is valid for Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Tourism
• Economic Growth
• Structural Break
• ARDL.

Kaynakça

1. Ahmad, W., Majeed, T., & Andlib, Z. (2020). Tourism Led Growth Hypothesis: Empirical Evidence From Five South Asian Countries. Bulletin of Business and Economics (BBE), 9(1), 51-59.
2. Algan, N. ve Gencer, S. (2015). Türkiye’de Turizm Gelirlerinin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Yapısal Kırılmalı Eşbütünleşme Testinden Bulgular. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 31-44.
3. Aliyev, K., & Ahmadova, N. (2020). Testing Tourism-Led Economic Growth And Economic-Driven Tourism Growth Hypotheses: The Case of Georgia. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 68(1), 43-57.
4. Altıner, A. (2019). Turizm ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (1969-2018). Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 3(2), 114-133.
5. Bai, J., & Perron, P. (2003). Computation and Analysis of Multiple Structural Change Models. Journal of applied econometrics, 18(1), 1-22.
6. Balaguer, J., & Cantavella-Jorda, M. (2002). Tourism as a Long-Run Economic Growth Factor: The Spanish Case. Applied economics, 34(7), 877-884.
7. Balassa, B. (1978). Exports and Economic Growth: Further Evidence. Journal of development Economics, 5(2), 181-189.
8. Balsalobre-Lorente, D., & Leitão, N. C. (2020). The Role of Tourism, Trade, Renewable Energy Use and Carbon Dioxide Emissions on Economic Growth: Evidence of Tourism-Led Growth Hypothesis in EU-28. Environmental Science and Pollution Research, 27(36), 45883-45896.

9. Bento, J. P. (2016). Tourism and Economic Growth in Portugal: An Empirical Investigation of Causal Links. Tourism & Management Studies, 12(1), 164-171.
10. Berk, E., Nazlıoğlu, E. H., ve Karul, Ç. (2022).Turizm Odaklı Büyüme Hipotezinin Yapısal Kırılmalar İle Sınanması: Türkiye Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (53), 37-52.
11. Brida, J. G., Carrera, E. J. S. ve Risso, W. A. (2008). Tourism’s Impact on Long-Run Mexican Economic Growth. Economics Bulletin, 3 (21), 1-8.
12. Brida, J. G., Lanzilotta, B., Pereyra, J. S., & Pizzolón, F. (2015). A Nonlinear Approach to the Tourism-Led Growth Hypothesis: The Case of the MERCOSUR. Current Issues in Tourism, 18(7), 647-666.
13. Brida, J. G., & Pulina, M. (2010). A Literature Review on the Tourism-Led-Growth Hypothesis. Working Paper CRENoS 201017, Centre for North South Economic Research, University of Cagliari and Sassari, Sardinia.
14. Chiriko, A. Y., Alemu, S. H., ve Kim, S. (2025). Tourism-Led Growth Hypothesis (TLGH) in Africa: Does Institutional Quality Matter?. Tourism Review, 80(2), 568-585.
15. Corte´s-Jimenez, I., & Pulina, M. (2010). Inbound Tourism and Long Run Economic Growth. Current Issues in Tourism, 13(1), 61–74.
16. Croes, R., & Vanegas Sr, M. (2008). Cointegration and Causality between Tourism and Poverty Reduction. Journal of Travel Research, 47, 94–103.
17. Demir, Y. (2021). Yapısal Kırılmalar Altında Reel Ekonomik Büyüme, Reel Döviz Kuru İle Turizm Gelirleri İlişkisinin Ampirik Analizi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 26-40.
18. Demirhan, B. (2016). Tourism-Led Growth Hypothesis in Mediterranean Countries: Evidence from a Panel Cointegration and Error Correction Model. Applied Economics and Finance, 3(1), 38-53.
19. Demiroz, D. M., & Ongan, S. (2005). The Contribution of Tourism to the Long-Run Turkish Economic Growth. Ekonomický časopis, 9, 880-894.
20. Dornbusch, R., Fischer, S., and Startz, R. (2014). Macroeconomics. New York, NY: McGraw-Hill Irwin.
21. Dritsakis, N. (2004). Tourism as a Long-Run Economic Growth Factor: An Empirical Investigation for Greece using Causality Analysis. Tourism Economics, 10(3), 305–316.
22. Durbarry, R. (2004). Tourism and Economic Growth: The Case of Mauritius. Tourism Economics, 10(4), 389–401.
23. Engle, R. F., Hendry, D. F., & Richard, J. F. F. (1983). Exogeneity. Econometrica, 51, 277–304.
24. Fayissa, B., Nsiah, C., & Tadasse, B. (2008). Impact of Tourism on Economic Growth and Development in Africa. Tourism Economics, 14(4), 807–818.
25. Ertugrul, H. M., & Mangir, F. (2015). The Tourism-Led Growth Hypothesis: Empirical Evidence from Turkey. Current Issues in Tourism, 18(7), 633-646.
26. Esen, E. ve Özata, E. (2017). Turizmin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Turizme Dayalı Büyüme Hipotezinin Türkiye İçin Geçerliğinin ARDL Modeli ile Analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 43-58.
27. Ghali, M.A. (1976). Tourism and Economic Growth: an Empirical Study, Economic Development and Cultural Change, 24(3), 527-538.
28. Gričar, S., Bojnec, Š., Karadžić, V., & Backović Vulić, T. (2021). Tourism-Led Economic Growth in Montenegro and Slovenia. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 34(1), 3401-3420.
29. Grossman, Di G.M. & Helpman, E (1991). Innovation and Growth in the Global Economy. Cambridge: MIT Press.
30. Gunduz, L., & Hatemi-J, A. (2005). Is the Tourism-Led Growth Hypothesis Valid for Turkey? Applied Economics Letters, 12, 499–504.
31. Hatemi-j, A. ve Maneschiöld, P. O. (2021). Testing for the Tourism Led Economic Growth Hypothesis in Sweden with Structural Breaks. International Economics/Economia Internazionale, 74(3).
32. Jin, J. C. (2000). Openness and Growth: An Interpretation of Empirical Evidence from East Asian Countries, The Journal of International Trade & Economic Development: An International and Comparative Review, 9(1), 5-17.
33. Kadir, N. ve Jusoff, K. (2010). The Cointegration and Causality Tests for Tourism And Trade in Malaysia. International Research Journal of Finance and Economics, 2(1), 138-143.
34. Katircioglu, S. T. (2009). Testing the Tourism-Led Growth Hypothesis: The Case of Malta. Acta Oeconomica, 59(3), 331-343.
35. Krueger, A.O. (1980). Trade Policy As an Input to Development, American Economic Review, 70, 188-292.
36. Kumar, N. N., & Patel, A. (2024). Modelling Structural Breaks in the Tourism-Led Growth Hypothesis. Current Issues in Tourism, 27(5), 701-709.
37. Lee, C. G. (2021). Tourism‐Led Growth Hypothesis: International Tourism versus Domestic Tourism‐Evidence from China. International Journal of Tourism Research, 23(5), 881-890.
38. Lee, C.-C., & Chang, C.-P. (2008). Tourism Development and Economic Growth: Closer Look to Panels. Tourism Management, 29, 180–192.
39. Lolos, S., Palaios, P., & Papapetrou, E. (2023). Tourism-Led Growth Asymmetries in Greece: Evidence from Quantile Regression Analysis. Portuguese Economic Journal, 22(1), 125-148.
40. Mitra, S. K. (2019). Is Tourism‐Led Growth Hypothesis Still Valid? International Journal of Tourism Research, 21(5), 615-624.
41. Nowak, J.-J., Sahli, M., & Corte´s-Jime´nez, I. (2007). Tourism, Capital Good Imports and Economic Growth: Theory and Evidence for Spain. Tourism Economics, 13(4), 515–536.
42. Osinubi, T. T., ve Osinubi, O. B. (2020). Inclusive Growth in Tourism-Led Growth Hypothesis: Evidence from Nigeria. African Journal of Economic Review, 8(2), 141-160.
43. Özkurt, İ. C. ve Bilgir, B. (2022). Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: ARDL Yaklaşımı. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 277-303.
44. Pamuk, Ş. (2018). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
45. Pata, U. K. (2020). Türkiye’de Turizm ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bootstrap ARDL Yaklaşımı ve Asimetrik Nedensellik Testi ile Sektörel Bir Analiz. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 590-611.
46. Ribes, J. F. P., Izquierdo, L. M., Rucci, A., & Ferrando, A. M. (2024). Is the Tourism-Led Growth Hypothesis Valid after the COVID-19 Pandemic? The Case of Spain. European Journal of Tourism Research, 38, 3815-3815.
47. Raifu, I. A., & Lasisi, L. (2025). Revisiting Tourism-Led-Growth Hypothesis in the Presence of Structural Break: The Case of Spiritual Tourism and Economic Growth in Saudi Arabia. Available at SSRN 5340081.
48. Saint Akadiri, S., Eluwole, K. K., Akadiri, A. C., & Avci, T. (2020). Does Causality between Geopolitical Risk, Tourism and Economic Growth Matter? Evidence from Turkey. Journal of Hospitality and Tourism Management, 43, 273-277.
49. Sarıdoğan, H. Ö. (2020). Turizm Gelirlerinin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye için Yapısal Kırılmalı Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(3), 829-848.
50. Sofuoğlu, E. (2022). The Validity of Tourism-Led Growth Hypothesis for the Top Ten Tourism Revenue Generating Countries. Advances in Hospitality and Tourism Research (AHTR).
51. Şahin, D., Durmuş, S. ve Beşcanlar, S. (2021). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Turizm Gelirleri İlişkisi; Yapısal Kırılmalı Test Analizi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36-56.
52. Şeker, Ö., Demirtaş, F., Bardakçi, E. ve Bitirgiç, M. (2023). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ve Turizm Gelirleri İlişkisine Dair Bir Araştırma: Bir Zaman Serisi Analizi (1963-2020). Econharran, 7(11), 23-33.
53. Tang, C. F., Qi, Z., & Trinugroho, I. (2025). Tourism-Led Growth in Shandong, China: A Comparison of Inbound and Domestic Tourism. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 73(2), 227-239.
54. TCMB (2025). Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/dashboard (Erişim Tarihi: 03.09.2025)
55. Terzi, H. (2015). Is the Tourism-Led Growth Hypothesis TLGH Valid for Turkey? Doğuş Üniversitesi Dergisi, 16(2), 165-178.
56. TURSAB (2025). Turizm Gelirleri İstatistikleri. https://www.tursab.org.tr/turkiye-turizm-istatistikleri/turizm-geliri (Erişim Tarihi: 03.09.2025)
57. Ünal, A. E. ve Süsay, A. (2021). Hizmet Güven Endeksi, Turizm Gelirleri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 68-77.
58. Yılmaz, H. (2023). Türkiye’de Turizmin Ekonomik Büyümeye Etkisi. Alanya Akademik Bakış, 7(1), 257-276.
59. Zhan, X. ve Li, Y. (2025). Price Volatility and Risk Measurement of EU Carbon Futures under Structural Mutation. Academic Journal of Business & Management, 7(6), 15-22.